Käsipkä bolğan iştiyaq

0
520 ret oqıldı

Fotosürätlärmu štmüş vä bügünki hayatimizniŋ tarihi. Şuniŋ üçün härbir ailidä degidäk fotoal'bomlar ehtiyat bilän saqlinidu. Pat-patla ularni qolumizğa elip, varaqlap kšrüp, jiraqlap ketivatqan yaşliğimizni, štmüşimizni äsläymiz, bäzilirigä qarap şatlinimiz, külimiz. Ändi yänä birigä qarap, eğir näpäs alimiz. Biraq şu sürätlärni kimniŋ çüşärgänligigä ançä etivar berip kätmäydekänmiz. Fotograf täyyar qilip, süritiŋizni qoliŋizğa tutqazğandimu häqqini tšläş bu yaqta tursun, hätta illiq bir eğiz lävzini eytmaydiğanlarmu uçraydu. Bäzi fotograflar buniŋğa ançä etivarmu berip kätmäydu, pul bärsäŋmu uyulup almaydu. İltimas qilsaŋ «yaq» demäydu, illiq külümsiräp «maquldin» başqa gepi yoq. Äynä şundaq fotograflarniŋ biri – altšylük Säydähmät Näsirdin oğli Rozahunovtur.

Meniŋ arhivimda, al'bomimda «Säydähmät  Rozahunov çüşärgän» sürätlär helä saqlinip turuptu. Ularğa qarap štmüşimizni äsläymän, keräk vaqitta paydinivatimän. Bu sürätlär štkän äsirniŋ säksininçi jilliridin tartip çüşirilgän edi. U jilliri Säydähmät  «Kommunizm tuği» (hazirqi «Uyğur avazi») gezitiniŋ ştattin taşqiri muhbiri, män mäzkür gezitniŋ hadimi edim. Һeçqaçan yaq demäydiğan Säydähmät  bilän pat-patla egiliklärni arilap, iş җäriyanlirini kšrüp, ilğarlar bilän sšhbätlişip, sürätlärgä çüşirip qaytattuq. Andin gezitimiz sähipisidä maqalilar, reportajlar, oçerklar, hatirilär sürätliri bilän davamliq yoruq kšrätti. Şuŋlaşqa S.Rozahunovniŋ ismimu gezit oqurmänlirigä yahşi tonuş. Özimu gezitimizniŋ täŋtuşi bolğanliğini pat-pat tilğa elip, mäğrurlinidu.

Säydähmät  1957-jili Yarkänt täväsi Altšy yezisida duniyağa kälgän. Ailidiki altä pärzäntniŋ biri Säydähmät  yezidiki hazirqi Qasteev namidiki ottura mäktäpni 1964-jili ülgilik tamamlap, birär käsip üginiş mähsitidä şähärdiki şoferlarni täyyarlaydiğan kursta oquydu. Uni pütirip, biraz vaqit kolhozda işligändin keyin, härbiy borçini štäşkä atlinidu. U ikki jil mäşğulatlarda çiniqip, säviyäsini aşurup, jutiğa kelidu. Säkkiz ay kolhozda şofer bolup işläp, azdu-tola pul tapqandin keyin, kšŋligä pükkän arminiğa yetiş üçün Taşkänt şähirigä atlinidu. Bu yärdiki mädäniy-aqartiş tehnikuminiŋ kino vä foto häväskarliri šmäkliri rähbärlirini täyyarlaydiğan bšlümdä tähsil kšridu. İkki jil oquş davamida šz käspiniŋ sirlirini çoŋqur üginidu. Ahirqi jili äla studentlar qatarida bir ayliq oquş täҗribisini Moskva şähiridiki Lihaçev namidiki maşina yasaş zavodiniŋ Mädäniyät sariyida štküzüp, kšp närsilärni üginidu.

Qoliğa diplom alğandin keyin jutiğa kelip, şähärdiki nahiyälik mäişiy hizmät kšrsitiş kombinatiğa fotograf bolup işqa orunlişidu. Heridarlarğa ülgilik hizmät qilişqa intilidu, çüşärgän sürätliriniŋ süpiti juquri bolup, uniŋ ismi kšpçilikkä tonulidu.

1983-jili Kirov namidiki kolhozi partiya täşkilatiniŋ kativi Һüsän Elämovniŋ täklivi bilän egiliktä fotograf paaliyitini davamlaşturidu vä kinofoto häväskarliri šmigini täşkil qilip, uniŋğa rähbärlik qilidu. Çoŋ vä ilğar egiliktä Säydähmät  üçünmu iş yetärlik edi. Җay-җaylardin kelidiğan delegatsiya, mehmanlarmu az ämäs. Egilikniŋ territoriyasi Җoŋğar Alateğidin başlinip, ta İli däriyasiğiçä sozulatti, hämmä yärdä iş qayniğan, bärpakarliq ämgäk. Vadiniŋ gšzäl, mänzirilik җaylirimu nurğun. Kolhozniŋ märdanä adämliri ämgäktä şan-şšhrät qazanmaqta edi. Qisqisi, här küni yeŋiliq, utuq-muvappäqiyät. Һämmä yärdä fotografniŋ hizmiti täläp qilinatti. Ayiği yenik, tetik Säydähmät  fotoapparatini boyniğa esip, sumkisini kštirip hämmigä ülgirätti. Uniŋ tirişçanliği vä iҗadiy izdinişi tüpäyli kšp štmäy egilik işläpçiqirişiğa, Uluq Vätän uruşi vä ämgäk veteranliri, ämgäk ilğarliri vä yaşlar hayatiğa beğişlanğan fotostendlar barliqqa käldi. Ular här jili yeŋilinip, toluqturulup turuldi.

1982-jili kolhozniŋ qurulğininiŋ 50 jilliğiğa munasivätlik tilğa alarliq işlar ämälgä aşuruldi. Atap eytsaq, kolhozniŋ tarihini vä täräqqiyat basquçilirini äkis ättüridiğan fotoal'bom täyyarlinip, u täntänä iştrakçiliriğa soğa qilindi. Şundaqla uruş vä ämgäk veteranliriniŋ sürätliri Mädäniyät šyiniŋ foyesiğa ilindi. Säydähmätniŋ bevasitä izdinişi, tinimsiz härikiti nätiҗisidä «Aşliq karvini», «Säyahät täsiratliri» vä başqimu fil'mlar çüşirilip, käŋ tamaşibin diqqitigä havalä qilindi. Şundaqla S.Rozahunov Kalinin namidiki kolhozniŋ 50 jilliq toyini štküzüş çariliriğimu paal qatnişip, räŋlik buklet täyyarlidi.

Keyinki jilliri S.Rozahunov Altšydiki Mädäniyät šyiniŋ başliği hizmitini atqurup, uniŋ paaliyitini yahşilaştimu tär tšküp ämgäk qildi, uniŋ bevasitä täşäbbusi, uyuşturuşi tüpäyli kšpligän mädäniy çarä-tädbirlär ämälgä aşuruldi. Uniŋ sän°ätniŋ bu muräkkäp vä nazuk janridiki ünümlük ämgigi munasip bahalinip, kšpligän pähriy yarliqlar, diplomlar  bilän täğdirländi. İҗadiy ämgäkliri bilän härhil däriҗidiki fotokšrgäzmilärgä, fotokonkurslarğa iştrak qilip, munasip orunlarğa egä boldi. Bolupmu uniŋ 1985-jili pütkülittipaqliq fotohäväskarliri kšriginiŋ laureati medali bilän täğdirlinişi alahidä ähmiyätkä egä. Şundaqla Säydähmät  1989-jili «Kommunizm tuği» gezitigä paal qatnaşqanliği üçün tähriratniŋ Pähriy yarliğini alğanliğini pähirliniş bilän tilğa alidu.

Turmuşta tavlanğan Säydähmät  ailä tirikçiliginimu untuğan ämäs. Zaman šzgärgändin keyin ailisi ülüşigä yär elip, dehan egiligini tikläp, uniŋ işini tez yolğa selivaldi. Räpiqisi Asiyäm mäktäptä 37 jil muällim bolup işläp, hšrmätlik däm elişqa çiqti. Ular inaq ailidä tšrt pärzänt šstirip, qatarğa qoşqan, nävrä sšygän bähitlik insanlar. Һazir dehan egiligini çoŋ oğli Seyitҗan başquruvatidu, juttiki iş-oqiti yahşi, paravän yaşavatqan aililärniŋ biri.

Päm-parasätlik Säydähmät  Rozahunovqa jutdaşliri yänä bir çoŋ işänçä bildürüp, uni 2015-jili Altšyniŋ çoŋ jigitbeşi qilip saylidi. Җämiyätlik paaliyätniŋ җavapkärligini sezinidiğan u bu väzipinimu çin vijdani bilän atqurup, jutdarçiliq işlirida helä yeŋiliq, šzgirişlärni җariy qilivatidu. Altšylük uyğurlarniŋ «Uyğur avazi» gezitiğa muştiri boluşimu ilgärki jillarğa qariğanda sezilärlik däriҗidä kšpäydi.

Gezitimizniŋ җankšyäri Säydähmät  Rozahunovniŋ şanliq 60 yaşliq sänäsi bilän qizğin täbrikläp, uniŋğa mustähkäm salamätlik, ailisigä bähit-saadät, җämiyätlik işliriğa utuq tiläymiz.

Abdukerim TUDİYaROV. Panfilov nahiyäsi.

Bälüşüş