“Äҗdadiŋ kim?” desä, män däymän dehan…»

0
613 ret oqıldı

Sabiräm ÄNVÄROVA, “Uyğur avazi”/ «Quldäk işläp, bägdäk yaşa» degän ibrätlik sšz bar dana hälqimizdä. Ata-boviliriz dehançiliq, bağvänçilik, çarviçiliqni ata käspi däp bilip, jilniŋ tšrt päslidä uniŋ hšddisidin çiqişni bildi. Ätiyazda yärgä dan çeçip, küzdä hosul jiğip, tapavitigä qişniŋ otuni bilän ot-çšpini täyyarliğan. Mana biz şundaq ämgäksšygüç millätniŋ ävladimiz. Ataqliq şairimiz  Abdurehim Ötkür:

«Millitiŋ kim desä, män däymän uyğur,

Һä, bu sšz җaraŋlar äҗayip mäğrur.

Äҗdadiŋ kim desä, män däymän dehan,

Ziminni dost tutqan uluqvar insan»,

däp yazğan ekän. Uşbu misralar tomurimizda dehanniŋ qeni eqivatqanliğidin dalalät beridu. Bügünki kündä dehançiliq bilän asasän yeza hälqi bänt. Ularniŋ arisida yärgä tär tšküp, ämgigi bilän älni razi qilip jürgänlär nurğun. Mana bügün şundaq äzimätlärniŋ biri   bolğan aqtamliq Abdurusul aka Anayätov häqqidä sšz qozğimaqçimän.

Yazniŋ ahirqi ayliri yäl-yemiş, mevä-çevä, kšktatlarniŋ pişip, hosul beridiğan mäzgilidur. Bazarlarğa šzimizniŋ yärlik mähsulatlar yätküzülüp, setilişqa başlaydu. Yazniŋ issiq aptap künliridä, nahiyädiki däm eliş orunliriğa kälgüçi turistlar, jiraq-yeqindin kälgän heridarlar yärlik qoğun-tavuzlirimizğa juquri baha berip, täminiŋ šzgiçä ekänligini tilğa elişidu. Һäqiqätänmu heçqandaq himiyalik dora-därmäk, oğutlarniŋ yardimisiz, šz vaqtida pişqaçqimu yaki ana tupraqniŋ hasiyitidinmu bilmidim, äytävir, nahiyämizniŋ qoğun-tavuzliri bšläkçä tämlik, yesiŋiz eğiziŋizda qalidu. Çättin kälgän mehmanlarğa qoğun-tavuzlirimizni sunup, «šzimizniŋ yärlik mähsulati» däp zor mäğrurliniş ilkidä dästihanğa qoyidiğinimiz yänä bar.

Bu җähättin Abdurusul akiniŋ qoğun-tavuzliriniŋ daŋqi bälänt. Bu ämgäksšygüç dehan bilän yeqindin tonuşup, ämgigini häliqqä yätküzüş mähsitidä uniŋ etiziğa yol tarttim. Abdurusul aka vä räpiqisi Halidäm hädä meni illiq çiray kütüvelip, gezittin kälgänligimni aŋlap, hursän boluşti. Һosulluq etiz qoynida, soallirimğa җavap berip, qizğin sšhbätkä çüştuq.

Abdurusul aka šziniŋ 1984-jildin başlap etizda işlävatqanliğini, kolhoz tarqiğandin keyinmu kätminini qolidin taşlimiğanliğini eytti, bügünki kündä 1,5 gektar mäydanda piyaz, sävzä, pomidor, tärhämäk, laza, kava, qoğun-tavuz qatarliq kšktat türlirini pärviş qilip, ailisini asrap kelivatqanliğini tilğa aldi. U šz sšzidä yärgä işläşni bilsäŋ, dehanni quruq qol qoymaydiğanliğini alahidä täkitlidi. Qisqisi, «Yärni toydursaŋ, yär seni toyduridu» degän maqalniŋ mänasini eçip bärdi.

Һämmigä mälumki, başta nahiyägä çättin kirgän tavuzniŋ bir kilosini  80 — 100 täŋgä ätrapida qimmitigä setivalidiğan bolsaq, keyin nahiyäniŋ yärlik tavuzliri sodiğa çiqqanda, bu baha birdin 30 — 40 täŋgigä tšvänläydu. Mehnätkäş dehanlar ämgiginiŋ boş kätmäsligi üçün şuniŋğimu razi boluşidu. Abdurusul aka etizdin yeŋidin üzülgän qoğun-tavuzlirini çoŋ yol boyiğa yätküzüp bärsä, Halidäm hädä ularni setiş bilän mäşğul bolidekän. Yerim saatçä soda-setiq jürüvatqan orunda bolup, kšpligän heridarlarniŋ pikrini tiŋşidim. Sodisiniŋ iştik ekänligigimu kšzüm yätti.

Yazda — etizni, qişta melini baqidiğan Abdurusul aka bilän Halidäm hädä tšrt qiz, bir oğulniŋ ata-anisi, 11 nävriniŋ moma-bovisidur. «Pärzäntlirimizniŋ šz tirikçiligi bar. Balilirimizni putiğa turğuzduq, җozidiki aq nenimizni päqät ämgigimiz bilän tepip yävatimiz» däp bügünki künigä şükürçilik qilidiğanliğini yoşurmidi.

Һä, «Җapa tartmay, halavät yoq» demäkçi, Anayätovlar ailisiniŋ ämgigi kšpkä ülgä bolğusidur.

Uyğur nahiyäsi.

Bälüşüş