İzgü işlarniŋ başlamçisi

0
291 ret oqıldı

Män Avat quş fabrikisida işligänlärniŋ hämmisini degidäk yahşi tonuymän. Kimniŋ qandaq iş yaki hizmättä bolğini, šzigä jüklängän väzipini qandaq atqurğanliğimu maŋa bäş qoldäk ayan. Bu 1972-jil edi. Adättikidäk iş küni «planerkidin» başlandi. Fabrikiniŋ mudiri kün tärtividiki mäsililärni eytip bolğandin keyin, yeŋi zootehnikni tonuşturdi. U jigit šz novitidä: “Uşbu kollektivqa işqa elinğanliğim üçün nahayiti hoşalmän. Silärniŋ yar-yšligiŋlar bilän šzämgä jüklängän väzipiniŋ hšddisidin çiqişqa vädä berimän” dedi.

Tohu degän tolimu nazuk җanivar. Zooveterinarliq täläplär šz däriҗisidä orunlanmisa, җüҗilärniŋ sağlam šsüp yetilişidin taşqiri, tohulardin elinidiğan mähsulatlar täläpkä layiq bolmaydu, hätta çoŋ çiqimlarğa elip kelişimu muqärrär. Җüҗä yaki tohuniŋ näççä ayliq yaki künlükligigä qarap, ularğa berilidiğan yämniŋ miqdariniŋ, vitaminliq qoşulmilar tärkiviniŋ qandaq vä qançilik boluşini päqät bilimlik mutähässis-zootehnikla bälgüläläydu. Bu käsiptä işqa sus qaraşqa härgiz yol qoyulmaydu. Undaq halättä karhana çoŋ çiqimğa muptila bolidu. Savutҗan İminov yaşliğiğa qarimay, mana moşundaq muräkkäp häm çoŋ җavapkärlikni täläp qilidiğan işni šz zimmisigä aldi häm uniŋ hšddisidin şäräp bilän çiqti.

Qolidin iş kelidiğan yaş mutähässisniŋ qabiliyitini bahalap fabrika mämuriyiti karhanidiki işi asqap, arqida qelivatqan zvenoğa uni başliq qilip saylidi.

– Һä degändä, helila hoduqtum. Biraq, bu işniŋ hšddisidin çiqmisam, başliqlar bilän käsipdaşlirimniŋ betigä qandaqmu qararmän? Bärgän vädämçu? «Yolvas izidin qaytmas, är – sšzidin» degän maqalä barğu, «bärgän vädäŋ qeni?» desä, nemä däpmu җavap berärmän däp qiynaldim. Biraq, adäm tirişsa, häl bolmaydiğan iş bolmaydekän. Äŋ ävzili, mähsät qilğan närsäŋgä erişiş üçün horunluq häm bepärvaliqqa yol qoymay, bilmiginiŋni bilgänlärdin sorap, kitap-jurnallardin oqup-izdinip işlişiŋ keräk, – däydu Savutҗan sšhbätara.

Savutҗan šzi eytqinidäk, erinmäy ämgäk qilip, 2-3 ayniŋ içidila käsipdaşliriniŋ hšrmitigä egä bolsa, yerim jilğa yetär-yätmäy aldinqi qatarliq zveno başliği däriҗisigä kštirildi.

Savutҗan Avut oğli işbilärmän mutähässis süpitidä kündin-küngä kšzgä kšrünüşkä başlidi. Ändi fabrika rähbärligi uniŋğa tuhum mähsulati brigadisiğa rähbär qilip tayinlaydu. Savutҗanniŋ bu yärdiki pidakaranä ämgigimu šz mevisini beridu. U başqurğan brigada ayliq häm jilliq plan-normilirini oşuği bilän orunlap, ilğar atilidu. Tohularniŋ ağriği, qirilişi bälgülük däriҗidä aziyidu.

«İşligänniŋ üzi yoruq, işlimigänniŋ üzi çoruq» demäkçi, Savutҗanniŋ ästaidil ämgiginiŋ nätiҗisidä fabrika işçi-hadimliriniŋ aldida uniŋ izzät-abroyi šsti. Fabrikidiki üç jilliq paaliyitidä helila kšzgä kšrüngän bu ämgäksšygüç oğlan ändi Avat quş fabrikisi işçilar komitetiniŋ räisi bolup saylinidu. İşniŋ yenigi bolmaydiğu, Savutҗanğimu başta yeŋi hizmiti eğirdäk bilindi. Başta işni nemidin başlişini bilmäy, gaŋgirap qalğinimu rast. Amma u yänä šzidin burun moşu hizmättä bolğan akilarniŋ äqil-mäslihätliriniŋ yardimi bilän iş tutti.

İdaridiki işçilar komiteti räisiniŋ bšlmisi bilän fabrikiniŋ baş energetiginiŋ, yäni meniŋ bšlmäm qarimu-qarşi bolidiğan. Qaçanla bolmisun,  Savutҗanniŋ bšlmisi adämgä liq tolup turatti. Muhim mäsililär bilän uniŋğa yoluqup, rähmitini eytip ketip barğan adämlärni talay qetim kšrgän edim.

Bir küni yezimizniŋ inavätlik adämliriniŋ biri – İliyas Һämraev Savutҗanniŋ kabinetidin arqa-arqisidin «rähmät» yağdurup çiqip ketip barğanliğiniŋ guvaçisi bolup qaldim. U çağlarda İliyas fabrikiniŋ şoferi bolup, şähärgä tuhum toşatti. Buniŋdin biraz vaqit burun iş babida teyilip jiqilip, ayiğini sunduruvalğan ekän. Mundaq çağlarda zärdap çäkkän adämlärgä qoşumçä häq tšlinätti. Biraq, fabrika mämuriyiti täripidin bu halät hesapqa elinmay qalğanliqtin, Savutҗanğa yoluqqan ekän. U bolsa, şoferniŋ hoquqini qoğdap, adalätlik ornitip, iltimasini orunlap beriptu.

İşçilarniŋ härhil sanatoriy, kurortlarda däm elip kelişi, çät ällärgä säyahätlärgä berip turuşi yolida säkparä boldi. Nätiҗidä nurğunliğan avatliqlar Amerika, Һindstan, Yeqin Şäriq ällirini vä ilgärki Keŋäş İttipaqiniŋ çoŋ şähärlirini arilap, kšrüp käldi.

Savutҗanğa bağliq äskä alidiğan yänä bir närsä, u işçilar komitetiniŋ räisi bolup işläp jürginidä, Avat quş fabrikisiniŋ yenida haşamätlik Mädäniyät šyi eçildi. Uniŋ bena retidä boş turuşi äqilgä siğmatti, älvättä. Mädäniyät šyiniŋ iş-paaliyiti Savutҗan İminovqa jükländi. U mädäniyät sahasiniŋ hadimliri bilän qoyuq alaqä ornitip, härhil šmäklär bilän sport sektsiyalirini açti, ularniŋ nahiyälik häm vilayätlik kšrüklärdä aldinqi orunlardin kšrünüşi yolida tär tškti. Yezidiki barliq mädäniy iş-çarilär şu yärdä štkänliktin, yeza turğunliri Mädäniyät šyigä aldiraydiğan boldi.

Bir küni Savutҗanniŋ bšlmisigä kirsäm, märhum Ärkin Sopiev ikkisi җim-җit oyğa çšküp oltiriptu.

– Nemä bolduŋlaruy, oyunda utturup qoyğan qimarvazlardäk şüp-şük oltirip ketipsilärğu? – dedim.

– Yeza sän°ätkarliriğa uyğur saz äsvapliri yetişmäyvatqanliğini šzäŋ bilisän. Uni setivelişqa mäbläğmu bolmayvatidu. Özäŋ başquruvatqan šmäkkä äsvap setiveliş üçün bir-ikki ayliq maaşiŋni berälämsän? Berälisäŋ yahşi, berälmisäŋ lät bolup qalimizmekin, däp hiyal sürüp oltirattuq, – dedi ular.

– Özäŋlarniŋ maaşiŋlarğa çeçäk çiqip qalğan ohşimamdu. Sägigi, meniŋ maaşimni häşläyli, keyin silärniŋkini häşläymiz, – devidim ikkisi qaqahlap külüşüp ketişti.

Andin män җiddiy paraŋ qilip, ulardäk ağinilär eytsa, җenimnimu qiyişqa täyyar ekänligimni yoşurmidim, ağinilirim hoşal bolup qelişti. Andin yeza turğunlirini şänbilikkä çaqirip, uniŋdin çüşkän mäbläqqä äsvaplarni setivelişqa bolidiğanliği häqqidä pikrimni bildürdim. Bu sšzümni bšlmigä kirip kälgän fabrika partorgimu qollidi. Ätisi Savutҗan bu häqqidä yeza çoŋliri bilän mäslihätlişiptu. Dadam, yeziniŋ imami Buzurhan ğoҗa, şundaqla Älqäm İslamov, Sadiq Aznibaqiev, İminahun Mämirov qatarliq mštivär aqsaqallar bu pikirni maqul kšrüp, jutniŋ çoŋ-kiçigi birliktä, sän°ätkarlirimizniŋ äsvaplirini tügälläp bärgän eduq. Älvättä, bu işlarniŋ beşida turğan Savutҗan şu küni šziniŋ uyuşturuş qabiliyitiniŋ näqädär juquri ekänligini namayiş qilğan edi.

İşçilar komitetiniŋ räisi Savutҗan İminov jutdaşlirimizniŋ mädäniy däm elişi üçün qolayliq şaraitlarni uyuşturuştin härgiz harmatti. Һelimu yadimda, «Atamanniŋ ahiri» fil'mi yeŋi çiqqan vaqit. Savutҗan razvedçik Qasimhan Çad'yarovniŋ rolini oyniğan Asanäli Äşimovni yezimizğa täklip qilip, avatliqlar bilän uçrişiş štküzdi. Akter bilän bolğan täsirlik uçrişiş, mäzmunluq fil'm häqqidiki paraŋlar uzaq vaqit kšpçilikniŋ eğizidin çüşmäy, şu uçrişişni uyuşturğuçi Savutҗan illiq inkaslarğa egä bolğan edi.

Mana buniŋdin 70 jil burun Azat yezisida tuğulup šskän Savutҗan Avut oğli pütkül aŋliq hayatini Avat yezisida štküzdi. Һšrmätlik däm elişqa çiqqandin keyin uniŋ barliq yahşi hislätliridin häviri bar jutdaşliri uni yeziliq Aqsaqallar keŋişiniŋ räisi qilip saylidi. Şuniŋdin buyan Savutҗan dayim šymu-šy arilap, yeza çoŋliriniŋ ähvalidin hävär elip turuşni adätkä aylandurdi. Muhtaҗlarğa qolidin kälgän yardimini ayiğan ämäs. Şuŋlaşqimu jutdaşliri juttiki iҗabiy işlarniŋ başlamçisiniŋ hoşalliğiğa ortaqlişip, šmürlük җüpti Husiyät bilän ularniŋ inaq-iҗil ailisigä päqät yahşiliq tiläydu.

Şeripҗan Һaҗim BUZURHANĞOҖAoğli.

Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.

Bälüşüş