Bizniŋ Nahşa

0
544 ret oqıldı

 

Yol çetidiki balilarniŋ vaŋ-çuŋini aŋlap, ularniŋ yeniğa bardim. Top içidä ikki baliniŋ muşlişivatqinini kšrüp, därhal aҗritişqa tiriştim. Qara tärgä çüşkän ular rayidin qaytar ämäs. Andin vaŋ-çuŋni besiş üçün «qoyuŋlar!» däp qattiğiraq vaqiridim. Avazimdin çšçüp, başqa balilar qeçip kätkini bilän ävu ikkisi bir-biridin aran aҗridi.

– Ävu başlidi, – dedi mäŋdäp qalğan oruq, boyi egiziräk, üzi qaramtu kälgän hoşnimizniŋ oğli.

– Yaq, aka! Uniŋ šzi başlidi, — dedi kšzi liqqidä yaşqa tolğan ikkinçi bala. – Bu Nadirämniŋ çeçini tartti. Һä, män uni qoğdimaqçi boldum.

Çättä turğan qizmu «buniŋki toğra» degändäk, maŋa qaridi. Demäk, qizçaq monu soytaqlarniŋ kšŋlidä bar degän gäp. Şu çağda män baliliq jürigigä muhäbbät oti tutaşqan bu balilarni nesihät qilişqa aҗiz edim. Çünki šzimizmu baliliq päytlirimizdä mundaq vaqiälärniŋ taliyini baştin štküziveduq ämäsmu? «Silär undaq soquşmaŋlar, mundaq iş ändi qaytilanmisun. Äksiçä, bir-biriŋlarğa yar-yšläk, sadiq, inaq dost bolup qeliŋlar» däp balilarni bäzligändäk qildim, biraq oyum äriksiz baliliq dävrimgä kätti…

***

Yezimizda türlük millät väkilliri yaşiğaçqa, äŋ yeqin dostlirimdin bolğan qazaq jigiti Azamat, tirikçilik koyida Qirğizstandin kälgän qirğiz balisi Şükür bilän iҗil-inaq šstuq. Ular bilän dala-qirda mal beqip, šstäŋdä çšmülüp, koçida dop tepip, här künimizni kšŋüllük štküzättuq… Qizlarniŋmu aramini qoymattuq biz «Mäҗnunlar».

Ästä qalğini şuki, hoşnimiz Däurenbek ağaniŋ yoğan aq işti bolidiğan. Bir küni koçimizdiki sumbulçaçliq, qaraqaşliq gšzäl qizlarniŋ biri Nigara mäktäptin kelivatqanda, äşu işt aldiğa havşup çiqip, uni qävätla çšçitip qoyuptu. Uni az degändäk, qolidiki sumkisi bilän kšynigini çişläp, jirtivetiptu.

Ätisi biz, bu vaqiädin hävär tepip, härkim šzimizçä işttin Nigaraniŋ šçini elip berişni pämliduq. Birikişkä härgiz bolmatti. Çünki härqaysimiz «päqät mänla uniŋ kšzigä yahşi kšrünüşim keräk» däp arman qilattuqtä. Azamat bilän Şükür qandaq «plan» qurğinidin behävärmän. Amma män käçqurunluğila bir amalini qilip, ulardin baldur oyumni ämälgä aşurmaqçi boldum. Monu qiziqni qaraŋ, moşu oy aram bärmäyvatqan päyttä, hoşnimiz Qadir aqsaqal aldimğa çiqip qaldi.

– Һäy, Һapizniŋ nävrisi, beri käl, – dedi çirayidin nur yeğip turidiğan bovay. Nemişkä ekänligini bilmidim, uniŋ yüzidä bügün qandaqtu hapiliq alamiti bayqilip turatti. – Mana tut, monu rasa meyizlik pişqan almilarni al, alä.

Män çüşänmäy qaldim. Aqsaqal maŋa bir parçä nanni sundi. Almini šzäm yäp, nanni bayaqi iştqa taşlap berişimni štündi. İçimdä bu bovayniŋ maŋimu, iştqimu qilivatqan mehrivanliği däp çüşiniptimän şu küni…

Keçisi ävu işt šlüp qaptu. Ätisi mäktäptin qaytip šygä kelişimgä, hoylida iştniŋ egisi akamğa ahanät qilivetiptu. Dadamniŋ arilişişi tüpäyli vaŋ-çuŋ säl besildi. Uquşsam, šlgän işt akamnimu çişlävalğili tasla qaptekän. Şu çağda egisigä «iştiŋni bağlimisaŋ, šltürüvetimän» däp eytqan ohşaydu. Män unçuqmay šygä kirip kättim. Keyin uqsam, äşu işt Qadir bovayniŋ aldidimu «guna qilip» qoyğan ekän. Şuŋa uni kšzdin yoqitiş niyitidä jürsä keräk.

Һazir Däurenbek ağa bilän Qadir bovay ikkisi baqiliq bolup kätkän. «Yatqan җayliri җännät bolğay» däp, dayim äsläp jürimiz. Һä, män bolsam, Nigarağa qilğan «ğämhorluğum» bilän helä vaqitlarğiçä dostlirimğa mahtinip jürdüm.

Yänä bir küni bayiqi dostlirim bilän dšŋgä kala beqişqa çiqtuq. Çüştin keyin hoşna mäligä kirip, qizlar bilän tonuşup kelişni oyliduq. İkkilänmäyla barduq. Bizmu ahmaqlar. Kündüzi koçida näniŋ qizliri däysiz? Qaytip kelivetip, šstäŋ boyida çaçlirini tarap oltarğan bir top qizlarğa uçraştuq. Bir-biridin qelişmaydiğan gšzäl pärilärni kšrginiŋdä, äqliŋ lal bolidekän. «Sän başla, sän başla» däp, bir-birimizni noquşturuşqa šttuq. Qizlar külüşti. Bizniŋ ğäliti qiliqlirimizni bayqidi, ätimalim. Şuŋa tavakäl däp til qattim:

– Yahşimusilär qizlar!

– Yahşi, yahşi, – uyalğandäk nazlinişti ular.

Andin «Qäyärlik bolusilär?» däp qizlarni gäpkä tartmaqçi boldum. Bu qetim qizlar җim edi. Şu ariliqta ularniŋ arisidin biri ornidin turup, dšŋ täräpkä tolimu säp-selip qarap kätti. Bizmu şu yaqqa beşimizni buriduq. Biraq heçkim kšrünmidi.

– Nägä qaravatisiz? Biri kelişi keräkmidi? – soridim uniŋdin.

Şu ariliqta nädindu onçä mälä «padiçiliri» päyda bolup, bizni qorşavaldi. Parakändiliktä opur-topur çämbärni buzup, qeçişqa tiriştuq. Män üzümzarliq içigä şuŋğidim. Aylinip yeza çetigä çiqip, ağinilirimni küttüm.  Kšp štmäy ularmu yetip kelişti. Uquşsam, biri šzini suğa etiptu, biri yalğan hšküräp jiğlavaptu. Äytävir, qutulğinimizğa hoşal bolup, dšŋgä qayttuq. Barsaq, kalilirimiz җayida yoq. Därru tšvändiki bedilikkä qarap yol tuttuq. Biz barğiçä ikki-üç siyir bedigä «rasa toyup» qosiği kšpüp, puşuldap yetiptu. Bu «qilmişimiz» üçün ata-animizdin rasa däşnäm yeduq.

Juqarqi sinipqa kšçkän jilliri hoşna mäliniŋ qizliri bilän arilişip jürduq. Ularğa bolğan vaqiäni eytip bärginimizdä, ularniŋ arisida heliqi «särgüzäştilik» küni uçratqan qizlarniŋ bir bar ekän. U dostliriğa bolğan vaqiäni eqitmay-temitmay yätküzüptu. Şuniŋdin keyin hoşna mäliniŋ qizliri heliğiçä zaŋliq qilip jürdi. Amal yoq, çidaşqa toğra käldi.

Yezimizda asasän uyğurlar yaşiğaçqa, häm Azamat, häm Şükür uyğur tilini mukämmäl šzläştürgän edi. Özara bir-birimiz bilän uyğurçä taza gäplişättuq. Bäzidä, üçimiz bizniŋ hoyla aldidiki bäldiŋdä oltirip, ünimizniŋ bariçä uyğur häliq nahşilirini eytattuq. Buniŋmu šz sävävi bar edidä! Koçimizniŋ baş täripidä biz bilän qatarliq Zemfira isimliq qiz yaşaydu. Uniŋ suğa yaki dukanğa çiqqinini kšrüp qalsaqla, nahşa bilän mästanä bolattuq. Azamat ikkimiz Zimağa (biz uni qisqiçä şundaq atişimiz) täŋla hät yazattuq. Buni bilip qalğan sinipdaşlar «A+Z», däp zaŋliq qilişqa başlidi. Zima bizgä näççä rät «Ändi maŋa hät yazmaŋlar, saraŋlar» desimu kšnmiduq. Täkrar yazivärduq. Bir küni mäktäptin qaytişimizda «aşiğimizniŋ» akisi bizni tutuvelip, qarğa taza miläp, ağiz-burnimizni «muz» qilivätti. Şuniŋdin keyin Zimağa hät-çäk yeziş bu yaqta tursun, uni kšrgändä aldi-käynimizgä qarimay qaçidiğan bolduq.

Äynä, biz, koça baliliri, muhäbbätniŋ däsläpki käçmişlirini beşimizdin äşundaq štküzüveduq.

***

Uçqur oylar ilkidä uzaq turup qalğan ohşaymän: «Vuy, nemişkä tüvrüktäk turisän?» degän tosattin çiqqan avazdin çšçüp kättim. Burulup qarisam, Azamat bilän Şükür ekän.

Ular bilän illiq kšrüşüp, ähval soraşqandin keyin baya yadimğa kälgän baliliq särgüzäştilirimni eytip, rasa küldürdüm. Şu küni dostlar bilän dšŋ yaqisini kezip, kšl boyida beliq tutup, çimänliktä yeyilğan «dästihan» ätrapida oltirip-muŋdişip, nahşimizni tehimu ünlük eytip uzaq oltarduq. Şu päyttä jiraqtin, huddi ilgärkidäkla koça baliliriniŋ jürigigä ot salğan Zima kšzümizgä kšrüngändäk boldi.

Һä, täğdir qoşqan җüptilirimiz tünügündin beri šygä kälmäy «jütüp kätkän» bizni izdäp kelivatatti, biraq bizniŋ nahşimiz tehimu җaraŋliq çiqişqa başlidi:

Män jiraqtin yarni kšrdüm,

Yar meni kšrdimekin?..

Abdulҗan AZNİBAQİEV.

Bälüşüş