Yättisuniŋ märvayit şähiri

156 ret oqıldı

Yarkänt şähiriniŋ qurulğiniğa — 135 jil/ Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA, «Uyğur avazi»/ Yarkänt – Uluq İpäk yoliğa җaylaşqan qedimiy häm gšzäl jutlarniŋ biri. Biyil şähärniŋ bärpa bolğiniğa 135 jil toldi. Yarkänt toğriliq arhiv-hšҗҗätlärgä muraҗiät qilğan halda şuni işäşlik eytalaymänki, şähärniŋ tarihi XİX äsirniŋ ahiriliridin başlinidu. Tarihtin mälum bolğinidäk, şähärni bärpa qilişta Türkstan šlkisiniŋ general-gubernatori G.A. Kolpakovskiy bilän general-mayor A.Ya. Fride asasiy rol' oynaydu. Ular bu muräkkäp işta sahavätlik insan Velivay Yoldaşevniŋ yardimigä tayinidu.

Yarkäntniŋ bärpa qilinişi häqqidä däsläpki hšҗҗät 1881-jili 7- sentyabr'dä tirkälgän. Şähärni bağu-bostanliqqa aylanduruşqa alahidä ähmiyät berilgän. Şähärgä 2500 ailini orunlaşturuş mähsät qilinidu.

Däsläp 1500 uyğur ailisi kšçüp kelidu. Keyinki kelip qoşulğan 400 ailä, rus, tuŋgan vä tatar millätliriniŋ väkilliri bolğan.

Yarkänt kündin-küngä käŋiyip, güllinişkä başlaydu. Velivay Yoldaşev vä başqimu sodigärlärniŋ dukanliri selinidu. 1887-jili däsläpki mäktäplär bilän ağriqhana qäd kštiridu. Ändi 1882-jili bolsa, Yarkäntniŋ märkizidä haşamätlik Velivay meçiti selinidu. Şundaqla Tatar meçiti bilän Pravoslav çirkolarmu šz işigini açidu. Bu hildiki benalar şähärniŋ hšsnigä hšsün qoşup, yeŋiçä sšlät beridu.

Mana şu äҗdatlirimizniŋ şiҗaätlik ämgäk yolini bügünki ävlat davamlaşturup, qedimiy vä yeŋi şähärni avatlaşturmaqta. Һazir Yarkänt şähiriniŋ territoriyasi 47,25 miŋ kvadrat metrni täşkil qilidu. Uniŋ tärkivigä Ämgäkçi yezisimu kiridu. Ahalisiniŋ sani — 43430 adäm. Qazaqlar — 14332, uyğurlar — 22584, ruslar — 3040 adämni täşkil qilidu. Başqa millät väkilliriniŋ sani — 3474.

Yarkänt — Panfilov nahiyäsi täşkil qilinğan 1928-jildin tartip nahiyä märkizi hesaplinidu. Bu künlärdä şähärdä 9 ottura mäktäp bolup, uniŋ ikkisi taza uyğur tilida. Şundaqla üç kolledj, bir mädäniyät šyi, ikki sän°ät häm ikki sport mäktivi, bir mäktäp-internat vä bir qerilar šyi moҗut.

Yarkänttä dšlät programmiliriğa muvapiq, çoŋ-çoŋ şirkätlär paaliyät elip berivatidu. Mäsilän, Ottura Aziyadä täŋdişi yoq «Yarkänt krahmal-şirnä zavodi», “Yarkänt asfal'tbeton zavodi” vä başqilar şular җümlisidindur. Ularda ikki miŋdin oşuq yarkäntlik ämgäk bilän bänt. Şähärdä üç çoŋ bazar, onliğan dukan, birnäççä tamaqliniş orunliri, oyun-tamaşä komleksliri häliq hizmitidä bolmaqta.