Ruslan TOHTAHUNOV: «Teatrimizniŋ keläçigi  yaşlarniŋ qolida»

0
722 ret oqıldı

Elimiz Prezidenti Nursultan Nazarbaev «Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş» maqalisida rohiy yeŋiliniş, yäni aŋ-säviyäni yeŋilaş üçün šzimizdä milliy rohniŋ boluşi keräkligini, keläçäk ävlatlarniŋ boyiğa urpi-adätlirimizgä, tilimizğa, maaripimizğa, sän°itimizgä, ädäbiyatimizğa, umumän, milliy qädriyätlirimizgä bolğan muhäbbätni siŋdürmäy, ularni saqlap qelişqa  küç çiqarmay, rohiy yeŋilanmaydiğanliğimizni oçuq eytqan edi.

Şuniŋdin beri štkän vaqit içidä Dšlät rähbiriniŋ bu kšrsätmilirini Qazaqstandiki milliy mädäniyitimizniŋ altun bšşügi — Uyğur teatri qaysi däriҗidä ämälgä aşuruvatqanliği, umumän, mäzkür sän°ät därgahiniŋ bügünki näpäsi häqqidä teatr mudiri Ruslan TOHTAHUNOV bilän sšhbätläşkän eduq. Tšvändä oqurmänlärniŋ diqqitigä äynä şu sšhbätni havalä qilivatimiz.  

—    Ruslan Abduşükür oğli, sšhbitimizni Uyğur teatriniŋ «EHRO-2017» häliqara ihtisaslaşturulğan  kšrgäzmisigä qatnaşqanliğidin başlaşni toğra kšrüvatimän.

—  Kšpmillätlik Qazaqstandiki teatrlar qatarida «EHRO-2017» häliqara ihtisaslaşturulğan kšrgäzmisigä qatnişidiğanliğimiz häqqidä ministrlik bizni štkän jili agahlandurup, duniyayüzlük ähmiyätkä egä bu çarä-tädbirniŋ asasiy mähsät vä väzipilirigä riayä qilğan halda җiddiy täyyarliq kšrüşimizni jükligän edi. Şuŋlaşqa «Mäzkür kšrgäzmigä qandaq qoyulum bilän qatnaşsaq bolidu?», «Çätällik mehmanlarni sän°itimizniŋ qaysi täripi bilän häyran qalduralaymiz?» degän soallar üstidä kšp oylanduq. Ahiri sän°itimizniŋ gültaҗisi, hälqimizniŋ şatliği bilän därt-häsriti muҗässämlängän «On ikki muqam» içidiki äŋ nadir muqamlar parçiliridin tüzülgän «İpäk yoli ahaŋliri» namliq muzıkiliq spektakl'ni apirişni toğra kšrduq. İҗadiy säpärgä atlinişniŋ aldida qoyulumni ziyalilar bilän җamaätçilik väkillirigä kšrsitip, ularniŋ pikirlirini aŋliduq. Ularniŋ hämmisi mäzkür qoyulumni juquri bahalidi. Kšpçilikniŋ duasini elip, iyul' eyiniŋ beşida 60 adämdin tärkip tapqan top Astanağa gastrol'ğa atlanduq.

Aldin-ala bälgülängän plan boyiçä birinçi qetim şundaq kšp tärkiptä Astanada uzaq muddätlik gastrol'luq säpärdä boluvatqaçqa häm Qazaqstandiki milliy teatrlar arisida päqät bizniŋ teatrla 5 kün, iyul' eyida — 2 kün, avgust eyida 3 kün oyun qoyidiğan bolğaçqa, tamaşibin toplaş mäsilisidimu täşviş bar edi. Astanadiki äŋ çoŋ teatrlarniŋ biri — «Astana balet» teatrida repetitsiya işliri jürüvatqanda, biz başqa milliy teatrlarğa kelivatqan tamaşibinlar sanini monitoring yasapmu ülgärduq. Astanada uyğurlar az bolğiniğa qarimay, bizniŋ täşvişlirimizni yoqqa çiqirip, 5 künniŋ hämmisidä tamaşibin zali toluq boldi. Zalni bir kün millitimiz väkilliri tolturğan bolsa, qalğan künliri zalda çät ällärniŋ diplomatliri, Astana mehmanliri, başqa millät väkilliri oltirip, muqamlirimizni, ävrişim ussullirimizni zor qanaätliniş bilän tamaşä qildi. Gastrol'luq säpirimizniŋ utuqluq uyuşturuluşida teatrimizniŋ baş administratori Abdusattar Turdibaqievniŋ äҗri çoŋ boldi.

Gastrol'luq säpirimiz ayaqlişivatqanda, yäni 6-avgust küni qoyulumğa qädäm täşrip qilğan Qazaqstan Җumhuriyiti Mädäniyät vä sport ministri Arıstanbek Mwhamediwlı ornidin turup, «Bravo!» däp alqişlap, sän°ätkarlirimizğa hšrmät bildürgändä, beşimiz kškkä yätti.  Һäqiqätänmu, teatrimizniŋ bädiiy rähbiri, Qazaqstan häliq artisti Murat Ähmädi bilän mäzkür qoyulumniŋ muällipi vä rejisseri, Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi Yalqunҗan Şämievniŋ bevasitä rähbärligidä täyyarlanğan bu qoyulumda sazändilirimiz bilän ussulçilirimiz šzliriniŋ juquri käspiy maharitini yänä bir qetim namayiş qildi.

Pursättin paydilinip, gezithanlarğa jigirmä jildin oşuq vaqit teatrni başqurğan, qayta quruş dävriniŋ äŋ eğir jillirida teatrimiz täräqqiyatiğa zor hässä qoşqan, sän°ät sahasidimu, uyuşturuş işliridimu mol täҗribigä egä, sän°itimiz tarihida asasliq orni bar Murat Ähmädievniŋ teatrğa bädiiy rähbär bolup tayinlinip, iҗadiy jükni šz zimmisigä alğanliğiğa bäk hoşal ekänligimni yätküzmäkçimän. Biz, yaşlar, Murat Ähmädiev ohşaş sanaqliq adämlärniŋ iҗadiy täҗribisidin paydilinişimiz keräk. «Birlişip kštärgän jük yenik» demäkçi, Murat Ähmädiev qaytip kälgändin beri meniŋ «jüküm» helila yenikläp qaldi. Keläçäktimu planliğan işlirimizni çoqum billä elip barimiz.

«EHRO-2017» häliqara ihtisaslaşturulğan kšrgäzmisigä qatnişip, muqamlirimizni başqa millätlärgä tonutqinimiz, sän°ätniŋ tilimu, tärҗimisimu, çegarisimu bolmaydiğanliğini yänä bir qetim dälillidi. Moşu iҗadiy säpärdin «šzimizniŋ qazinidila qaynimay», sän°itimizni başqa millätlärgä tonutuş üçün gastrol'luq säpärlirimizni Almuta vilayitiniŋ üç nahiyäsi bilän çäklimäy, Qazaqstanniŋ hämmä vilayätlirigä berişimiz keräk ekän, gastrol'luq säpärlärgä kontsertlarnila ämäs, spektakl'larnimu aparğinimiz toğra bolidekän degän oy bilän qayttim vä Astanadin kälgändin keyin baş administratorğa moşu mäsilä boyiçä uyuşturuş işlirini oylaşturuşni jüklidim.

— Bu yeqin keläçäkniŋ işi bolsa keräk?

— Älvättä. Teatrimizniŋ aldin-ala bälgülängän iҗadiy plani boyiçä 2017-jilniŋ ikkinçi yerimida 2 spektakl', plandin sirt 1 spektakl' sähniläştürülüşkä tegiş. Teatr novättiki däm eliştin çiqişiğila, rejisser Äzizҗan İskändärov Dulat İsabekovniŋ «Mwragerler» dramisini qazaq tilida sähniläştürüşkä kirişip kätti. Qazaq hälqi bilän tilimiz yeqin bolğaçqa, här ikki tärkiptä qatar mäşiqlinivatqan akterlirimizmu ançä qiynilivatqini yoq. Mäzkür spektakl'niŋ qazaq tilida sähniläştürülüşi dostluq tomurimiz jiraq äsirlärgä ulaşqan qazaq vä uyğur häliqliriniŋ sän°ättiki dostluğiniŋ yänä bir yarqin misali bolidu däp çüşinimän. Bu spektakl' gastrol'luq säpärlärgä apiriş, festival'larğa qatnişiş üçün qazaqçä, šzimizniŋ tamaşibinliri üçün uyğurçä  sähniläştürülidu.

Şundaqla asasiy qismini drama truppisi täşkil qilğan        teatrimizniŋ җahan dramaturgiyasigimu muraҗiät qilişi täbiiy. Sävävi, pütkül duniya etirap qilğan vä nurğunliğan teatrlar repertuarliridin orun alğan klassik äsärlärni sähniläştürginimiz akterlarniŋ maharitiniŋ šsüşigä, käspiy teatrimizniŋ bügünki däriҗisini bahalaşqa mümkinçilik yaritidiğanliği eniq. Şuŋlaşqa rejisser Yalqunҗan Şämiev U.Şekspirniŋ «Romeo-Djul'etta» tragediyasini sähniläştürüş boyiçä işqa kirişti. Һazir bu spektakl' boyiçimu akterlar ikki tärkiptä qatar mäşiqlänmäktä. Keyinki jillarda elimizdä korruptsiyagä qarşi küräşni küçäytişkä alahidä kšŋül bšlünüvatqanliğini hämmimiz yahşi bilimiz. Prezidentimizniŋ bu säyasitini ämälgä aşuruşni näzärdä tutqan halda teatrimiz šzbäk dramaturgi Ulmas Umarbekovniŋ mäzkür mavzuğa beğişlanğan «Öz ihtiyari bilän» dramisini sähniläştürüşni (plandin sirt) akter Alimҗan Äysaev qolğa aldi.  Bügünki kündä teatrimizda juqurida namliri atalğan, zor җavapkärlikni täläp qilidiğan üç spektakl' vä häliqara festival'larniŋ laureati «Nava» fol'klor ansambliniŋ yeŋi kontsertliq programmisi boyiçä repetitsiya işi qizğin ketip baridu.

— Yeŋi mävsümniŋ eçilişini taqätsizlik bilän kütüvatqan sän°itimiz muhlisliriğa nemä eytqan bolar ediŋiz?

Elimiz Prezidenti Nursultan Nazarbaev «Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş» maqalisida aŋ-säviyämiz işimizdin ozup ketişi keräkligini, härbir qazaqstanliqniŋ šz sahasi boyiçä täräqqiyat yoliğa çüşüp, utuq qazinişi keräkligini alahidä täkitläydu. Şuŋlaşqa Dšlät rähbiriniŋ muhim ähmiyätkä egä mäzkür maqalisidiki kšrsätmisini orunlaş mähsitidä, yeŋi mävsümniŋ tamaşibin üçün qançilik ähmiyätkä egä ekänligini, novättiki mävsümdä sän°ätsšyär hälqimiz bilän yänä uçrişiş bähtigä muyässär bolidiğanliğimizni çoŋqur his qilip, tinmay işlävatimiz. Mävsüm davamida tamaşibinlirimizniŋ pikir-täklipliri asasida tüzülgän abonement sistemisi boyiçä häptiniŋ tšrt küni sähnimizdä qazaq, šzbäk vä җahan dramaturgiyasigä mänsüp härhil janrdiki äŋ yahşi  qoyulumlar, «Külkä keçiligi» sän°ät muhlisliriğa zor rohiy ozuq beğişlaydu, däp işinimän. Repertuarimizdin şundaqla abonementtin sirt «Yeŋijilliq Gülhan»,  8-mart — Hanim-qizlar mäyrimigä beğişlanğan teatrlaşturulğan qoyulumlar orun aldi.

Bu mävsümdä tamaşibinlarni rejisser Muhit Һezimov sähniläştürgän Äkräm Ähmätovniŋ җahan ählini qayil qilğan mäşhur alim Mahmut Qäşqäri häqqidiki «Mahmut Qäşqäri» tarihiy dramisiniŋ, Dürnäm Mäşürovaniŋ bügünki künniŋ äŋ aktual mäsilisi — qerilar šyidiki anilar täğdiri häqqidiki «Täğdir qismiti» dramisiniŋ  prem'eriliri, häliqara festival'larniŋ laureati «Nava» fol'klor ansambliniŋ yeŋi programmisi, Җumhuriyätlik «Jas Alaş» satira vä yumor konkursiniŋ laureati Sahibäm Noruzovaniŋ «Külkä — kšŋül arami» namliq iҗadiy keçi kütmäktä. Bolupmu hälqimizniŋ tarihida vä ilim duniyasida mäŋgü jütmäs iz qaldurğan Mahmut Qäşqäri obrizini tirildürgän «Mahmut Qäşqäri» tarihiy dramisiniŋ sähnimizdä qoyuluşi, milliy dramaturgiyamizgä, teatrimiz repertuariğa qoşulğan zor tšhpä ekänligi talaşsiz.

Uyğur teatri «akademiyalik» märtivisigä egä bolmiğandimu teatr kollektivi tirişip işläp, käspiy sän°itimizni gülländürüp, härbir mävsümgä zor täyyarliqlar bilän  kelivatatti. «Akademiyalik» märtivisini alğandin keyin җavapkärlikniŋ yänimu artqanliğini säzduq.

Sän°ätkarlirimizni seğinip, täşnaliq bilän kütidiğan jiraqtiki tamaşibinlirimizni hoşal qilidiğan qandaq yeŋiliqlar bar?

Һär jili ikki qetim, yäni mävsüm yepilişi bilän häm yeŋi mävsüm başlanğiçä, teatrimizni davamliq qollap-quvätläp kelivatqan Panfilov, Uyğur, Ämgäkçiqazaq nahiyäliridä istiqamät qilidiğan tamaşibinlirimizğa rohiy ozuq beriş niyitidä gastrol'luq säpärlärni uyuşturuşni än°änigä aylandurğan eduq. Biraq bu jili Astana şähirigä kšp barduq, yazni paytähttä štküzduq desäkmu bolidu. Şuŋlaşqa üç nahiyägä baralmay qalduq. Bu boşluqni tolturuş üçün pat-yeqinda jiraqtiki qerindaşlirimiz bilän üz kšrüşüşkä täyyarlinivatimiz. Sentyabr'-oktyabr' ayliridiki gastrol'luq säpär davamida üç nahiyädiki tamaşibinlirimiz Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän artisti Rehangül Mähpirovaniŋ 70 yaşliq tävälludiğa beğişlanğan, rejisser Ä.İskändärov sähniläştürgän  Ä.Orazbekovniŋ  «Bir tüp alma» spektaklini, Sahibäm Noruzovaniŋ «Külkä — kšŋül arami» namliq iҗadiy keçini  kšrüşkä muyässär bolalaydu.

— “Astanağa kšp barduq” däp qaldiŋiz…

— Һäqiqätänmu, şundaq boldi. Bu jilqi Astanağa bolğan säpirimiz «Ruhsarä» ansambliniŋ 27-mart küni Astana şähiridä Qazaqstan  Teatrlar Assotsiatsiyasi täripidin berilidiğan «Sahnager-2017» milliy teatrlar mukapitini täntänilik tapşuruş keçigä qatnişişidin başlandi. Täliyimiz bar ekän,  mäzkür käçtin quruq qol qaytmiduq. Män «Eŋ üzdik direktor» nominatsiyasi boyiçä, yaş akter Bähitҗan Avdunov «Ümit» nominatsiyasi boyiçä mukapatqa eriştuq.

Bir aydin keyin, yäni 26-aprel'da «Ruhsarä» ansambli Astanada štkän Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ HHİV sessiyasi dairisidä uyuşturulğan kontsertliq programmiğa  qatnaşti.

Paytähtkä bolğan säpirimiz 17 — 26-iyun' künliri «Ruhsarä» ansambliniŋ Astanada Qazaqstan Җumhuriyiti Mädäniyät vä sport ministrliginiŋ qollap-quvätlişi bilän «EHRO-2017» häliqara  ihtisaslaşturulğan  kšrgäzmisiniŋ mädäniy programmisi boyiçä Asanäli Äşimovniŋ 80 yaşliğiğa beğişlanğan I Häliqara «Astana» teatr festivaliğa qatnişişi bilän davamlaşti.

İyul' eyida «EHRO-2017» häliqara ihtisaslaşturulğan  kšrgäzmisigä häm 8 — 12-iyul' künliri Astanada štkän İİİ җumhuriyätlik Milliy teatrlar festivaliğa rejisser M.Һezimov sähniläştürgän tatar dramaturgi İ.Zaynievniŋ «Ämänniŋ aççiq hidi» dramisi bilän qatnaştuq. Mäzkür festival'da aktrisa Gülbahar Nasirova «Ekinşi plandağı eŋ üzdik äyel beynesi» nominatsiyasini yeŋivaldi. Qisqisi, Astanağa bolğan däsläpki uzaq muddätlik säpirimiz äynä şundaq utuqlar bilän ayaqlişip, Almutiğa  juquri käypiyatta qayttuq.

—   Ruslan Abduşükür oğli, teatrniŋ qol yätküzgän utuqliri, yeŋiliqliri az ämäsligigä qarimay, tamaşibinlirimiz arisida «bizdä milliy dramaturgiya yoq», «teatr repertuaridin tärҗimä äsärlär kšp orun alğan» degän pikirlärmu moҗut…

Milliy dramaturgiya yoq degän natoğra pikirgä qoşulalmaymän. Amma milliy dramaturgiyaniŋ giҗiŋ täräqqiy etivatqanliğiniŋ häqiqät ekänligigä, bu janrda «iҗadiy açarçiliqniŋ» barliğiğa kšz jumalmaymän. Bu bügünla päyda bolup qalğan «açarçiliq» ämäs, teatrniŋ huli selinğandin beri, 80 jildin oşuq vaqit davamida baş qaturuvatqan mäsilä. Pikir eytiş oŋay, lekin bügüngiçä päqät drama yeziş bilän şuğullinivatqan birär käspiy dramaturgniŋ yoqluğini, milliy dramaturgiyamizni yazğuçi-şairlirimiz yaritivatqanliğini ästin çiqarmasliğimiz keräk. Teatrimiz täräqqiyati yazğuçi-şairlarniŋ iҗadiyiti bilän ziç munasivätlik bolğaçqa, bu muhim mäsilini ular bilän hämkarliqta yeşiş mähsitidä teatrimiz yenida Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi Ähmätҗan Һaşiri yetäkligidiki dramaturglar sektsiyasi iş elip berivatidu. Bügünki repertuarimizdin orun elivatqan birqatar äsärlär,  mäyrämlik häzil-külkä käçliridä orunlinivatqan miniatyurilar asasän äynä şu sektsiya äzaliriniŋ iҗadiy mähsulati ekänligini alahidä täkitligüm kelidu. Yeŋi mävsümdiki här ikki prem'era drama sektsiyasi işiniŋ kündin-küngä җanlinivatqanliğidin dalalät bärsä keräk. Yeqin keläçäktä mäzkür sektsiya äzaliriniŋ teatr repertuariniŋ ğoҗunini tarihimizğa, bügünki künniŋ äŋ aktual mäsililärgä beğişlanğan yeŋi-yeŋi äsärlär bilän tolturidiğanliğiğa işinimiz.

Şundimu bu mäsilidä yaşlirimizniŋ bepärva bolmasliğini halattim. Bälki yaşlar arisida bu janrlarğa qäläm tävritivatqanlar bardu. Ägär şundaq yaşlar bolsa, märhämät, biz billä işläşkä härdayim täyyar. İҗatkarlar billä at selişqandila, milliy dramaturgiya rivaҗlinip, repertuarimizdiki tärҗimä äsärlärmu aziyidu.

Yaşlar toğriliq gäp qozğilip qalğanda, bügünki kündä bizgä ussulçi qiz-jigitlärniŋ yetişmäyvatqanliğinimu eytip štküm kelidu. Käspiy bilimgä egä, sän°itimizgä bepärva ämäs ussulçi qiz-jigitlär teatrğa işqa kälsä, konkurs asasida alattuq. Çünki teatrimizniŋ keläçigi — yaşlarniŋ qolida.

Milliy rohiy bayliqlirimizni, uniŋ içidä sän°itimizni saqlaş, gülländürüş, keläçäk ävlatlarğa täl-tšküz tapşuruş hämmimizniŋ ortaq väzipisi bolğaçqa, teatrimiz җumhuriyätlik häm şähärlik, nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkäzliri vä başqimu җämiyätlik täşkilatlar, jigitbaşliri, hanim-qizlar keŋäşliri, Qazaqstan Yazğuçilar ittipaqi yenidiki Uyğur ädäbiyati keŋişi vä Qazaqstan Kompozitorlar ittipaqi, rässamlar җämiyiti, ana tilimizdiki ähbarat vasitiliri, uyğur tilida bilim berivatqan mäktäplär vä tor betidiki iҗadiy birläşmilär bilän yeqin hämkarliqta paaliyät elip berivatidu. Uyğur teatriniŋ qolğa kältürgän utuqlirida şu җankšyärlirimizniŋmu hässisi bar, älvättä. Pursättin paydilinip, sän°itimiz ularğa vä barliq tamaşibin dostlirimizğa teatr kollektivi namidin çäksiz minnätdarliğimni bildürimän.

—  Sšhbitiŋizgä rähmät.

Patigül MÄHSÄTOVA,Uyğur teatri Ädäbiyat bšlüminiŋ başliği.

Bälüşüş