Adämniŋ yamini bolsimu, millätniŋ yamini bolmaydu

0
425 ret oqıldı

Baş muhärrir minbiri/ Erşat ÄSMÄTOV, «Uyğur avazi» a.ershat@mail.ru/ Ötkändä çoŋ bir näzirdä bolduq. Uniŋğa uyğurlardin başqa šzgä millät väkillirimu qatnaşti. Çünki näzir ismi hälqimizgila ämäs, pütkül Qazaqstanğa, eytqan bolar edimki, uniŋ sirtiğimu tonulğan alim rohiğa beğişlandi. Käsipdaş-zamandaşliri, dost-yaranliri, yeqinliri märhumniŋ şiҗaätlik ämgigi, ilim-pän yolidiki utuqliri, şu arqiliq mustäqil elimiz ilim-päniniŋ täräqqiyatiğa qoşqan salmaqlaq tšhpisi, şuniŋ bilän billä aliy insaniy hislätliri häqqidä jüräk qetidiki sšzlirini izhar qildi.

Alämdin tuyuqsiz štkän akimiz häqiqätänmu moşundaq mädhiyä-hšrmätkä layiq insanlardin edi. Mäzkür näzirdä bolupmu qazaq hälqiniŋ kšrnäklik ärbapliri, inavätlik ziyaliliri lävzidin uyğur hälqiniŋ namiğa eytilğan illiq, sämimiy pikirliridin bäk hursän bolduq. Eniğiraği, šzimizniŋ, ular täkitligändäk, qedimiy, šm, täräqqiypärvär millätniŋ väkili bolğinimiz bilän yänä bir qetim pähirländuq. Äynä şundaq his-tuyğular deŋiziğa çšmüp oltarğinimizda, sšz novitini alğan märhumniŋ qerindaşliriniŋ biri: «Biz, uyğurlar, inimizniŋ ämgigini toğra bahalalmiduq. Bir konkursta (uniŋ nemini kšzdä tutuvatqanliğini heçqaysimiz çüşänmiduq) hätta mukapat berişkimu yarimiduq. İnimizni uyğurlarğa qariğanda, başqilar qädirläşni bildi…» degän bolmiğur sšzlärni eytip, bizni qolaysiz ähvalda qoydi. Bu sšzlärni yänä kelip kšpçilikkä çüşinişlik rus tilida eytti. Mäyli u bir adämni yaki bir türküm şähsni, yaki bir täşkilatni yamanlisun. Һä, uniŋ pütünläy bir häliqni, eçinarliği, šzi väkil bolğan muqäddäs uyğur hälqini haqarätläşkä qandaqlarçä uniŋ vijdani yar bärdi?

Umumän, hissiyatçan hädimizniŋ bu orunsiz tänqiti bilän härgiz kelişişkä bolmaydu. Çünki uyğur hälqi alim akimizni dayim qädirläp käldi. «Uyğur avazida» u häqqidä kšlämlik maqalilar besildi. Buni päqät millitiniŋ täğdirigä bepärva qaraydiğan, ana tilimizdiki gezit-jurnallarni oqumaydiğan adämla bilmişi mümkin. Juquridikidäk mäntiqisiz sšzlärni qilğan adämniŋ šziniŋ ismi kšpçilikkä tonulğan qerindişiniŋ ämgigini   bahalaşqa, tärğip qilişqa qismän bolsimu ülüşini qoşqiniğa gumanlinimän. Ändi uniŋ vapatidin keyin bolsimu qerindişiniŋ ismini äbädiyläştürüş yolida meniŋ, rohini huş qilğinini haliğan bolar eduq. Bu җähättin hälqimizniŋ sšyümlük şairi İliya Bähtiyaniŋ tävälludlirini aliy däriҗidä štküzüp, ädipkä yaŋlivaştin «hayat täğdim qilğan» qerindişi Suniyät Paltuşev bilän jutdişi Şamahun Nurumov, kšrnäklik alim Ğoҗähmät Sädvaqasovniŋ ismini ädäbiyläştürüp, härbir qolyazmisini qädirläp, kitap qilip çiqirivatqan uniŋ räpiqisi Omaq Һasanova, Uyğur nahiyäsini uzun jillar başqurup, talay kadrlarni tärbiyiläp çiqqan mahir täşkilatçi Һaşim Arzievni atisidäk qädir tutup, isminiŋ äl qälbidä saqlinişida kšp küç çiqarğan şagirti Muratbäk Nasirov qatarliq jürigidä oti bar insanlardin ülgä alsaq bolidu. Bähitkä qarşi, bevapa pärzäntliriniŋ, bepärva qerindaşliriniŋ häm käsipdaşliriniŋ kesiridin «egisiz» qelip, isimliri pildirliğan şam käbi päydin-päy šçüp ketivatqan ädiplirimizmu yoq ämäs. Undaqlar u alämdä «gšridä tik turup», rohliri qorunuvatqandu, bälkim…

Ändi meni moşu pikirni yezişqa mäҗburliğan juquridiki mäsiligä kälsäk, šzimizniŋ äyivini başqa birigä teŋişqa, bolupmu millitimizgä artivetişkä heçkimniŋ hoquqi yoq. Җämiyättä yaman adäm boluşi mümkinu, amma yaman millät härgiz bolmaydu.

Bälüşüş