Milliy rohqa aşiq Muhäbbät

0
411 ret oqıldı

Yoldaş MOLOTOV, «Uyğur avazi»/ Jurnalistliq paaliyitimdä šz sahasida utuqqa yätkän, җämiyättä šzigä çuşluq iz qaldurğan talay şähslär bilän uçrişip, sšhbätlişiş bähtigä muyässär boldum. Älvättä, sšhbät davamida birdinla ularniŋ qälbigä yol tepip, «sšzlitiveliş» oŋay ämäs. Bolupmu rässamlar nahayiti kämtar vä kamsšzlük kelidekän. Män buniŋğa tonulğan rässam Muhäbbät Һetahunova bilän uçraşqanda yänä bir qetim kšz yätküzdüm. Şundimu sšhbitimiz davamida Muhäbbät iҗadiyitiniŋ ayrim sirliri bilän bšlüşti.

Märhum dadamniŋ eytip berişiçä, üç yaş çeğimdin başlap qolumğa boyaq elip sürät selişqa başliğan ekänmän, — däydu Muhäbbät. – Ändi esimni bilgändin buyan sürät sizmay hayatimni täsävvur qilalmaymän.

Eytmaqçi, Muhäbbätniŋ dadisi — ataqliq rässam vä yazğuçi, Qazaqstanniŋ hizmät kšrsätkän sän°ät ärbabi, heli märhum Maris Һetahunov. Şuŋlaşqa uniŋ rässamçiliqni tallavelişimu täbiiy bolsa keräk. Biraq, Muhäbbätniŋ eytişiçä, dadisi qiziniŋ rässam boluşini ançä halimiğan ohşaydu.

Dadam rämiti šz täҗribisidä iҗadiyät yoliniŋ näqädär qiyin ekänligini çüşängän bolsa keräk, – däydu Muhäbbät. – Mäktäpni pütärgändin keyin hädäm Adalät ikkimiz dadamğa eytmayla Gogol' namidiki rässamçiliq uçiliöesiğa oquşqa çüştuq. Һädäm oquşni tamamlap, ustazliq käspini tallavaldi.

Muhäbbät bolsa, dadisi bilän «oquşini» davamlaşturidu. Maris aka qiziniŋ talantini, ämgäkçanliğini, tirişçanliğini bayqap, rässamçiliqniŋ qir-sirlirini çoŋqur ügitidu. Uniŋ iҗadiyitigä heçbir çäk qoymaydu. Yaş rässam, asasän, uyğur hälqiniŋ milliy än°änilirigä, kiyim-keçäklirigä qiziqidu häm moşu yšniliştä ämgäk qilidu. Sürätlärni akvarel' vä guaşta salidu.

U çağlarda İnternet yoq, – däp äsläydu rässam. – Barliq materialllarni kitaphanilardin tapattuq. Dadam rämiti milliy näqişlär, milliy än°änilär, ulardiki alahidilik häqqidä kšp izdinätti. Tapqinini birinçi maŋa kšrsitätti. Mäsilän, tarihiy vätinimizniŋ İli täväsidä vä Qäşqär täräptä yaşavatqan uyğurlar, arisida, mäyli än°änilärdä bolsun yaki kiyim-keçäklärdiki käştilärdä bolsun, ayrim alahidiliklär bar. Һärbir käştiniŋ yaki näqişniŋ qäyärdä qolliniş qaidisimu moҗut. Dadam sürät selişniŋ tehnikisidin taşqiri, äynä şundaq «inçikä» yärlirinimu çoŋqur ügätti.

Muhäbbät Һetahunovaniŋ 1991-jili štkän җumhuriyätlik kšrgäzmigä qoyulğan «Һeytniŋ däsläpki küni» namliq däsläpki ämgigi çoŋ qiziqiş hasil qilidu. Bu ämgäkni täsviriy sän°ätniŋ bir mirasgahi setivaldi. Ändi 1992-jili yaş rässamniŋ däsläpki şähsiy kšrgäzmisi Qazaqstan Җumhuriyiti Mädäniyät ministrliginiŋ uyuşturuşi bilän Kino šyidä štidu. Kšrgäzmigä uniŋ  ottuzdin oşuq ämgigi qoyulup, mutähässislärniŋ yahşi inkasliriğa erişidu. Bu jilliri Muhäbbät may-boyaq vä grafika janrida iҗat qildi.

1997-jili Muhäbbät Һetahunova Qazaqstan rässamlar ittipaqiniŋ äzasi boldi. U «Miŋ oy», «Tengri-Umay», «Beyne-M» kšrgäzmiliriniŋ dayimliq qatnaşquçisi. Ämgäkliri, şundaqla, «Jiger» yaşlar kšrgäzmiliridä namayiş qilinip, birnäççä qetim laureat atalğan. Muhäbbätniŋ sän°ättiki ämgigi juquri bahalinip, 1998 — 1999-jilliri Prezident stipendiyasi tapşuruldi. Moşu jillar davamida Muhäbbät Һetahunova härhil däriҗidiki säksändin oşuq kšrgäzmigä qatnişiptu. Һazir uniŋ ämgäkliri Ä.Qasteev namidiki dšlät mirasgahida, İtaliyadä, Türkiyadä, AQŞta, Rossiyadä, Avstriyadä, Qazaqstanda şähsiy mirasgahlarda saqlinivatidu.

Muhäbbät Һetahunovaniŋ iҗadiyitiniŋ yänä bir qiri – u kitap bezäş bilänmu şuğullinidu. Rässam «Mektep» näşriyatida çiqqan «Uyğur ädäbiyati», «Uyğur ädäbiyatiniŋ hrestomatiyasi» ohşaş därisliklärni bezäş işiğa hässä qoşti. Şundaqla ayrim şair-yazğuçilarniŋ kitapliridimu uniŋ qol tamğisi bar.

İlgiri Qazaqstanda yaşap, iҗat qilivatqan rässamlar arisida qizlardin yalğuz män edim, – däydu Muhäbbät. – Hoşal qilidiğini, hazir yaş talantliq qizlar sepimizgä qoşuluvatidu. Mana yeqindila Uyğur teatri benasida yaş rässamlar Venera Vaҗitova bilän Nazugum Samievaniŋ şähsiy kšrgäzmiliri štti. Ularniŋ ämgäklirini kšrüp nahayiti hoşal boldum. Һäqiqätänmu talantliq qizlar. Pursättin paydilinip, ularğa utuq tiläymän.

Һazir Muhäbbät asasän akvarel' vä guaşta iҗat qilmaqta. Yänä şu šzi aşiq milliy roh, milliy änä°nilär mavzusi. Uniŋ täkitlişiçä, ändiki armini tarihiy vätinimizdiki qedimiy җaylarni ziyarät qilip, iҗadiyät «ğoҗunini» tehimu beyitiş.

Bälüşüş