Anamni äsligändä

0
510 ret oqıldı

Män ata mehrigä toymay çoŋ boldum. Çünki dadam Ablaşim Abdullaev bu hayattin yaş kätti. Dadam hayattin štkändin keyin yättä bala bilän tul qalğan anamniŋ tartqan җapa-mäşäqätliri šz aldiğa bir dastan. Bir küni uniŋdin «Ana, sän avatliq ekänsän, qandaqlarçä ğalҗatliq bolup qaldiŋ?», däp sorisam, mundaq däp җavap bärgän edi: «Şu jilliri hoşna Aqsu yezisida bir-ikki ayliq çarviçiliqqa mutähässislärni täyyarlaydiğan kurs eçildi. Män akam Mamut Varisov ikkimiz äynä şu kursqa yezilduq. Ğalҗat yezisidin Ablaşim Abdullaev degän kişi kälgän ekän”, däp җavap bärgän edi. Şu yärdä oquvatqan yaşlar birlişip, oyun qoyattekän. Dadam – dutarda, anam – tämbirdä oynattekän.

Bular ailä qurup, iş babi bilän dadam vaqitliq Avatta qalidu, akilirim Tayirҗan, Şeriyazdan vä män duniyağa kälgändin keyin Ğalҗatqa qaytip käptu, andin ukilirim Şäymärdan, Yaşamurat, Şamahun, Muhäbbäthan tuğulidu.

Ana jutniŋ mehriniŋ qançilik issiq ekänligini eytmisaqmu çüşinişlik. Anam šz jutidin, tağdäk yšläkçisidin ayrilip, helä qiynaldi. “Öyi başqiniŋ muŋi başqa” degändäk, vaqit yetip, biz šz aldimizğa yaşiduq. Dadam su sahasiniŋ mutähässisi edi. U vapat bolğandin keyin işini anam davamlaşturdi vä şu yärdin pensiyagä çiqti. Һšrmätlik däm edişqa çiqqandin keyinmu teç oltarmidi. Nahayiti tinimsiz ayal bolidiğan. Һelimu yadimda, anam 50 soti kšmüqonaqniŋ denini qolhozğa štküzüp, ğoziğini ärlärçä šzi orup, šzi bağlap  (bağliğan bir bağ ğozaqni män-män degän är aran kštirätti), šgüzimizgä šzi çiqirip dolatti. Öydä — ana, talağa çiqsa är bolup işlidi. Qoy soymaqçi bolsaq, hoşnimiz Pükkän akam boğuzlap bärsila, anam boğuzlanğan qoyni kštirip esivelipla, “tulumçilap” soyup, birdämniŋ içidila parçilap taşlatti.

Juttiki toy-tškünmu anamsiz štmätti. Sävävi, anam dutar çelip, nahşa eytatti. Anamğa kälgän täklipnaminiŋ astiğa “dutariŋiz bilän”, däp yezip qoyatti. Özi şeir toqatti, uni ahaŋğa salatti, ussulni är kişilärçä oynatti. May mäyrämlär yeqinlişip kelivatqanda, ukilirimğa çekişidiğan tuhumlarni täyyarlatti, ukilirim oynaydiğan oşuqlardin ilğap, saqa yasap berätti. Epi kälsä, oşuq oynavatqan balilar bilän oynap, ularniŋ oşuqlirini utuvalidiğan.

Anam җaŋzimu oynatti, otunnimu šzi yaratti. Otunniŋ u yeqiğa, bu yeqiğa säp-selip qarap, birla urup ikkigä bšlüvalatti. Palta, güҗäk-kätmänlärni šzi saplatti. Qaşirip qalğan piçaq-härilärni šzi ekäk bilän iştiklitätti. Sazğa amraq üçünmu dutar-tämbürlärniŋ pädilirini šzi yštkäp, bağlap saz qilatti. Dapni šzi tartatti. Şundaqla terä äyläşni bilätti.

Öyümizdä saz äsvapliriniŋ hämmisi bolidiğan. Biz ailäviy ansambl' eduq. Moşularğa anam Keŋäşhan kšp kšŋül bšlätti.

Anam çaqqan ayal bolidiğan. Säkräş, jügräş anam üçün ançila eğir iş ämäs edi.

Hoşnimiz Lohman akam eşigini yetiläp anamniŋ aldidin çiqip qaptu. Eşäkniŋ üstidin säkräp štsä, Lohman akam “çay” bärmäkçi boptu. Anam hoşnimizni yeŋivalğan ekän.

Anam nahayiti şetil edi. Bir küni Taşkäntkä yalğuz šzila samoletta uçup ketidu. U yaqta siŋlim turatti. Samolet aeroportqa qonup, talağa çiqqan anam, “qizim kälmäy qalarmu?” degän ändişä bilän sumkisini yärgä qoyup, ikki qolini eğiziğa selip üşqatqan ekän. Siŋlim Muhäbbäthan: “Bu meniŋ anam, uniŋdin başqa heçkim undaq üşqatmaydu” däp, bir-birini oŋayla tepivalğan ekän. Çoŋ šy bilän bizniŋ šyniŋ ariliği helä bolidiğan. Şuniŋğa qarimay, anam uştumtut bizniŋ šydä päyda bolatti. “Birdämdila käldiŋğu, nädin päyda bolduŋ” desäm, “koçiğa çiqivedim, palançi maşinisi bilän çiqip qaldi, üşqetip tohtitivaldimdä, çüşüvaldim” däydiğan. Anam çäbdas, çaqqan ayal edi. Nan yaqqanlarda qoli yätmigän yärgä tonurğa säkräp çüşüp, toğaçlarni çaqqanliq bilän çaplavetipla, likkidä säkräp çiqivalatti.

Häyriyat, anamniŋ baqiliq bolup kätkinigä biyil 15 jil boldi.  Jutdaşlirim arisida uniŋ päqät yahşi gepi qaldi. Biz, pärzäntlirimu, uniŋ eqidisini ta äbät untumaymiz.

Salamäthan ABLEMİTOVA.

Ğalҗat yezisi, Uyğur nahiyäsi.

Bälüşüş