Qazaqstanniŋ muqäddäs җayliri

0
186 ret oqıldı

«Tamğalı tas» petroglifliri Almuta şähiriniŋ şimalida, 120 kilometr jiraqliqta, İli däriyasiniŋ boyiğa orunlaşqan. Moşu yärdiki hada taşlarda sirliq hudalarniŋ qiyapätliri, keyinki dävirlärdiki budda yeziqliri saqlinip qalğan. Ularniŋ sani miŋğa yeqin. Mäzkür petrogliflar arisida buddilar Şakiyamuni, Amitabh vä Avalokiteşvara qiyapätliri alahidä orunni egiläydu. Budda yeziqliridin taşqiri runikiliq qedimiy türk yeziqlirimu bar. «Tamğalı tas» mädäniyät yadikarliği süpitidä Qazaqstan hškümitiniŋ himayisidä. Şundaqla bu yär oçuq asman astidiki budda dininiŋ ibadäthanisi bolup hesaplinidu.

Ayrim rivayätlärgä muvapiq, budda dini missiyasiniŋ äzaliri Yättisuğa bolğan säpiridä İli däriyasiniŋ boyiğa tohtiğan ekän. Şu päyttä qattiq yär tävräp, yoğan hada taş ğulap çüşkän. Buddistlar buni säpärni tohtişniŋ bälgüsi däp çüşinip, Һindstanğa qaytidu. Ğulap çüşkän hada taşlarğa buddilar sürätlirini selip qaldurğan. Yänä bir rivayät boyiçä, bu yärdiki sürätlärni qalmaqlar salğan.

Bu yärdä ilmiy-tätqiqat işliri HİH äsirniŋ ahirida başlanğan, 1875-jili Çoqan Valihanov tätqiq qilğan. 1897-1898-jilliri moŋğulşunas alim Aleksey Pozdneev moşu yärdiki sürätlär vä yeziqlar häqqidä täpsiliy mälumat bärgän.