ҺÖSNİHÄT BİLÄN YEZİLĞAN KİTAP

0
154 ret oqıldı

İҖATKAR VÄ İҖADİYÄT/ Yeqinda Özbäkstan Bädiiy akademiyasiniŋ akademigi, Rossiya Bädiiy akademiyasiniŋ pähriy äzasi Lekim İbragimovniŋ duniya boyiçä äŋ çoŋ polotnosi («Mega kartina») Evropida vä Özbäkstanda namayiş qilinip, uniŋğa sän°ätşunaslar täripidin nahayiti juquri baha berildi. Uniŋ iҗadiğa mänsüp äsärlärniŋ duniyağa tarilip, kšpligän çät ällärniŋ mirasgahlirida vä şähsiy kollektsiyaliridä saqlinivatqanliğimu uyğur җamaätçiligigä yahşi mälum. Amma bu talantliq rässamniŋ şeiriyät bilän şuğullinidiğanliğini kšpçilik oqurmän bilmişi mümkin. U täsviriy sän°ät bilän birqatarda şeir yezişnimu adät qilivalğan. Öziniŋ filosofiyalik oylirini päqät moy qäläm bilän matada räsim tählitidä täsvirläpla qoymay, bälki şeir arqiliq izhar qilişni muvapiq kšridu. Bu iҗadiy ämgäk 1997-jili Şveytsariyadä şeirlar toplimi şäklidä näşir qilindi. Rässamniŋ täkitlişiçä, bu şeirlarda šziniŋ iҗatkar süpitidä duniyağa bolğan kšzqarişi äkis ättürülgän.

— Parijdiki Luvrda şäriq rässamliriniŋ heçqandaq ämgigi yoq, — däydu rässam sšhbätara. — Biraq meniŋ şeirlar toplimimni ular qobul qildi. Meniŋ üçün bu bir bähit. Şeirlarni simvolistlar stilida yazdim. Uniŋda mundaq misralar bar: «Keläçäkni izdäp män qayttim štmüşkä». Kitapni nemis tiliğa tärҗimä qilip, näşir qilişqa Fridrih Hittser yardäm qildi. U Çiŋğiz Aytmatovniŋ tärҗimani bolğan.

— Һazir şeiriyät bilän şuğullinivatamsän? — soridim uniŋdin.

— Keyinki jillarda şeir yazmaydiğan boldum, sävävi, vaqtim yoq. Şeirni asasän män käypiyatim bolmiğan päytlärdä yazimän. Meni härqaçan muŋ basidu, müҗäzim şundaq. Män pütkül šmrümni iҗadiyätkä beğişlisammu, šzämni, nemişkidu, oŋuşluq birmu äsär yaratmiğandäkla his qilimän…

Män rässamniŋ bu җavavidin mundaq bir qarimu-qarşiliqni bayqidim. Uniŋ bilän män qiriq jilliq dost. Almutidiki rässamçiliq uçiliöeda billä oquduq. U Taşkänt şähirigä bilim izdäp kätkändin keyinmu, arimizdiki munasivät üzülgini yoq. Lekim bilän arilişidiğanlar, uni addiy, huşhoy, härqandaq adäm bilän til tepişip ketidiğan insan süpitidä tonuydu. Mänmu uniŋ muŋlinip jürgän päytlirini bayqimidim. Mümkin, u bu hildiki käypiyatini heçkimgä kšrsätmäy jürgändu. Rast, u keçisi uyqisiniŋ kälmäydiğanliğini eytidiğan. Undaq päytlärdä Lekim uyğur muzıkisini tiŋşap, läzzät alatti.

Ändi uniŋ «Män šzämni oŋuşluq birmu äsär yaratmiğandäkla his qilimän», degän gepigä şähsän män qoşulmaymän. Buni uniŋ kämtarliğiğa has bildüridiğan җavavi däp çüşiniş keräk. Meniŋ bayqişimçä, talantliq adämlär heçqaçan šzi yaratqan äsärlirigä qanaätlänmäydiğan ohşaydu. Ularniŋ oyiçä, šzigä-šzi huş bolğan iҗatkar heçqaçan «šsmäy» qelişi mümkin. Äynä şundaq šzigä bäk täläpçan, talantliq rässam Lekim İbragimovniŋ yeqinda Çimkänt şähiridä «Qälbim sirliri» («Moe otkrovenie») namliq rus tilida yezilğan kitaviniŋ näşir qilinğanliği toğriliq huş hävär käldi. Mäzkür kitap toğriliq gäp qilsaq, uniŋ tšvändiki alahidiliklirini atap ketiş keräk.

Birinçidin, kitapniŋ formati alaytän bir šlçämgä egä. Uniŋ sozuq şäkli birdin kšzgä çeliqidu. İkkinçidin, şeirlar mätinliri adättiki basma häriplärgä egä ämäs. Ular rässamniŋ qoli bilän yezilğan bolup, härbir misra rässam grafikisi bilän bezälgän. Räsim yaki illyustratsiya bilän şeir misraliri bir-biri bilän ziç bağlinip, birtutaş kompozitsiyani täşkil qilidu. Räsimni yaki mätinni ayrim bšlüp qaraşqa bolmaydu. Älvättä, bu yärdä rässamniŋ alahidä ärkin işläligän grafika uslubi moҗut.

Kitap muqavisida paydilanğan behil, bätlärdiki aq-qara räŋlär kitap qädir-qimmitini aşuridu. Umumän, uni, birtäräptin, juquri däriҗilik basma grafika äsäri däp qarisaq, yänä birtäräptin, filosofiyalik oylar qaçilanğan hšsnihät bilän yezilğan qolyazma şeirlar süpitidä qobul qilişqa bolidu.

Һakimҗan GÜLİEV, mädäniyätşunasliq pänliriniŋ namziti.