Saniyäm İSMAYİL: “Meniŋ ismim — Uyğur avazi”

0
640 ret oqıldı

Mälumki, 8-oktyabr' küni Almutidiki Jumhuriyät sariyida tonulğan sän°ätkar, talantliq kompozitor Saniyäm İsmayilniŋ «Bizniŋ nahşa» namliq yäkkä kontserti štidu. Äynä şu kontsert harpisida biz Saniyäm İSMAYİL bilän uçrişip, sšhbätläşkän eduq.

Yoldaş MOLOTOV, «Uyğur avazi»/  Mana, 8-oktyabr' küni muhlisliriŋiz täşnaliq bilän kütkän yäkkä kontsertiŋiz štidu. Täyyarliqlar qandaq?

Һärqandaq sän°ätkar üçün Almutidiki Җumhuriyät sariyida yäkkä kontsert štküzüş — äŋ çoŋ arman. Äynä şu arminim royapqa çiqiş aldida turidu. Moşuniŋdin biraz ilgiri «Pärvaz» uyğur iҗraçilar birläşmisi yenida yaş sän°ätkar bilän iş elip berivatqan «Därvişlär» topiniŋ äzaliri Dilmurat Baharov vä Rayim Һämraev bilän bu häqqidä mäslihätläşkän edim. Barliq täşkiliy işlarni äynä şu akilirim šzliriniŋ boyniğa aldi. Alahidä täkitläş lazimki, bu kontsert kommertsiyalik mähsät bilän uyuşturuluvatqini yoq. Barliq mäbläğ meniŋ putumğa put, qolumğa qol bolğan, meni qollap-quvätligän qerindaşlirimniŋ risqisi. Һärqandaq sän°ät yolini talliğan şähs mälum vaqittin keyin šzigä «Män hälqim, elim üçün nemä qildim? Qandaq utuqqa yättim? Sän°äthumarlar kšŋlidin çiqqidäk nemä iş qilalidim?» degän soalni qoyuşi täbiiy. Demäk, mäzkür kontsert meniŋ iҗadimniŋ bir nuqtisi, iҗadiy hesavat desämmu bolidu. Meniŋ häliq nahşiliriğa, sazliriğa qançilik aşiq ekänligimni päqät šzämla bilimän. Tomurumda şu ahaŋlar, şu armanlar orğup eqivatidu. Şu pursättin paydilinip, qerindaşlirimğa män aşiq bolğan milliy sazlarni, nahşilarni hädiyä qilmaqçimän. Täyyarliqlar puhta, däp işäşlik eytalaymän. Käspiy muzıkantlar, sazändilär, ussulçilar bilän sähnigä çiqişniŋ šzi bir bähit. Demäk, meniŋdä heç änsiräş, täşviş yoq. Kontsertta kona nahşilar bilän billä yeŋi nahşilar fonogrammisiz orunlinidu. Sän°ät muhlisliriniŋ kontsertimğa kelip däm elip, bähirlinip ketidiğiniğa ümüt qilimän. Qoşumçä qiliş keräkki, bizni «Täŋritağ» telekanili bilän «doppalife.com» sayti ähbarat җähättin qollap-quvätlidi. Maŋa yardäm berivatqan barliq şähslärgä täşäkkür izhar qilmaqçimän. Pursättin paydilinip, barliq sän°ät muhlislirini kontsertqa täklip qilimän.

— Sizniŋ «Meniŋ ismim — Uyğur qizi» degän nahşiŋiz ammibap nahşilarniŋ biri. Bu nahşa qandaq yezildi?

— Moşuniŋdin üç-tšrt jil ilgiri Qäşqär vilayitidiki Aççiq degän yezida štkän toyğa sän°ätkar dostlirim bilän mehman süpitidä qatnişip qalduq. Är-ayal sahiphanlar jutida inaviti juquri adämlär ekän. Ular häyrihahliq işlar bilän şuğullinidekän. Jutdaşliriğa kšp yardäm qilip turidekän. Şuŋlaşqa ularni jutdaşliri nahayiti hšrmät qilidekän. Bu toyğa bolupmu dehanlar nurğun käldi. Addiy dehanlar soğa süpitidä šyidä nemä bolsa şuni kštirip keliveridekän. Bäziliri addiyğinä rähtlärni, bäziliri beğidiki mevä-çevilirini, qoğun-tavuzlirini, hä, bäziliri ikki toğaç kštirip käptu. Sahiphanlar äynä şu soğilarni, huddi altun soğa qilivatqandäk, qobul qildi. Ulardiki aqkšŋüllükni, addiyliqni, dehanlarniŋ qollirini, çehridiki täbässümni kšrgändä kšzümgä yaş käldi. Biz, bolupmu çoŋ şähärlärdä turuvatqanlar, bäzidä sämimiylikni, kämtarliqni yadimizdin çiqirip qoyimiz. Buni iqrar qilişimiz lazim. Çünki äynä şundaq aliy päzilätlik adämlirimiz bar ekän, demäk, uyğurlarniŋ urpi-aditi yoqimaydu, tili jütmäydu, nami šçmäydu. Äynä şuni çüşängändä ismimni «Uyğur qizi» däp, yštkäşkä täyyar boldum. Uyğur bolğanliğimdin pähirländim. Şundaqla ilhamlandim. Äynä şu ilhamim «Meniŋ ismim uyğur qizi» degän nahşida šz ipadisini tapti. Nahşini sän°äthumarlar yahşi qobul qildi. Demäk, nahşa muhlisliri şu nahşini iҗat qilğanda, meniŋ qälbimdä qandaq hissiyat bolğanliğini çüşändi. Bu, älvättä, härqandaq kompozitorniŋ armini.

— Sizniŋ iҗadiyitiŋizniŋ yänä biri qiri, kona häliq nahşilirini yeŋiçä yaŋritivatisiz. Nahşilarni qandaq tallaysiz?

Män, yeŋi juqurida eytqinimdäk, kiçigimdinla häliq nahşilirini, muqamlarni tiŋşap šstüm. Ürümçidä oquğan päytimdä muqamlarni çoŋqur ügändim. «On ikki muqam» pütkül sän°itimizniŋ tüvrügi desäm, mubaliğä bolmas. Äynä şu bayliğimizni ävlattin-ävlatqa yätküzüş bizniŋ muqäddäs borçimiz. Һazir yaşlirimizniŋ hayat tärzimu, qiziqişlirimu başqa. Demäk, ularğa maslişiş keräk. Şuŋlaşqa män ayrim häliq nahşilirini zamaniviy aranjirovkida eytivatimän. Bunimu muhlislar yahşi qobul qilivatidu. Meniŋçä, häliq nahşiliri šzliriniŋ ammibapliğini heçqaçan yoqatmaydu.

— Çüşirilgän klipliriŋizni kšrgändä bayqiğinim, siz häyrihahliqqimu alahidä kšŋül bšlidekänsiz…

— Soaliŋizni çüşändim. U kliplarni nahşimizniŋ rohiğa mas kälgäçkä çüşärgän eduq. Män bu işlarni häliqqä mahtiniş üçün qilmaymän. Ägärdä bir namratniŋ därdigä därman bolup, kiçikkinä bolsimu yardäm qilalisam, kšŋlüm huş, käypiyatim juquri bolup, rahätlinimän. Bändiçiliktä bäzilär küniniŋ štüvatqiniğa qayil boluşup, qilğan işiniŋ mahiyitigimu çškmäydu. Äytävir, šmür sürüvatqan, qilçilik paydisi yoq. Äynä şundaqlardin jiraq boluşni halaymän. Häyrihahliq paaliyitimni buniŋdin keyinmu davamlaşturimän degän niyitim bar.

Sšhbitimiz ahirida šziŋizniŋ şähsiy hayatiŋiz, sän°ät yolini qandaq talliğiniŋiz häqqidä eytip bärsiŋiz?

Män Panfilov nahiyäsi Yarkänt şähiridä tuğuldum. Kiçigimdin nahşa eytişni yahşi kšrimän. Gšdäk vaqtimda momam Banumniŋ yeniğa kšp barattim. U plastinkiğa yezilğan «On ikki muqamni» qoyup beridiğan. Uniŋdin taşqiri dadamniŋmu häliq nahşiliriniŋ plastinkilirini jiğidiğan häväsi bolidiğan. Şularni maŋa koyup berätti. Män ularni tiŋşap zerikmättim. Bäzidä plastinkiğa ägişip nahşimu eytattim, ussulğimu çüşüp ketättim. Däsläp H.Һämraev namidiki mäktäptä oqudum. Şu päyttä Rasul Säydinov degän jigit sän°ät šmigini qurup, talantliq balilarni topliğan edi. Mänmu şu šmäkkä qatnişip, çoŋ-kiçik sähnilärgä çiqip jürdüm. 1994-jili Yarkänttiki Rehimҗan Tohtahunov rähbärligidiki muzıka mäktividä «dutar» mutähässisligi boyiçä bilim aldim. Mäzkür bilim därgahini 1998-jili tamamlap, Almutidiki Çaykovskiy namidiki muzıka kolledjiğa «dutar» vä «kompozitor»  mutähässisligi boyiçä qobul qilindim. 2002 — 2006-jillar ariliğida Qurmanğazı namidiki dšlät konservatoriyasidä yänä şu mutähässisliklär boyiçä tähsil kšrdüm. 2007-jili Ürümçidiki sän°ät mäktivigä oquşqa çüştüm. İkki jil moşu yärdä oqudum. Ürümçidä ataqliq sazändä Nurmähämät Tursundin däris eliş bähtigä muyässär boldum.

Dadam İsmayil sän°ätkar bolmisimu, milliy nahşa-sazlirimizni nahayiti yahşi kšridu. Apam Asiyäm yaş vaqtida ussul oyniğan. Horeografiya uçiliöesiğa oquşqa çüşkän. Amma ailini, yäni, bizni, däp sän°ättin kätkän. Yoldişim Äkbär Päyzulla sän°ätkar, başlanğuç mäktäptä muzıkidin däris beridu. Zilalä isimliq qizimiz bar. Һazir ailäm bilän Ürümçidä turuvatimän.

Sšhbitiŋizgä rähmät. Sizgä dayim iҗadiy utuqlar yar bolsun.

Bälüşüş