Bähitlik yaşaşqa  häqliq här adäm

0
640 ret oqıldı

Җämşit Rozahunov    

 Pärizat päsil

Aldinip jürgän bilän häväs-zoqqa,

Hiҗalät bolar kişi qolda yoqqa.

Tälpünär käŋ dalağa kšŋlüm quşi,

Jiraqtin kšz tartsimu aqbaş çoqqa.

Bar ätrap bügün yänä yaşarğandäk,

Baharniŋ kälginigä hoşal җandäk.

Täbiät ketiptu bäk gšzällişip,

Yaş ana tunҗisini boşanğandäk.

Üzmigän ümütniŋ arqisidin,

Çiqiptu aq çeçäklär qar izidin.

Güldästä qilip uni bärginimni,

Çiqirip qoymiğandu, yar, esidin?!

Kšklämniŋ bšläk üçün iltipati,

Yaş-çoŋniŋ kštiräŋgü käypiyati.

Aldiğa çiqip qarşi alayliçu,

Kälgändä päsillärniŋ Pärizati!

Oy-qirda qalmiğaçqa izi qişniŋ,

İlkidä bar moҗutluq oyğinişniŋ.

Kšzlärdä — gül päsilniŋ seğinişi,

Kšŋüldä —  işqi yeŋi tuyğu-hisniŋ!

Rohiŋğa beğişlaydu  ümütvarliq,

Gül-giya, sayriğan quş — yeşilzarliq…

Şu pursät sezinisän qalmiğandäk,

Duniyada qayğu-häsrät, dil azarliq…

U kälsä, oy-sezimim tiniqlişip,

Qalimän šzämmu bir yeniklişip.

… Nahşamni qandaq aŋa beğişlimay,

Ketiştin saqlap jürsä hünüklişip?!

Biz adämlär…

Çüşkiçä šz qiniğa taşqinimiz,

Ömürniŋ ğälvüridä tasqilimiz.

Yalquni küçlügiräk birimizniŋ,

Artuğiraq — birimizniŋ daşqilimiz.

Һayatliq dalasiniŋ eligi biz,

Zor mähsät, arzu-arman, tiligimiz.

Çoŋiraq zogulimiz — birimizniŋ,

Puhtaraq — birimizniŋ yšligimiz…

Һär kimniŋ yahşi yaşaş oyliğini,

Qädrini yoqitidu ayniğini…

Birsi şat bolar rohiy šrligidin,

Birsi bat qilar mänsäp, bayliğini…

Һäsätkä tez aylanğan yärdä häväs,

Jiqilip, yatlaşmiğiŋ heç gäp ämäs.

Kämtarliq qilğiniŋni bilmäs birsi,

Bolğini üçün birsi şšhrätpäräs…

Kšyümi yoq hämmidä qerindaşniŋ,

Ählaqi kayişqa häq bäzi yaşniŋ.

Äl-jutniŋ ğemini yäp jürgänlär kam,

Kšpidä-mänpiyiti qara başniŋ.

San türlük adämlärniŋ inaviti,

Bir jürär sšygü bilän hiyaniti.

Qilidu biri azğa şükürçilik,

Birsiniŋ — barğimu yoq qanaiti!?

Bähitlik boluşni kim halimaydu,

Lekin u bizni bäzän alilaydu…

Birsini — yaş turupla izdäp tepip,

Birsigä — kšz jumğiçä yolimaydu?!

Baqmaydu hayat äläy-bäliyiŋgä,

İşinip kätmä tola täliyiŋgä.

Amätlik җan  boluşiŋ bağliq kšpiräk,

Äҗriŋgä, tirişçanliq, täliviŋgä!

Täsänna oqup insan qudritigä,

Aŋ-taŋmiz täräqqiyat sür°itigä.

Birsiniŋ parasiti qayil qilar,

Täsädduq qilar birsi – җür°itigä!

Yoli häm dili bšläk adämzatniŋ,

Şuniŋda räŋdarliği bu hayatniŋ.

Aqivät ğalip çiqar küni kelär,

Muhäbbät, insap-iman, etiqatniŋ!

Bolsimu müҗäz-hulqi yaŋza türlük,

Ömridä štküzsimu san küpürlük.

Adämsiz çšl misali säyyarimiz,

Yeganä yaşimaqniŋ šzi sürlük?!

Bäribir adämlärni uluq kšrüp,

Kelimän, hätta kšŋlüm sunuq turup…

«Jürgäçkä — bir-biriniŋ kam yerini,

Yahşiliq yeqi bilän toluqturup!?

Käçmäslik…

Käçmäydu bulbul kšŋli qizilgüldin,

Väsligä yätmäy azap tartqan bilän.

Ömridin käçkän җan yoq šzligidin,

Dolquni çaqap, här yan atqan bilän.

Pärzänttin ata-ana käçkän ämäs,

İşidin bolsimu gär qanaiti.

Kim däysän yaqa jutqa qilar häväs,

Aman bolsa tuğulup, šskän juti!

Һäq sšzi bilän bäzän jiğlatsimu,

Niyiti halis dostin qeçip bolmas,

İçiŋni müҗäz-hulqi toŋlatsimu,

Qeni bir qerindaştin keçip bolmas…

Yoqitip ketälmäydu vaqit, jillar,

Qandiki şu sezim-his, etiqatni…

«Ahir şu käçmäsliktä — muhäbbät bar,

Çaçmastin bağlap turğan kainatni!

Qädir mezani

«Mahtaş alçu çüşirärdäk saqaŋni,

Yenip-yenip kškkä attiŋ akaŋni.

Goya uniŋ qol-qaniti astida,

Asrap jürgän ohşaş bala-çaqaŋni.

Qoli quruq yanğan җandäk ğäznidin,

Dil su içmäy, qayttim şu kün bäzmidin.

Sir almiğan dost-buradär aldida,

Sän ädäptin aşqiniŋni säzmidiŋ.

Oyiŋni tez bilivalar kšpçilik,

Җa yeriŋni ilivalar kšpçilik.

Bügün üzgä basmiğanğa huş bolma,

Uni ätä äskä salar kšpçilik…

 

Jürgän bilän bšlmäy kšŋül, eti bar,

Һär sšzüŋniŋ bahalinar yeqi bar.

Kim halaydu barini kam qilğanni,

Artuq kätsäŋ, taqar äyip tepilar.

Quliğiŋğa huş yaqsimu yahşi sšz,

Eşip kätsä, lavzilişar şübhisiz.

Amraqliğiŋ kelip turğan gšdäktin,

Diliŋ qaytar, ädäpsizlik qilsa tez.

Qançä täşna, sehi bolma mehmanğa,

Kšŋliŋ sovar, aylansa u «hamanğa»…

Sšyginiŋgä kšp kšz salsa yat birsi,

Qizğiniştin jügrär oyiŋ gumanğa…

Jürigiŋdä hasil qilar qanaät,

Öz yolida bolsa hšrmät, ibadät.

U mabada aşar bolsa häddidin,

Kšrünidu sirttin bolup hoşamät.

Kšyümiŋ yoq bolsa җorar šgäygä,

Kšp yepişip kätsäŋ-seriq yšgäygä.

Tola addiy, saddä tutma šzäŋni,

Ohşatmasqa gšl-hamaqät, dšläygä.

Kštärsäŋmu dostniŋ tänbih, sinini,

Käçürsäŋmu häqgoy aka-inini.

Bäzän talay rapaviti täkkänniŋ,

Aŋlavärgiŋ kälmäs minnät-minini.

Täŋ kšrsitip yahşi-yaman yeqini,

Bizni här yan taşlar hayat eqini.

Siy-qädriŋgä çepiq bolar, bilmisäŋ—

Һämmä işniŋ šlçäm, mšlçär, çekini…

Qilni qiriq bšlmäy häqqä yetiş täs,

Artuq, yä kam sšzläp kšpkä yeŋiş täs.

Qil üstidä jürmäy äqil, til ağziŋ,

Adämlärniŋ oy-kšŋlidin çiqiş täs.

Bir-birini bilip, siylap, qollaştin,

Kelär izgü  ümüt güli solmastin.

…Bu duniyağa ärziŋ štmäs – täŋşälmäy

Dit-talğimiŋ, lävziŋ halal bolmastin.

Miŋ täsädduq

(Mähämmät imin aka Obulqasimovqa)

Aläm häҗäp bepärva.

Hälqimniŋ muŋ-zariğa,

Һisdaşliği yarimay,

Kelär heli kariğa.

Äs tapqandin şu älniŋ

Bar-yoqiğa sidqidil,

Miŋ täsädduq siz ohşaş

Akimizniŋ bariğa!

 

Uyğurumniŋ štmüşi,

Täğdirigä җan etip,

Bar ihlimğa nidasi,

Dävasini aŋlitip,

Jürgän nadan-qaşşaqliq

Duniyasiğa aŋ qetip,

Miŋ täsädduq siz ohşaş

Akimizniŋ bariğa!

Dava tapmay därdigä,

Vätinidin ayrilğan.

Җudaliqtin amalsiz,

Qoş qaniti qayrilğan,

Keyin uni dostlarniŋ

Eli sağlam oy qilğan,

Miŋ täsädduq siz ohşaş

Akimizniŋ bariğa.

Ğurur, rohi büyüklär,

Hor qilmaydu šzini,

Hälqini çin sšygänniŋ

Zor iradä tšzümi,

Qaratmaydu yärgä häm

Sarğaytmaydu šzini,

Miŋ täsädduq siz ohşaş

Akimizniŋ bariğa!

Pisänt qilmay šttiŋiz,

Kšrgän tänä-tapağa.

Pükülmidi qäddiŋiz,

Tartqan azap-җapağa,

Hiyanätsiz boldiŋiz,

Mehir-şäpqät, vapağa,

Miŋ täsädduq siz ohşaş

Akimizniŋ bariğa!

Yäşmäk duniya işini

Kälmisimu qolidin,

Taymaq šlüm şairğa

Һäqiqätniŋ yolidin,

Äl ğeminiŋ jükini,

Çüşärmigän ğolidin,

Miŋ täsädduq siz ohşaş

Akimizniŋ bariğa!

Naähli bar talantqa,

Qanat yapmay, yäkligän,

Һäsät qilip, yol bärmäy

İmkanini çäkligän,

Tüzligidin oyiniŋ

Özligini tikligän,

Miŋ täsädduq siz ohşaş

Akimizniŋ bariğa!

Mänsäp, şšhrät, bayliqqa

Adämlär kšp eziqqan,

Salmidiŋiz aŋa kšz

Bolsiŋizmu qiziq qan.

Şairliqta šttiŋiz

Öziŋizni sezip han,

Miŋ täsädduq siz ohşaş

Akimizniŋ bariğa!

Җür°ät bilän adilliq

Dadil qilar kişini,

Dost-düşmänniŋ aldida

Ör qilidu beşini,

Qaqmas heç kim bisiğa,

Qollar här kim işini,

Miŋ täsädduq siz ohşaş

Akimizniŋ bariğa!

İllitini eytsimu,

Millitidin käçmigän,

Ahi kškkä yätsimu

Rohi härgiz çüşmigän,

Süküt saqlap kütsimu

Ümüt oti šçmigän,

Miŋ täsädduq siz ohşaş

Akimizniŋ bariğa!

Siy-qädri kam bolmaydu,

Sadiq җanniŋ ähtigä,

Erişidu beguman

Bir kişilik bähtigä,

Oltarğuzar äl uni

Bir küni šz tähtigä,

Miŋ täsädduq siz ohşaş

Akimizniŋ bariğa!

Davanidin šmürniŋ,

Eşip-alqip kelimiz,

Yoluŋizni käŋäytip

Örgä tartip kelisiz,

İҗadimiz beğini

Billä çar qip kelisiz,

Miŋ täsädduq siz ohşaş

Akimizniŋ bariğa!

Buyrup risqa-näsivä,

Arimizda bar boluŋ,

Kšç-karvanni nişanğa,

Başlaydiğan nar boluŋ,

Äl bähtigä yätküzär,

Ävlatlarğa yar boluŋ,

Miŋ täsädduq siz ohşaş

Akimizniŋ bariğa!!!

Sonetlar

Bar arzu-armini bolup iҗavät,

Bähitlik yaşaşqa häqliq här adäm.

Mabada buyrisa saŋa şu amät,

Qil aҗiz, yalğuzğa yahşiliq, yardäm!

İnsanlar täğdiri ohşimas biraq,

Һär kimniŋ näsivä-risqisi başqa.

Bolsimu yaman oy-niyättin jiraq,

Bar tegip jürgänlär maŋliyi taşqa.

Yahşi häm yamanliq kätmäs kšŋüldin,

Һämmä iş adämlär päyligä bağliq.

Hünük oy şäytini azdursa yoldin,

Nabut-pak tiläklär, jüräklär-dağliq.

Tüzälmäy insanniŋ rohiy saqliği,

Sämimiy bolmaydu häyrihahliği…

***

Arilişip jürgän yeqin adämlirim bar,

Orni bšläk, härqaysisi äzizdur maŋa.

Bolidiğan niyitim yoq ulardin bezar,

Qalğanliği üçün yaqmay bäzisi saŋa.

Sänmu yalğuz ämäs, yetär dostu-buradär,

İşänç qilip, ätivalap siylaşqa layiq.

Çiqmay qalsa bäzibiri  oyumdin ägär,

Sänmu mändäk ulardin  tez käçmässän tayliq?!

Ohşimisa nemä boptu mävqä, kšzqaraş,

Äŋ ävzili — ortaq bolsun yoqu-barimiz.

Jiraq qilmay, yeqinlatsun bizni dost-qayaş,

Buzulmisun bäzisigä bola arimiz…

Seniŋ bilän jürgändä biz bšlünüp, bšlüp,

Yenimizdin dost-düşmänlär štmisun külüp…

***

Yoq hayat yolumdin qilçä ränҗişim,

Yaşidim bar yoqqa qilip qanaät.

Yaşliqtin ilgiri basti kšp işim,

Keyin şu tüpäyli taptim inavät.

Yänä bir etirap qilar häqiqät,

Duç käldim şu yolda talay tosuqqa…

Boldi pul-bayliqqa qilğanlar dävät,

Amma yan basmidim oyi buzuqqa…

Һär dämdä ehtiyat boldi şerigim,

Һoşiyarliq äqlimni qildi saq-sägäk.

Һeli äl-jutumğa bardäk kerigim,

Pak üçün aldida üz bilän jüräk!

«Ğäm yemä qoluŋniŋ quruqluğidin,

Mäğrurlan üzüŋniŋ yoruqluğidin»

***

Tuğulğan jutuŋda kün käçsäŋ ägär,

Ğemiŋ yoq, hayatqa kšksiŋ qeniqtäk.

Basqan här qädimiŋ eniq, behätär,

Yälkäŋgä artqan häm jüküŋ yeniktäk.

Yat jutta yaşisaŋ — musapir җandäk,

Näsivä-risqiŋni säzmäysän pütün…

Sarğiyip çirayiŋ,

Räŋgiŋ — samandäk,

Ğäş-hünük oylardin içiŋdä — tütün…

Duniyaniŋ käŋligi,

Һayat qiziği,

Başqiçä bilinär šskän yeriŋdä.

Yätkändä äҗälniŋ hšküm-yeziği,

İşäşlik yatisän hätta gšrüŋdä?!

Yär-җay yoq tuğulğan juttin muqäddäs,

Şu säväp adämlär uniŋdin käçmäs…

Oy tamçiliri

Tirik җanniŋ pütkänmu arzu-arman, tälivi,

Demä uni qanaät qilmasliqniŋ äyivi.

Bu duniyada här kimniŋ käŋ yaşaşqa häqqi bar,

Adämzatniŋ hämmisi — yahşiliqniŋ ğerivi…

***

Jürgän bilän adimiy hislätlärgä qol qoyup,

Bändiçilik qilimiz illätlärgä yol qoyup.

Qädrimizgä šzimiz barda qilsaq hiyanät,

Qäbrimizgä ketär kim kšz jumğanda gül qoyup?

***

Atlinişniŋ aldida baqiliqqa atilar,

Duniyaniŋ bar işini ävlatlarğa tapilar.

Amanätlik šmriniŋ davamiğa munasip

Sadaqätlik boluşqa qadirmu şu saqilar?!

 

Kütkän bähit, yä amät kälgini hop vaqtida,

Һimmitiŋni dost-ilpät bilgini hop vaqtida.

Maqul toyğa – nahşa-saz, jiğa – haza-matämgä,

Һämmä işniŋ aqivät bolğini hop vaqtida…

Yasimay qoy kšŋlümni, käldim talay yeşimğa,

Yoq yaşliqniŋ küç-oti tepidiğan teşimğa.

Asta qelip barimän, yeqinlarni izdäştin,

Dost-qurbimmu azaydi kelidiğan qeşimğa…

Yaşanğanda moysäpit, sägäk, oyçan bolisiz,

Adämlärgä käŋ kšŋül häm kšyümçan bolisiz.

Һayatta bar närsini štkünçi däp bilgäçkä,

Sağlam qarap hämmigä, käçürümçan bolisiz.

***

Buzulğini niyätniŋ — hiyanätniŋ beşidur,

Ulğayğini häsätniŋ — җinayätniŋ beşidur.

Qalmay barsa seniŋdä insap-iman, diyanät,

Öz beşiŋğa tiligän qiyamätniŋ beşidur.

Һayat, saŋa aşiqmän — gšzälligiŋ aldida,

Һeç gäp ämäs eğiriŋ — ävzälligiŋ aldida.

Sän häqqidä oy-pikrim jürär bäzän çeçilip,

Gunahkarmän — täl-tšküz, tügälligiŋ aldida!

Bälüşüş