Toqsunluqlarniŋ toy adätliri

0
848 ret oqıldı

Älçi. Layiq muqumlaşqandin keyin oğul täräp šzi gäpdan, ikki täräpniŋ ähvalidin toluq hävärdar, toy işini qamlaşturalaydiğan bir kişini rähbär qilip, bir top adämni qizniŋ šyigä älçilikkä ävätidu. Älçilikkä barğan adäm «Mirän» däp atilidu häm u oğul täräpniŋ qudilişiş җäriyanidiki toluq hoquqluq väkili bolup hesaplinidu. Qiz täräp qädäm täşrip qilğuçilarni dästihan yeyip, qizğin kütüvalidu. Älçilär mehman bolğaç, siliq-sipayä sšzliri bilän šz mähsitini izhar qilidu. Qiz täräp oğul täräpni muvapiq kšrsä, ularniŋ täklivigä raziliğini bildüridu. Layiq kšrmisä, «Qizimiz tehi kiçik» yaki «Qizimizniŋ vädilişip qoyğan yeri barkän» däp hšzürhanliq bildüridu. Eniq bir qararğa kelälmigän bolsa, aziraq oyliniş vaqti täläp qilinidu. Qudilişiş җäriyanida älçilär davamliq qizniŋ šyigä kelip, hävär elip turidu. İkki täräp üzmu-üz deyişälmigän gäplirini bir-birigä älçi arqiliq yätküzidu.

Dästihan tartiş. Bu än°änä adättä «Tonuşuş çeyi» yaki «Maqul çeyi» däpmu atilidu. Bu basquçta oğul täräp, šziniŋ ihtisadiy ähvaliğa qarap, jut içidiki räsmiyätlärgä riayä qilğan halda, qizniŋ ata-anisiğa räht, tatliq-turum, az degändä bir tahta çay qatarliq lazimätlärni täyyarlaydu. Andin oğulniŋ anisi ularni elip tuqqanliriniŋ hämraliğida qizniŋ šyigä baridu. Qiz täräp bolğusi qudilarni oçuq-yoruq, käŋ quçaq yeyip qarşi alidu. Dästihan yeyilip, lazimätlär qoyulup bolğandin keyin, oğul täräpkä keyinki qetim elip kelidiğan närsilärniŋ tizimi berilidu. Uni keyin älçidin ävätsimu bolidu.

İşik eçiş. Oğulniŋ ata-anisi qiz täräp yezip bärgän tizim boyiçä mal-mülükni täyyarlaydu. Çamisi yätmisä ikki ariğa älçi salidu. Bu härikät bäzidä quda bolğuçilarniŋ otturisida yeqimsiz ähvalni payda qilidu. Ägär qiz täräp toy qiliştin yaltaysa, toyğa hazirliq җäriyani moşu yärdä tohtitilidu. İkki täräp šzara kelişkän ähvalda täyyarlanğan närsilär qizniŋ šyigä kältürülidu. Bu «İşik eçiş» däp atilidu. Moşu ariliqta toyi bolidiğan qiz bilän jigit kšrüşüp, turmuş-tirikçiligigä haҗätlik җabduqlarni setivelişiğa bolidu.

Mäslihät çay. Qiz täräp yeqin uruq-tuqqanlirini šyigä çaqirip, qizniŋ toyluği toğrisida mäslihätlişidu. Yäni qerindaşlarniŋ, çoŋlarniŋ kšrsätmisi bilän haҗätlik toyluqlarniŋ tizimi tüzülidu. Bu «Mäslihät çay» däp atilidu.

Yoqlaş. Oğul täräp tüzülgän tizim boyiçä qiz täräpkä bir yaki ikki kiyimlik räht, pul elip kelidu. Bu adättä «Yoqlaş» däp atilidu. Ariliqta qiz bilän jigit kšrüşüp, toy hetini alidu. Şuniŋdin keyin qiz jigitkä sim-kostyum, kšynäk, ayaq kiyim qatarliq birqur kiyim-keçäk elip beridu.

Şinҗaŋ häliq radiostantsiyasi.

Bälüşüş