Bevaqit qiyilğan šmürlär

0
538 ret oqıldı

Yeqinda jutdişim, istipadiki mayor Bağdat Näzärov bilän uçrişip qaldim. Salam-saat, käldi-kätti paraŋlardin keyin u quruq yala-tšhmätlärniŋ qurvini bolup, täqiplängän boviliri Һasan vä Һüsän toğriliq materiallarni jiğip jürgänligini, uniŋ içidä Һüsän Näzärov häqqidä Özbäkstan dšlät behätärligi komiteti arhividin elinğan hšҗҗätlärniŋmu saqlanğanliğini eytip qaldi.Üstäl üstidä vaqit štkänsiri sarğiyip, çšriliri jirtilğan hšҗҗätlär yaratti.

Qoşgezäk Һasan vä Һüsän Näzärovlar 1906-jili Uyğur nahiyäsiniŋ Avat yezisida duniyağa kälgän. Atisi Sesiq baliliri duniyağa kelip, kšp štmäy alämdin štidu. Yoldişiniŋ vapatidin keyin Märämhan ana ikki balisi bilän Hudanäzär degän kişigä turmuşqa çiqidu. U gezäklärni šz baliliridäk beqip, çoŋ qilidu.

Һasan tšrtinçi sinipqiçä bilim elip, šzi hesap işliriğa puhta bolğaçqa, nahiyä yezilirida hesapçi bolup işligän ekän. 1938-jili uniŋğa «häliq düşmini» qalpiği kiygüzülüp, täqip qilinidu.

Һüsän bolsa, 1924-jili Almuta şähiridiki aliy partiya mäktivini pütirip, Taşkänt şähirigä Bilim beriş boyiçä häliq komissariatiğa işqa ävätilidu. Däsläp u Termez şähärlik partiya mäktividä bšlüm başliği, andin Surhandäriya vilayätlik partiya komitetida bšlüm başliği lavazimlirida işläydu. 1930-jili vilayätlik «Qizil çegara» gezitida mäs°ul katip, 1932 — 1937-jilliri Änҗan şähiridiki Uyğur mädäniy- aqartiş tehnikumida vä vilayätlik teatrda mudir bolup işläydu.

Һüsän Näzärov kšpligän jutdaşliriniŋ Özbäkstanniŋ bilim därgahlirida tähsil kšrüşigä kšp ülüşini qoşqan. 1938-jili uniŋğa quruq yala-tšhmätlär teŋilip, qolğa elinidu. Adäm tšzgüsiz urup-qiynaşlarğa bärdaşliq berip, teqilğan gunalarni iqrar qilmisimu, Özbäk SSR behätärlik komiteti yenidiki Üçlükniŋ qarariğa benaän Һüsän Näzärov šlüm җazasiğa mähküm qilinidu.

NKVDniŋ qaraŋğu kameriliridiki häddi-hesapsiz qiynaşlar Һüsän akiniŋ iradisini sunduralmiğan edi. Ölüm җazasi uzaq muddätlik türmä җazasiğa avuşturulidu. Teniniŋ saq yeri qalmiğan Һüsän aka uruş tügäp, ikki jildin keyin jutiğa qaytip kelip, kšp štmäy vapat bolidu. Şundaq qilip, bäzibir namärtlärniŋ kasapitidin Һasan vä Һüsän akilar «häliq düşmänlirigä» aylinip, šmürliri qiyildi, ularniŋ baliliri bolsa, atisiz jitim šsti.

Beguna kätkän atiliriniŋ rohlirini qorundurmiğan balilar җämiyätkä layiq şähslärdin bolup yetildi. Һüsän akiniŋ yalğuz oğli Nariman Özbäkstan SSR İçki işlar başqarmisida işläp, polkovnik unvani bilän istipağa çiqti. Һasan akiniŋ šmürlük җüpti Älahan ana şu bir mudhiş jillarda yoldişiğa bolğan sadiqliğini saqlap, qançä qiynalsimu oğul-qizliri Zulpihan, Ävzär, Mutällip, Azat, Diläräm, Muzäppär vä Klarämlärni talağa çiqsa — är, šygä kirsä ayal bolup, beqip çoŋ qildi.

Һüsän akiniŋ üstidin qozğalğan җinaiy iş Türkstan härbiy okruginiŋ härbiy tribunali täripidin qayta qarilip, u 1962-jili 11-dekabr'diki qarariğa asasän gunasiz däp tepilip, jigirmä tšrt jildin keyin aqlinip çiqti. Aridin biraz vaqit štüp Һasan akiniŋmu beguna ekänligi ispatlinidu.

Bayatin boviliriniŋ beşiğa kälgän eğir qismätlär toğrisida sšzläp berivatqan Bağdat akiniŋ kšzidin ihtiyarsiz yaş äkkänligini bayqidim. Bu — boviliriniŋ qiyapitini päqät kona räsimlärdin kšrgän nävriniŋ seğiniş vä kinäş yeşi edi…

Һasil ABDRİMOV. Uyğur nahiyäsi.

Bälüşüş