Bala — hämmidin äla

0
611 ret oqıldı

Һškümätniŋ kiçik vä ottura tiҗarätni qollap-quvätlişi nätiҗisidä keyinki jillarda dšlätlik-şähsiy karhanilar qizğin paaliyät elip barmaqta. Bügünki taŋda elimizdä 200din oşuq şähsiy balilar bağçisi eçilip, uniŋda 175 000 gšdäkniŋ tärbiyilinivatqanliği şuniŋ yarqin ipadisidur.

Biz tšvändä tiҗarätniŋ äynä şundaq türini tallavalğan işbilärmän uyğur pärzändi — «Bakunya» җavapkärligi çäklängän yoldaşliğiniŋ mudiri Şahidäm Mutälipova bilän bolğan sšhbitimizni diqqitiŋlarğa havalä qili­vatimiz.

Mäşür SASİQOV, «Uyğur avazi»/ – Şahidäm Nurmähämmät qizi, hazirqi zamanda tiҗarät bilän şuğullinişniŋ härhil türliri moҗut. Biraq siz ularniŋ içidin balilar bağçisini eçiş arqiliq paaliyät jürgüzüşni tallapsiz. Şuŋlaşqa äŋ aldi bilän uniŋ säväp-mähsätlirigä tohtalsiŋiz.

–Bizniŋ başta mundaq oyumiz bolmiğan. Һämmä närsä täsadipi yüz bärdi. Eniğiraq eytsam, 2012-jili jigirmä yaşliq yalğuz oğlumiz avtomobil' halakitigä uçrap, vapat boldi. Ata-ana üçün pärzändidin ayrilişniŋ qançilik eğir ekänligini kšpçilik yahşi çüşinidu däp oylaymän. Şuŋlaşqa bu toğriliq täpsiliy çüşändürüşniŋ haҗiti yoq. Qisqisi, biz äynä şu paҗiälik vaqiädin keyin Almuta şähiriniŋ Qarasu mähällisigä җaylaşqan šyümizdin kšçüp ketiş qarariğa kälduq. Şundaq qilip, miŋ җapalar bilän salğan šyümiz uzaq vaqitqiçä çšldäräp, boş turdi. Uni mundaq halättä kšrüş bizgä üçün bäk käldi. Ahiri, yoldişim ikkimiz mäslihätlişip, bu šyni balilarniŋ şoh külkisi yaŋrap turğan därgahqa aylandurmaqçi bolduq. Balilar bağçisi äynä şu mähsättä barliqqa käldi. Uniŋ naminimu şu märhum oğlumizniŋ isimi bilän ataşni toğra kšrüp, «Bakunya» däp atiduq. Oğlumizniŋ ärkilitip, şundaq atattuq. Şuŋlaşqa bizniŋ bu paaliyitimizni «tiҗarät» degändin kšrä, oğlumizğa bolğan hšrmitimiz süptidä çüşängän toğra. Şu säväptin biz bu işimizniŋ tohtap qelişini härgiz halimaymiz. Qolumizdin kelişiçä rivaҗlandurup, härqandaq qiyinçiliqlarğa taqabil turuşqa täyyarmiz.

– Qiyinçiliq demäkçi, härqandaq sahaniŋ šzigä has muämmaliriniŋ bolidiğanliği täbiiy. Bolupmu bir işni qolğa elip, başlimaq qiyin. Mundaq baş qaturuşlar silärdimu bolğan bolsa keräk?

– Däsläpki vaqitlarda häqiqätän qiyin boldi. Çünki balilarniŋ behätärligi hämmidin muhim bolğaçqa, bağçä eçiş üçün intayin җiddiy täläplär qoyulidu. Äynä şularni orunlaş yolida biz kšp küç çiqarduq. Birinçi novättä šyümizni sanitarliq җähättin bağçä benasiğa muvapiq halätkä kältürüp, hšҗҗätlirini räsmiyläştürüşkä helä vaqit vä küç-quvät särip qilindi. Äŋ qiyini — kadr mäsilisi boldi. Özimiz bu sahadin jiraq adämlär bolğaçqa, tärbiyiçilärni tallaşta helä qiyinçiliqlarğa duç kälduq. Һazir, hudağa şükri, bu işlarniŋ hämmisi šz qiniğa çüşti. Uniŋ üstigä hškümät täripidin kšrsitilivatqan yardämmu paaliyitimizni kšŋüldikidäk elip berişqa imkaniyät yaritivatidu.

– Käçürisiz, mümkin bolsa, moşu mäsiligä säl käŋiräk tohtilip štsiŋiz. Bu qandaq yardäm?

– Bağçimiz eçilip, bir jildin keyin, yäni 2015-jilniŋ iyun' eyidin başlap biz «Balapan» programmisi asasidiki dšlätlik buyrutma boyiçä işlävatimiz. Äynä şu layihä asasida biz Һškümät orunliri bilän kelişim tüzüp, däsläp bir topta bala tärbiyiläşni šz zimmimizgä alğan eduq. Keyiniräk buniŋğa yänä bir top qoşuldi. Һazir kelişim boyiçä Һškümät bizgä äynä şu ikki toptiki 3 yaştin 6 yaşqiçä bolğan härbir bala üçün 10 ayliq hesap kšrsätküçi miqdarida mäbläğ aҗritip berivatidu. Buniŋ biz üçünmu, ata-anilar üçünmu maddiy ähmiyiti çoŋ.

– Yoşuruşniŋ haҗiti yoqki, hazir riqabätçilik zamani. Dšlätlik mäktäp yeşiğiçä bolğan balilar mähkimilirini demigänniŋ šzidä, silärgä ohşaş şähsiy bağçilarni eçivatqanlarmu yetärlik. Şundaq şaraitta balilarni җälip qilişmu qiyin mäsilä bolsa keräk?

– Däsläpki vaqitlarda balilar sani az bolsimu, hazir bu җähättin heçqandaq problema yoq. Һätta bizniŋ bağçiğa balilirini beriş üçün novättä turğanlarmu nurğun. Äpsus, bağçimiz yüz baliğila molҗalanğaçqa,  uniŋdin oşuğini qobul qilalmaymiz. Şundaq bolsimu, balilirini qobul qiliş iltimasi bilän muraҗiät qilivatqan ata-anilarniŋ sani kün sanap kšpäymäktä. Buniŋ sävävini kadrlarniŋ toğra tallinişiğa, işniŋ kšŋüldikidäk uyuşturuluşiğa munasivätlik däp oylaymän. Bizdä, asasän, šz käspini yahşi kšridiğan, käspiy bilimgä egä, balilar bilän işläşni bilidiğan mutähässislär hizmät qilivatidu.

– Silärniŋ bağçida tärbiyä işliri qaysi tilda jürgüzülidu?

– Tärbiyä işliri asasän rus tilida jürgüzülidu. Lekin biz šzara gäp qilğanda, bağçimizni «Kiçik assambleya» däp qoyimiz. Çünki bu yärdä qazaq, uyğur, rus, šzbäk, nemis, tuŋgan, kirğiz, ukrain, türk, osetin vä başqilar bolup, 15 millätniŋ väkilliri tärbiyilinivatidu.

– «Bakunyaniŋ» yänä qandaq alahidiligi bar?

– Bizdä därislär başqa bağçilarğa ohşaşla dšlätlik standartqa muvapiq uyuşturuluvatidu. Ändi uniŋğa qoşumçä, balilarniŋ hahişiğa qarap, ingliz tili, horeografiya, mental'liq arifmetika boyiçä variativliq därislärniŋ štülüşini bağçimizniŋ alahidiligi däp eytişqa bolidu. Şundaqla lazim bolğanda gšdäklirimizgä logoped, psiholog ohşaş mutähässislär turaqliq hizmät kšrsitip kälmäktä.

– Aŋlişimçä, silär Talğir nahiyäsiniŋ Güldala yezisidimu bağçä açqan ohşaysilär?

– Һä, şundaq. Özimiz istiqamät qilivatqan Güldala yezisidiki balilar bağçisiğa muhtaҗ bolup jürgän ayrim jutdaşlirimiz «Almutidikigä ohşaş bağçini nemişkä moşu yärdä açmaysilär?» däp, täkrar-täkrar muraҗiät qilivärgändin keyin, mäzkür juttimu şšbimizni eçiş qarariğa kälduq. Biraq başta bala toplaş mäsilisi bu yärdimu säl qiyinğa çüşti. Bari-yoqi 7 gšdäk bilän bir qiş işläşkä toğra käldi. Һätta bağçini yepivetiş toğriliq oyliğan päytlärmu boldi. Lekin, başta qäyt qilğinimdäk, «Bakunya» däp atap, šz pärzändimizdäk ümüt artqan bağçiniŋ paaliyitini tohtitişqa zadila kšŋlimiz çidimidi. «Sävirniŋ tüvi – altun» demäkçi, päydin-päy  bağçimiz balilarğa toluşqa başlidi. Bügünki kündä u yärdimu yüzgä yeqin bala tärbiyilinivatidu. Uniŋ bir topidiki balilar «Balapan» programmisi boyiçä qobul qilinğanlar. Bu künlärdä şundaq toptin yänä birini eçiş üçün hšҗҗätlärni täyyarlap, nahiyälik maarip bšlümigä štküzüp qoyduq.

– Kälgüsigä yänä qandaq işlarni planlavatisilär?

– Kšzlävatqan iş-reҗilirimiz nahayiti nurğun. Keläçäktä yänä bir bağçä bärpa qilişni, mümkinçilik bolsa, rus topidin başqa qazaq, uyğur toplirini täşkilläşni mähsät qilivatimiz. Şundaqla bağçimizniŋ mähsus saytini eçiş oyimizmu bar.

– «Yalğuz atniŋ çeŋi çiqmas» däydu. Ätrapiŋizda bu işlarni ämälgä aşuruşta sizgä yardäm qilidiğan adämlär bar bolsa keräk?

– Älvättä, bar. Çavak ikki qoldin çiqqinidäk, menimu šmürlük җüptüm Bähitҗan Asimov dayim qollap-quvätläp kelivatidu. Uniŋsiz män bu işlarniŋ birinimu ämälgä aşuralmiğan bolar edim. Şundaqla bizgä qizimiz Tahmina, siŋlimiz Şakuräm, inilirimiz Şahmurat bilän Tayirҗanlar härqaçan qol-qanat bolup kälmäktä. Şuŋlaşqa ularğa minnätdarliğim çäksiz.

Ändi bağçilirimizniŋ bügünkidäk däriҗigä yetişigä Alşiräm Abläsänova bilän Muhäbbät Җambaqieva ohşaş bağçä yetäkçiliriniŋ munasip tšhpä qoşqanliğini mämnuniyät bilän tilğa alğum kelidu. Bu yärdä şundaqla bala tärbiyiläştäk şäräplik işniŋ җapa-mäşäqätlirigä çidap, turaqliq işläp kelivatqan Aliyäm Җapparova, Al'bina Tohtaqulimova, Aidäm Mšrdinova, Salamät Änsärdinova, Ayman Quraqpaeva qatarliq ustaz-tärbiyiçilärniŋmu ämgigi çoŋ.

– Ularniŋ bir orunda turaqliq işläp qelişiniŋ sävävi nemidä?

– «Kadrlar hämmini häl qilidu» demäkçi, biz yahşi işläydiğanlarni qoldin çiqarmasqa tirişimiz. Şu mähsättä, ularniŋ ayliq maaşliriniŋ ämgigigä muvapiq boluşiğa vä šz vaqtida berilişigä diqqät ağdurimiz. Һärhil kurslarğa berip, bilimini mukämmälläştürüp kelişigä şarait yaritimiz. Ayrim mäyrämlärgä munasivätlik qoşumçä räğbätländürüp turimiz.

– Şarait bar yärdä täräqqiyat, utuq-muvappäqiyätmu bolidu degän sšz. Bu җähättinmu kam bolmisaŋlar keräk?

– Qarisu mähällisidiki balilar bağçisi 2016-jilniŋ yäküni boyiçä җumhuriyät dairisidiki äŋ yahşi şähsiy bağçilar onluğiğa kirip, «Maarip pähri – 2016» mukapitiğa sazavär bolsa, Güldala yezisidiki bağçida tärbiyilinivatqan balilar yeqinda «Aläm – balilar üçün» namliq vilayätlik sän°ät festivaliğa qatnişip, 3-orunni egilidi. Eçilğiniğa ançä kšp vaqit bolmiğan «yaş» bağçilirimiz üçün moşuniŋ šzi çoŋ utuq bolsa keräk däp oylaymän.

Sšhbitiŋizgä rähmät! Kälgüsidä işliriŋlarniŋ tehimu ronaq tepip, buniŋdinmu çoŋ utuqlarğa yetişiŋlarğa tiläkdaşmän.

Bälüşüş