Sšzläşni bilmisäŋ, kšpçilikni galvaŋ qilma

0
498 ret oqıldı

Erşat ÄSMÄTOV, «Uyğur avazi»/ Buniŋdin helä jil ilgiri mälum bir sahada muvappäqiyät qazinip, doktorluq dissertatsiyasini yaqliğan uyğur pärzändi ziyapät bärdi. Uniŋğa täklip qilinğan mehmanlar – uruq-tuqqanliri, yeqinliri vä käsipdaşliri alimniŋ namiğa sämimiy tiläklirini bildürüşti. Eytiş keräkki, mäzkür sorunda sayiphan namiğa orunsiz mädhiyiläşlär, artuq mahtaşlar bolmidi. Çünki  akimiz bu utuqqa häqiqätänmu šziniŋ çoŋqur bilimi vä qabiliyiti, tirişçanliği häm adil ämgigi bilän yätti. Ziyapät davamida sšz noviti ismi hälqimizgä tonulğan halliq, sahavätlik şähslärniŋ birigä berildi.

– Män bu inim bilän uzundin beri qoyuq arilişip kelivatimän. Qerindaş bolmisaqmu, uniŋdin kam ämäs yeqinçiliğimiz bar, – däp sšzini başlidi akimiz.  – Buniŋdin altä jil ilgiri uniŋğa doktorluq dissertatsiyani setip elip beräy devidim, zadila unumidi. Ägär meniŋ gepimgä kirginidä, bügünki utuğiğa alliqaçan yetär edi…

Uyğur ziyalisiniŋ hämmigä çüşinişlik tilda eytqan sšzliri sayiphanni ubdanla hiҗalätçilikkä selip qoydi. Ula ämäs, bizmu inavätlik adämlirimizniŋ, bolupmu başqa millät väkilliriniŋ aldida qolaysiz ähvalda qalduq. Ätimalim, keyinkiliri: «Bu uyğurlar hämmini «setivelişqa bolidu» däydiğan häliq ekändä» däp oyliğan boluşi keräk.

Bu gäp boluvatqan ziyalimizniŋ (u šzini moşu namğa muvapiq tutsa mäylidi) ävätkän birinçi hatasi ämäs. Uniŋdin ilgiri Almutidiki Qazaqstan Yazğuçilar ittipaqiniŋ benasida štkän täntänilärniŋ biridä u: «Mana zalda nä-nä gaŋguŋ yazğuçilirimiz oltiridu…» degän gäpni qilip, külkigä qalğan. Rast, u bu sšzni başqiçä, yäni «gänҗiŋ» demäkçi bolğan. Buni biz çüşänduq. Amma natiqniŋ härbir sšzni oylap, taraziğa selip eytqini äqilgä muvapiq edidä!

Buniŋdin helä vaqit ilgiri bolğan yänä bir vaqiäni äsläp štäyli. Җänubiy paytähttiki Uyğur teatriniŋ benasida štkän ismi duniyağa mäşhur büyük namayändä Yüsüp Has Һaҗipniŋ 1000 jilliğiğa beğişlinip štkän çarä-tädbirdä ädip häqqidä heçqandaq mälumatqa egä ämäs bir tiҗarätçimiz nutuq sšzläymän däp šziniŋ häqiqiy äpti-bäşirisini eçip qoydi. U sähniniŋ tšrigä ilinğan mäşhur namayändiniŋ süritiniŋ astiğa yezilğan mätinni çala oquvelipla: «Bügün biz Yüsüp Has Һaҗimniŋ» tävälludida oltirimiz…» däp zaldikilärniŋ «kšŋlini bir kštirivätti».

Hälqimiz arisida sšz bärmisä dodisi tutup qalidiğan yänä bir akimiz «qosiğida sšzligändä», uniŋ eytqanlirini šzidin başqa heçkim aŋlimaydu. Aŋlisimu çüşänmäydu.

Juquridikidäk ähvallar, bähitkä qarşi, ayrim ayallirimiz arisidimu bolup turidu. Dayim kšpçilikniŋ aldida «häliq namidin» sšzläşni bäkmu yahşi kšridiğan bir hädimiz aldirimay, šzi çüşänmäydiğan härbir sšzgä alahidä «salmaq» berip, җaraŋliq gäp qilidu. Sšzliri eniq, yäni luğitimizdä bar bolsimu, orunsiz işlitilgäçkä, ularni heçkim çüşänmäydu. Şundimu, auditoriyaniŋ qobul qilğan-qilmiğanliğidin qät°iy näzär, iç-içidin qaynap, uzaq sšzlimigiçä u hädimizniŋ kšŋli imin tapmaydu.

Rast, natiqliq qabiliyät hämmä adämgä ohşaş berilmigän. Uni izdinip, tirişip degändäk, päydin-päy üginişkä bolidu. Mäsilän, Almuta şähiridä kšpçilik yahşi tonuydiğan bir jigitbeşi bar. Uniŋ sšzläş maharitidä, štkän jillardikigä qariğanda, helä šzgirişlärniŋ yüz bärgänligini bayqavelişqa bolidu. Yäni u hazir täşkilatlar namliriğa, rähbärlärniŋ lavazimliriğa, bäzi atalğularğa alahidä ähmiyät beridu. Öziniŋ eytişiçä, u mälum bir yärdä sšzläştin ilgiri šyidä oyini qäğäzgä çüşirip, äynäk aldida birnäççä qetim mäşğulat štküzgäçkä, bügünki nätiҗigä qol yätküzgän.

Һäqiqiy natiq mavzuğa munasivätlik orunluq, salmaqliq sšzliri bilän kšpçilikni šzigä җälip qilalaydu. Şu arqiliq kšzligän mähsitigä yetäläydu. Amma bu iş kolidin kälmigänlärniŋ äl-jut aldida şärmändä bolup qelişi ehtimaldin jiraq ämäs. Һä, buniŋ sälbiy täsiri šzigila tägsä mäyliğu, šzgilärniŋ aldida hälqimizniŋ abroy-inavitini çüşirip qoymisa bolğini.

Bälüşüş