Uyğur jurnalistikisiniŋ festivali

115 ret oqıldı

Milliy mätbuatimizniŋ qädir-qimmitini tehimu aşurdi

Yoldaş MOLOTOV, «Uyğur avazi»/ Ötkän җümä küni Almutidiki Dostluq šyidä җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ uyuşturuşida «Şäbnäm» uyğur qizliri klubiniŋ qollap-quvätlişi häm «Alamät» prodyuserliq märkiziniŋ vä Qazaqstan Uyğur Yaşliri Birliginiŋ küç çiqirişi bilän «Mätbuat tšhpikarliri» namliq festival' štti. Uniŋğa elimizdä uyğur tilida näşir qilinivatqan gezit-jurnallarniŋ kollektivliri vä җamaätçilik väkilliri qatnaşti. Festival' aldida kšrgäzmä uyuşturulup, uniŋda milliy näşirlärniŋ tarihi vä bügünki paaliyiti namayiş qilindi.

Festival'ni kirişmä sšz bilän açqan җumhuriyätlik җämiyätlik-säyasiy “Uyğur avazi” gezitiniŋ baş muhärriri, җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi räisiniŋ orunbasari Erşat Äsmätov jiğilğanlarğa Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputati, ҖUEM räisi, QHA Keŋişiniŋ äzasi Şahimärdan Nurumovniŋ illiq tiligini yätküzgäç, märasim uyuşturğuçiliriğa sämmimiy minnätdarliğini yätküzdi.

Mälumki, biyil Dšlät rähbiri N.Nazarbaevniŋ «Mäniviy yeŋiliniş: keläçäkkä nişan» namliq programmiliq maqalisi yoruq kšrdi. Prezident šz maqalisida җämiyitimizdiki muhim mäsililärgä tohtilip, elimizniŋ zamanğa layiq täräqqiy etişi üçün nemä qilişimiz keräkligini bälgüläp bärdi. Bolupmu, aŋ-saviyämizni yeŋilaş, bilimlik yaşlarni tärbiyiläş, tarihimizni üginiş, tuğulğan jutqa muhäbbät, qazaqstanliq vätänpärvärlikni küçäytiş vä başqimu muhim mäsililärgä alahidä diqqät bšlüş lazimliğini atap kšrsätti. Älvättä, dšlät säyasitini tärğip qilişta, uni addiy häliqqä çüşändürüştä ammiviy ähbarat vasitiliriniŋ orni alahidä. Bu toğriliq keyin sšzgä çiqqan natiqlar A.Rozibaqiev namidiki 153-mäktäp-gimnaziyaniŋ mudiri, Almuta şähärlik mäslihätniŋ deputati Şavkät Ömärov, Uyğurlarniŋ milliy assotsiatsiyasiniŋ rähbiri Һakimҗan Mämätov eytip štti vä ammiviy ähbarat vasitiliriniŋ җämiyitimizdiki roliğa tohtaldi. Şuniŋdin keyin minbärgä kštirilgän filologiya pänliriniŋ namziti Rähmätҗan Yüsüpov šziniŋ «Uyğur mätbuati tarihiğa bir näzär» namliq dokladida uyğur mätbuatiniŋ tarihi bilän täräqqiyat basquçliriğa, ularniŋ җämiyättiki roliğa vä bügünki näpäsigä ätrapliq tohtaldi. Ändi QUYaB räisi Rustäm Häyriev šz nutqida yaş jurnalistlarniŋ Qazaqstandiki ammiviy ähbarat vasitilirigä bolğan kšzqarişini izhar qilip, yaşlar täliviniŋ šsüvatqanliğini, ularniŋ zamaniviy tehnologiyalärni käŋ paydilinip, yeŋiçä işläşni alğa sürüvatqanliğini, bu җäriyandin yaş uyğur jurnalistliriniŋ çättä qalmasliğiniŋ muhimliğini alahidä qäyt qildi. Moşu mähsättä QUYaB «Uyğur avazi» geziti bilän hämkarliqta «Mäş°äl» yaşlar betini җanlanduruşni qolğa aldi. Bu häqtä QUYaB äzasi, yaş jurnalist Zul'fiya Teyipova täpsiliy tohtaldi. Şuniŋdin keyin sšz alğan moşu qurlarniŋ muällipi bügünki kündä Qazaqstandiki uyğur mätbuatiniŋ karvanbeşi bolğan «Uyğur avazi» gezitiniŋ uyğur milliy jurnalistikisiniŋ şäkillinişidä, rivaҗlinip, kamal tepişida muhim rol' oynavatqanliğini, bügünmu äynä şu än°änilärni davamlaşturup kelivatqanliğini, җämiyätlik-säyasiy näşir süpitidä mustäqil җumhuriyitimizniŋ içki vä taşqi säyasitigä munasivätlik räsmiy materiallarni turaqliq elan qilivatqanliğini tilğa elip, gezithanlarniŋ uniŋ arqiliq Dšlät rähbiriniŋ jürgüzüvatqan dana säyasiti, elimizdä yüz berivatqan iҗtimaiy-ihtisadiy, mädäniy yeŋiliqlar bilän ätrapliq tonuşuş imkaniyitigä egä boluvatqanliğini eniq ispat-dälillär bilän eytip bärdi.

Һäqiqätänmu bügünki kündä redaktsiyadä talantliq jurnalistlar işlävatidu. «Uyğur avazi» gezitiniŋ paaliyät dairisi nahayiti käŋ. Demäk, ägär bu milliy gezit bolmisa biz, uyğurlar, šzimizniŋ kündilik hayatini, tarihini, җiddiy mäsililirini hazirqi däriҗidä bilmättuq desäk, mubaliğä bolmas. Һazir gezit on bäş miŋğa yeqin oqurmini bilän bolğan dostanä munasivitini saqlap qaldi vä ularniŋ işänçisini imkaniyitiniŋ yetişiçä aqlavatidu vä kälgüsidimu şundaq bolidiğanliği eniq.

Şuniŋdin keyin minbärgä «İhsan» jurnaliniŋ baş muhärriri Adilҗan Һapizov kštirildi.

— 2012-jili biz qarimlar birläşmisi namidin Qazaqstan musulmanliri diniy başqarmisiğa uyğur vä rus tillirida diniy jurnal näşir qiliş iltimasi bilän muraҗiät qilğan eduq, — dedi natiq. — Qazaqstanniŋ baş muftisi Erjan haҗi Malğajıulı bizni qollap-quvätlidi. Qanunğa muvapiq, barliq täkşürüşlärdin štüp, räsmiy tirkälgändin keyin jurnalimiz yoruq kšrüşkä başlidi. Bu jurnalni çiqiriştiki asasiy mähsitimiz — hälqimizgä İslam dini häqqidä çüşänçä beriş, häliqni, bolupmu, yaşlarni šzgä din vä eqimlardin, naçar ählaq vä hata pikirlärdin saqlaş, җämiyätni islah qilişqa imkaniyitimizniŋ bariçä tšhpä qoşuş. Kollektivimizda aliy diniy bilimi bar ottuzğa yeqin mutähässis işläydu. Biz päqät «İhsan» jurnali bilänla çäklinip qalmay, diniy kitaplarnimu näşirdin çiqirivatimiz. Qoşumçä qilsam, bizniŋ barliq näşirlirimz «Mir» näşriyatida yoruq kšrüvatidu. Uniŋdin taşqiri häyrihahliq işlarğimu alahidä kšŋül bšlümiz. Roza vä qurvan heytlirida härhil sahavätlik işlarni ämälgä aşurup kelivatimiz. Mälumki, hazir yaşlirimizniŋ dinğa bolğan intilişi kündin-küngä küçäymäktä. Ularni toğra yolğa başlimisaq adişip ketişi, sahta eqimlarğa ägişip ketişi ehtimaldin jiraq ämäs. Demäk, «İhsan» jurnali hazirqi kündä tärbiyiniŋ äynä şu muhim boşluğini tolturup kelivatidu. Keläçäktimu bu işimizni davamlaşturimiz.

2012-jildin başlap şair vä ustaz Mäşür Җälilov ävladiniŋ hamiyliğida, yaş iҗatkarlarniŋ A.Dšlätov namidiki «Qutadğu bilik» ädäbiy birläşmisi, «İnayät» assotsiatsiyasi, «Mir» näşriyatlar šyiniŋ» mudiri Älişer Hälilovniŋ qollap-quvätlişidä balilarğa beğişlanğan «Ğunçä» jurnali yoruq kšrüvatidu.

— Bizniŋ asasiy mähsitimiz — balilar qälbidä milliy ädäbiyat, sän°ät vä tarihiğa bolğan muhäbbitini aşuruş, ata-ana, qerindaş, dost qädrini çüşiniş, tuğulğan jut, Vätän çüşänçilirini qeliplaşturuş, millätlärara dostluqni mustähkämläş, ämgäkkä dävät qiliş, — dedi «Ğunçä» jurnaliniŋ mudiri Diläräm Җälilova. — Biyil jurnalniŋ çiqqiniğa bäş jil toluvatidu. Moşu jillar içidä jurnalğa oquğuçilarni, yaş talantlarni җälip qilişqa muyässär bolaliduq. Һazir šzimizniŋ turaqliq oqurmänlirimiz vä muälliplirimiz bar. Näşirniŋ baş muhärriri täҗribilik jurnalist, yazğuçi Avut Mäsimov, rässami Küräş Zulpiqar, baş muhärrirniŋ orunbasari Abdulҗan Aznibaqiev, dizayner Muslim Җämiev. Jurnalniŋ yänä bir alahidiligi, yaş talantlarniŋ däsläpki ämgäkliri kšpläp elan qilinidu. Demäk, qabiliyätlik balilarni räğbätländürüp, iҗat qilişqa dävät qilidu. 2016-jildin başlap jurnalğa muştiri boluş imkaniyiti yaritildi. Män, pursättin paydilinip, jurnal paaliyitini härtäräplimä qollap-quvätligän şähslärgä, җümlidin mäktäplär muällimlirigä çäksiz minnätdarliğimni izhar qilmaqçimän.

Täkitläş lazimki, milliy mätbuatimiz täräqqiyatida nahiyälik gezitlarniŋmu orni alahidä. Äynä şundaq gezitlarniŋ biri «Jarkent šŋiri», «Yarkänt täväsi», «Jarkentskaya nov'» gezitini milliy mätbuatimizniŋ qaliğiçi, däp atisaqmu bolidu.

— Biyil gezitimizniŋ çiqivatqiniğa 96 jil boldi, — däp tonuşturdi «Yarkänt täväsi» gezitiniŋ mäs°ul kativi Gšhärbüvi İsmayilҗanova. — Däsläpki sani uyğur tilida näşir qilinğan gezitqa Yättisuda Keŋäş hakimiyitini ornitişqa paal qatnaşqan kšrnäklik dšlät ärbabi Abdulla Rozibaqiev rähbärlik qildi. Gezit yoruq kšrgän däsläpki künlärdin başlapla Yättisu šlkisidä savatsizliqni yoqitiş, šzgirişlärni tärğibat qiliş işlirini elip bardi. Gezit Panfilov nahiyäsigä kšçirilgändin keyin üç tilda – «Kämbäğällär avazi» — uyğur tilida, «Sotsialistik jol» — qazaq tilida, «Golos kolhoznika» rus tilida çiqti. Şuniŋdin keyin namliri birnäççä qetim šzgärdi. Gezitniŋ täşkilatçisi vä däsläpki muhärriri Abdulla Rozibaqiev bolsa, keyin uni İsmayil Tayirov, İvrayim Baqiev, Burhan Qasimov, Nur Qurbanov, Zeynolla Kindikbaev, Şayahmet Aydarhanov, Mamet Ayğırbaev, Eljas Beysenbekov, Japar Şayahmetov, Qazalı Sembaev qatarliq ädiplär başqurdi. Bügünki kündä jurnalist häm şair Bağdat Aytmuqaeva rähbärlik qilmaqta. Gezitimizniŋ bügünkidäk däriҗigä yetişi üçün ülüşini qoşqan talantliq peşqädämlirimiz Tudahun Mäşräpov, Turğan Tohtämov, Yoldaş Azamatov, Tursun Älpeyisov, Seyitqazı Baqberov, Ähmätҗan Sadirov, Mahmut Zakirov, Abdukerim Tudiyarov, Nurähmät Ähmätov, Abdrahman Äsqärov vä başqilarni pähirliniş bilän tilğa alimiz. Bügünki taŋda biz şu akilirimiz başliğan işni munasip davamlaşturuşqa tirişivatimiz.

«Uyğur milliy assotsiatsiyasi» җämiyätlik birläşmisi 2003-jildin buyan «Ähbarat» nami bilän qoş ayliq iҗtimaiy-säyasiy jurnalini näşir qilivatidu. Jurnalni Maharät İmirova tonuşturup štti.

— Jurnalniŋ nami kšrsitip turğinidäk, bizniŋ näşir šz oqurmänlirigä җämiyitimizdä yüz berivatqan yeŋiliqlar, hälqimiz arisida tonulğan ärbaplarniŋ hayati, urpi-adät, mädäniyät, sän°ät vä tarihimiz toğrisida mälumatlarni berip turidu, — dedi Maharät İmirova. — «Ähbarat» zaman tälivigä muvapiq ikki tilda, yäni uyğur vä rus tilida çiqidu. Biz, şundaqla, insan vä häliqara hoquq mäsililirigä alahidä kšŋül bšlümiz. Jurnalniŋ baş muhärriri, tonulğan yurist Җasur Teyipov. Qoşumçä qiliş keräkki, UMAniŋ paaliyitigä vä jurnalniŋ yoruq kšrüşigä istipadiki polkovnik Һakimҗan Mämätov maddiy-mäniviy җähättin kšp yardäm berivatidu. Şundaqla näşirniŋ barliqqa kelişidä häm uniŋ şäkillinişidä märhum Tamara Mämätovaniŋ ämgigini alahidä täkitläş lazim. Jurnalda hazir män, Nailäm Һämraeva vä Qälbinur Hoşnäzärova işlävatimiz.

Şuniŋdin keyin minbärgä kštirilgän ҖUEMniŋ iҗraiy mudiri Zihrullam Qurvanbaqiev jurnalistlarniŋ şäräplik, amma qiyin paaliyitigä utuqlar tilidi. Ändi ҖUEM yenidiki Hanim-qizlar keŋişiniŋ räisi Sänäm Beşirova, uniŋ orunbasari Taҗinisa Tohtieva vä “COSMO TRAVEL KZ” şirkitiniŋ mudiri Mahiräm Şäripova mätbuat hadimliriniŋ ämgigini juquri bahalap, ularniŋ tärğibat-täşviqat işidiki rolini alahidä täkitlidi. Şundaqla moşu çarä-tädbirni štküzüştä paaliyätçanliq kšrsätkän bir top yaşlarğa ҖUEMniŋ Pähriy yarliqlirini vä «Şäbnäm» uyğur qizliri klubi namidin milliy näşirlärgä bahaliq soğilarni tapşurdi. Öz novitidä sšz alğan «İntizar» krizis märkiziniŋ rähbiri Һurqiz İlieva jurnalistlarni mäyrimi bilän täbriklidi häm «Uyğur avazi» gezitiniŋ Ämgäkçiqazaq nahiyäsi boyiçä šz muhbiri Raşidäm Rahmanovağa nahiyälik içki säyasät bšlümi vä «İntizar» krizis märkiziniŋ täşäkkürnamisini täğdim qildi. Ändi şairä Rahiläm Muzäppärova bolsa, jurnalistlarğa atap yazğan şeirlirini oqup bärdi.

Bu çarä-tädbir davamida Qazaqstanğa hizmät kšrsätkän artist Tolunay Äysarova, talantliq aktrisa Turdibüvi Ablizova, yaş nahşiçi Raşit Sabitov, A.Rozibaqiev namidiki 153-mäktäp-gimnaziyaniŋ 5-sinip oquğuçisi İradä Mamutova yeqimliq nahşiliri vä «Azadä» vä «Bahar» ussul ansambl'liriniŋ ussulçiliri ävrişim ussulliri bilän jiğilğanlarğa mäyrämlik käypiyat hädiyä qildi.

Moşu yärdä bu ähmiyiti zor çarä-tädbirni uyuşturuşniŋ täşäbbuskari vä riyasätçisi — “Alamät” prodyuserliq märkiziniŋ prodyuseri Qälbinur Arupqa barliq uyğur jurnalistliri namidin minnätdarliğimizni bildürimiz.