Uyğur oymahät sän°iti

0
420 ret oqıldı

Hättatliq sän°itigä taşlanğan tunҗa qädäm oymahättin başlinidu. Arheologlar täripidin te­pilğan, Altuntağ tizmiliri içidiki Mšlçär däriyasi boyida qiyataşlarğa oyulğan räsim bälgü vä yeziqlar, Täklimakandiki Aq sepil qedimiy harabiliridin tepilğan kesäklärgä oyulğan yeziqlar, İssiq kšl ätrapidiki Qorğan harabisidin bayqalğan kšmür tavaqtiki oymahätlär nahayiti uzun tarihqa egä. Ata-bovilirimiz qollanğan qedimiy Orhon-Enisey yeziğidiki qiyataşlarğa, kesäklärgä oyulğan yeziq-bälgülär, hškümät vä hanliq mšhürliridiki hätlär käbi mäŋgütaş mädäniy yadikarliqliri näççä miŋ jillar davamida saqlinip kälmäktä.

Oymahät yeziq tarihimizda muhim orun tutqan qedimiy şäkil bolup, uyğurlar härhil dinlarğa etiqat qilğan, härhil yeziqlardin paydilanğan dävirlärdimu saqlinip, güllängän. Mäsi­län, Ça­ğatay dävrigä ait klassik äsärlärdä, hšҗҗät-toplamlarda hilmu-hil şä­killärdiki mšhürlär kšp uçraydu.

Oymahät birqançä türgä bšlünidu:

  1. Taşabidä oyuş. Bu — muhim vaqiä-hadi­silärni hatiriläş vä hšsnihätlärni mäŋgülük saqlaş mähsitidä taşlarğa oyulğan vä mänzirilik җaylarğa vä säyahät orunliriğa ornitilidiğan oymahätlärdur. Buniŋğa vapat bolup kätkänlärgä ornitilğan qäbrä taşlirimu kiridu.
  2. Mšhür vä kiçik oymahät oyuş. Mšhür oyuşniŋ adättiki tamğa oyuştin pärqi şuki, uniŋda hätlär hšsnihät bilän oyulup yezilidu. Һeçqandaq sän°ät qimmiti bolmiğaçqa, adättiki tamğa oyuş hättatliqqa tävä bolmaydu.
  3. Һärhil yağaç, süyäk, çaqçuq buyumlarğa vä šsümlüklärgä hät oyuş. Bu hildiki hšsnihätlär zor estetik tuyğu, bädiiy qimmätkä egä bolğaçqa, adämlärgä mäniviy roh beğişlaydu.
Bälüşüş