Ana jutqa muhäbbät

0
169 ret oqıldı

Erşat ÄSMÄTOV, «Uyğur avazi»/ Yäkşänbä küni Almutidiki Ä.Qasteev namidiki Dšlät mirasgahiniŋ mäҗlislär zalida talantliq yazğuçi İsmayilҗan İminovniŋ «Pervaya Kargalinskaya…» kitavini tonuşturuş märasimi bolup štti. Uniŋğa muällipniŋ qälämdaşliri, jutdaşliri, iҗadiy ziyalilar vä җamaätçilik väkilliri qatnaşti. Täntänini kirişmä sšz bilän açqan Rossiya Federatsiyasiniŋ Almutidiki baş konsulhanisiniŋ konsuli İrina Pereverzeva İsmayilҗan İminovniŋ (sürättä) novättiki kitaviniŋ tonuşturuş märasiminiŋ muhim sänä — Qazaqstan bilän Rossiya arisidiki diplomatiyalik munasivätniŋ ornitilğiniğa 25 jil toluşiğa toğra kälgänligini, buniŋ šzi ikki älniŋ šzara dostluq häm hoşnidarçiliq alaqilarniŋ mustähkämlinişidä alahidä ähmiyätkä egä ekänligini täkitlidi vä minbärgä täntäniniŋ «baş qährimanini» täklip qildi.

— Yeŋi kitavimğa «Pervaya Kargalinskaya…» däp nam berişim täsadipi ämäs, — däp sšzini başlidi İsmayilҗan Abduqadir oğli, kšpçilik bilän illiq salamlişip, qädäm täşrip qilğini üçün ularğa sämimiy minnätdarliğini bildürgändin keyin. — Çünki Qarğalı bepayan elimizdiki šz alahidiligigä egä nadir yezilarniŋ biri. Bu jutta Qazaqstandiki birinçi sukno kombinati, 1886-jili qäd kštärgän tunҗa Sät meçiti, däsläp selinğan Qarğalı mäktivi, nahiyälik ağriqhana qatarliq nurğunliğan tarihiy ähmiyätkä egä benalar moҗut. Şuŋlaşqimu män kšp җähättin «birinçilär» qatarida kelivatqan äziz jutum häm jutdaşlirim bilän pähirlinimän.

İsmayilҗan İminov bu qetimmu, adättikidäk, җoşqun hissiyat vä tävriniş ilkidä nutuq sšzlidi. Bolupmu uniŋ jüriginiŋ tšridin orun alğan, Qarğalıniŋ adil häm şiҗaätlik ämgigi tüpäyli şan-şšhrät qazanğan märt-märdanä insanliri häqqidiki qälb tegidin çiqqan äslimiliri täntänä qatnaşquçilirini tävrätmäy qoymidi. U šz nutqida bu qutluq juttin çiqqan alim-yazğuçilar, ustazlar, tiҗarätçilär, dohturlar, kšrnäklik ziyalilar vä addiy ämgäk adämliriniŋ härbiriniŋ hayatiğa alahidä tohtilip, härqaysiğa çoŋqur izah bärdi.

Qarğalı — kšpmillätlik jut. Uniŋda äsirlär davamida qazaq, uyğur, tatar, grek, nemis, korey häliqiniŋ väkilliri, huddi bir ailiniŋ äzaliridäk, iҗil-inaq hayat käçürüp kälmäktä. Ularniŋ hoşalliğimu, qayğusimu ortaq. Millätkä ayriş degänni bilmäydu. Yäni šzlirini birla millät — «qarağalıliqlar» däp hesaplaydu. Bu tävädin äҗayip millätpärvär, bäynälmiläl, vätänpärvär şähslär çiqqan.

Yazğuçi šz kitavini beğişliğan äҗayip insan, peşqädäm pedagog, Sotsialistik Ämgäk Qährimani Qudıs Absametov ohşaş onliğan kšrnäklik şähslär şular җümlisidindur. Ularniŋ içidin çoŋ lavazimlarni egiligän Qazaqstanda qazaq, uyğur, rus, tatar vä başqa millätlär üçün mäktäplirini eçişqa kšp küç çiqarğan vätänpärvär, bäynälmiläl insan, äҗayip ustaz Nurpeyis Qasımovqa apirin äylimäy mümkinmu? İlahim, җämiyitimizdä şundaq qälb sehi, mehri däriya adämlär kšpiyivärsekän. Bügünki ävlat äynä şundaq esil şähslärni qädir tutup, şularniŋ šmür yolidin ülgä alsekän däp oylaymän.

Yadiŋlarğa salimizki, buniŋdin ilgiri İ.İminovniŋ «Äzizanä qäşqär» (2014), «Baliliq çağ bulaqliri» (2014), «Uluq Çoqanniŋ karvan yolliri bilän» (2015), «Qedimiy qäbililärniŋ äҗdatliri yaşavatqan Tuvada» (2016), «Altişär boyiçä säyahät» (2016) namliq kitapliri rus tilida yoruq kšrgän. Ularniŋ ayrimliri yeqinqi jillarda «Uyğur avazi» gezitiniŋ sähipiliridimu berildi.

Täntänidä nutuq sšzligän natiqlar — U.Ahmedsafin namidiki Gidrageologiya vä ekologiya institutiniŋ mudiri, geologiya-minerologiya pänliriniŋ doktori, professor Malis Absametov, Astana Turizm vä geografiya ilmiy-tätqiqat institutiniŋ mudiri, geografiya pänliriniŋ doktori, professor Ordenbek Mazbaev, A.Baytursınov namidiki Tilşunasliq institutiniŋ mudiri, filologiya pänliriniŋ doktori, professor Erden Qajıbek, «AZMK — GROUP» ҖÇY mudirlar keŋişiniŋ räisi, «Nur Otan» partiyasi Säyasiy keŋişiniŋ äzasi Ähmätҗan Şardinov, SSSRniŋ ämgigi siŋgän quruluşçisi Eduard Gul'kin, filologiya pänliriniŋ doktori, professor Gülmira Bilyalova vä İsmayilҗanniŋ ustazliri bilän zamandaşliri yazğuçiniŋ talant-qabiliyiti, ana jutiğa muhäbbiti vä häqiqiy iҗadiyät adimigä has alahidilikliri häqqidä illiq häm sämimiy pikirlirini eytti. Buniŋ hämmisi än°äniviy quruq mahtaşlar yaki mubaliğä ämäs. Çünki İsmayilҗan İminov — šzigä berilgän juquri bahağa munasip qäläm sahibi.

Dšlät rähbiri N.Ä. Nazarbaev šziniŋ «Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş» maqalisidiki «Tuğan jer» yšnilişidä «…İnsan balisi — çäksiz parasätniŋla ämäs, äҗayip hissiyatniŋ egisi. Tuğulğan yär — härkimniŋ aççiq jiğisi bilän yärgä çüşkän, mäydisi bilän šmüläp, işäşlik qädäm basqan hasiyätlik makani, nurğunliğan insanniŋ hayat käçüridiğan šlkisi. Uni qäyärdila jürmisun, jüriginiŋ qetida saqlimaydiğan insan yoq. Tuğulğan yärgä, uniŋ mädäniyiti bilän än°änilirigä alahidä hissiyat ilkidä qaraş — häqiqiy vätänpärvärlikniŋ ähmiyätlik kšrünüşliri» däp alahidä täkitläydu. Yazğuçi İsmayilҗan İminovniŋ yeŋi kitavi näq moşu Prezidentimizniŋ täläplirigä muvapiq kelidu.

Märasimda sšzgä çiqqan natiqlarniŋ biri – tarih pänliriniŋ doktori Klara Hafizova İsmayilҗan Abduqadir oğliniŋ iҗadiy paaliyitigä iҗabiy bahasini bärgäç, bügünki qäläm sahibliriğa nisbätän biraz orunluq tänqitlirini eytti. Uniŋ pikriçä, yeza yeridin çiqqan nä-nä ataqliq ärbaplar, yazğuçi-şairlar kšp vaqitta šzliri uçum bolğan, kindik qeni tamğan jutliri häqqidä untup qalidu. Jutdaşliriniŋ näpäsidin, aqsaqal-mštivärlärniŋ halidin hävär almaydu, äҗdatliriniŋ qäbirlirini yoqlap, qur°an tilavät qilişnimu bilmäydu. Jut häqqidä kitap-äslimilärni, tarihiy äsärlärni yazğusi kälmäydu. Һä, tuğulğan ziminda tävälludlirini җaraŋlitip turup štküzüp, çapinini kiyip, etini minip qaytiştin härgiz baş tartmaydu. Һä, şundaqlar bu җähättin İsmayilҗan İminovtin ülgä alsa bolidu.

Märasim qatnaşquçiliri bu küni illiq äslimilärdin taşqiri Җambulniŋ nävrisi Bekmurat Җambılovniŋ dombrida orunliğan küyliri häm «MOTOR – ROLLER» topiniŋ rähbiri, ammibap iҗraçi İl'yas Avutovniŋ yeqimliq nahşiliridin bähirländi vä härqaysi yazğuçi täğdim qilğan kitapni elip qaytişti.