Saqal vä Һiҗap

0
594 ret oqıldı

Yoşuruşniŋ haҗiti yoqki, hazir tšrt adämniŋ beşi bir yärgä qoşulup qalsila u yaki bu kişini «çoŋqur tählil» qiliş başlinidu. Җümlidin şu hil «sopilar» bilän «büvilär» häqqidä dastan-dastan sšzlär eytilidu.«Vay tovva, ävuniŋ sopim boluvalğinini däymändä? Öz vaqtida kim edi u, içiş-çikişkä kälgändä, heçkimni aldiğa štküzmätti. Һä, bügünzä meçittin çiqmaydu, qolidin çšgünni taşlimaydu, täsviyni aylandurup, «inşaalla-maşaallani» yağduruvetidu. Bala vaqtida oquvalğaçqa, islamniŋ qanun-qaidiliridin azdu-tola häviri bar… Zamanniŋ räptayiğa yarişa šzini šzgärtkän җanbaqar bir närsidä u!.. Ävu henimniŋ büvi boluvalğinini kšrüp häyran qaldim? Һoy, uni kim bilmäydu, hämmä yahşi bilidu. Mana män tehimu yahşi bilimän! Öz vaqtida alämni qurutqan närsä edi, u suğarmiğan heçkim qalmiğan. Һä, bügünzä büvi bolup kätkinini däymändä? Oşuğidin beşiğiçä appaq kiyimgä orinivelip: «Bäşvaq namaz oquş keräk, pak-taza jürüş keräk, yat är kişigä kšzniŋ qirini salmas keräk. Öz halal җüptiŋizdin başqisi bilän zina qiliştin artuq guna bolmaydu. Şuniŋ üçün biz, Allaniŋ aҗiz bändiliri pak-taza jürüp, namizimizni oqup, hudağa qulçiliq qilip yaşişimiz keräk!», däp väzä eytip jürginigä nemä degülük?» deyişidu. Biz undaqlarğa: «Aldirap hulasä çiqarmaŋlar, qoyuŋlar undaq gäpni!.. Bäş barmaq birdäk bolmiğandäk, hämmä adäm ohşaş ämäs. Hatalaşmaydiğan kim bar? Yaşliğida qilğan nabab işlarni çüşinip-bilip, Huda bärgän insap bilän äşundaq izgülük, sovapliq işlarni qilivatsa, buniŋ nemisi yaman? Һeçqandaq yaman yeri yoq. Bäk yahşi. Һalal bilän haramni, yahşi bilän yamanni ubdan päriq etip, härbir qädimini oylap basidiğan sovapliq işlarğu bu. Biz, ärkäklär, hazir pitnä-pasat, ğevät-şikayätkä kälgändä, hotun kişilärdin qelişmaymiz. Äşundaq nädiki bir bolmiğur gäplärdin kšrä, sšzniŋ puskallisini eytip, timaq içidin kir izdimäy, äşundaq «sopi, büvilärni» başqilarğa ülgä qilip kšrsitäyli, şu çağda bizniŋ bu işimiz hudaniŋmu, bändiniŋmu aldida toğra boldu däp oylaymän?» däp, därhal räddiyä beridiğan bolsaq, u adämlär undaq gäpni başqa qilmaydu.

Hoş, şundaq ekän, biz bu mäsilidä nemişkä aҗizliq qilimiz? Sšhbättä inkas bildürmäy şük oltiriveliş – uni qolliğanliq. Buni bilimizmu, bilmäymizmu, u täripi bälgüsiz? Һär halda, oylinip iş tutqan, lilla gäpni qilğan ävzäl. «Sšzgä sšz kälgändä, ataŋni ayima» däp bekar eytmiğan äҗdatlirimiz.

***

Һazir җämiyitimizdä saqal qoyğanlar bilän hiҗap kiyip jüridiğanlarniŋ kündin-küngä kšpiyiip ketip barğanliği hämmimizgä mälum. Җämiyättä, җümlidin ailidä bir dindiki, yäni muqäddäs islam dinidiki adämlär birnäççä topqa, härhil kšzqaraşqa bšlünüvatidu. Buniŋ šzi kelip-kelip, inaq-iҗil, bähtiyar yaşavatqan ailiniŋ bärikitini uçirivatidu. Bu neminiŋ alamiti? Savatsizliq-nadanliqniŋmu? Diniy korluqniŋmu? Ularniŋ miŋ jildin artuq vaqittin buyan saqlinip kelivatqan räsim-qaidilirimizni birtäräpkä qayrip qoyupla, «uni qilişqa bolmaydu, buni qilişqa bolmaydu» degängä ohşaş nädiki bir «pätivalarni» çiqirip, häliqniŋ beşini qaymuqturuvatqiniğa nemä degülük?

Bu häqtä meniŋ Bişkek vä Almutidiki ayrim dostlirim hayatidin misal kältürüp štsäm kupayä.

Tursunmähämät (qährimalirimniŋ isimliri šzgärtilip elindi – A.B.) — Bişkektiki pikrimiz, hayatqa kšzqarişimiz, mähsät-nişanimiz bir qädinas dostlirimniŋ biri edi. U җämiyätlik işlarniŋ heçqaysidin çättä qalmaydiğan paal ziyalilardin bolidiğan. Çoŋ-kiçik jiğin-märasimlar bilän mädäniy çarä-tädbirlär uniŋsiz štmätti. Äl-jut içidä abroy-inavitimu çoŋ edi. Ağinigärçilikkä, yäni oyun-tamaşigä kälgändä, uniŋ aldiğa štidiğanlar kamdin-kam bolidiğan.

Aridin birnäççä jillar štüp, Tursunmähämät bilän Heliçämniŋ pärzäntliriniŋ šyliniş toyini käyni-käynidin štküzduq. Yaş är-ayal ikkidin-üçtin nävrimu sšyüşti. Hoşalliq üstigä hoşalliq.

Bir küni alahidä täklip bilän Bişkekqa, mädäniyät künigä berip qaldim. Bu yärdä paaliyätçan ağinämni uçritalmidim.

—  Tursunmähämät kšrünmäydiğu? Ötkän häptidila telefon arqiliq sšzläşkinimdä, çoqum şu yärdä bolimän, däp eytivedi. Ağrip-silap qalmiğandu? — däp täşvişlinip soridim bişkekliq ağinilärniŋ biridin.

U dostum maŋa ğäliti ipadä bildürdi. Män häyran. Kšzini barinçä eçip, şundaq dedi:

U ağinäŋ bilän qaçan kšrüşkän?

Män tehimu häyran boldum.

— Kšrüşmiginimizgä helä boldi, birär jilçä. Biraq pat-pat telefon arqiliq sšzlişip turimiz. Nemä, Tursunmähämätkä bir iş boldimu?

— Һä, şundaq, —  dedi u dostum uluq-kiçik tinip. — Sän kšrgän vaqittiki Tursunmähämät yoq hazir!..

— Nemä boldi, birär palakät yüz bärmigändu?

— Һä-ä, palakät yüz bärdi, nahayiti çoŋ palakät yüz bärdi!—däp u aççiq tükürügini içigä juttidä, adättikidäk härbir sšzigä çaqçaq arilaşturap qoşumçä qildi.— Ağinäŋ saqalliqlarniŋ sepigä qoşulup kätti. U hazir ilgärki Tursunmähämät ämäs. Öşkiniŋ bir parçä terisini iŋigigä çaplavalğandäk, saqal qoyuvalğan. Ätidin käç kirgiçä çšgünni qolidin taşlimay, «inşaalla, maşaallani» yağdurup jürgän. Burunqidäk mädäniy çarä-tädbirlärgä kälmäydu. Uniŋ hazir birla marşuruti bar: meçit — šy. Toy-tškünlärgä barmaydu. Ölüm-jitimlarda kšrüp qalmisaq, başqa vaqitta yoq, — däp uluq-kiçik tindi. — Tursunmähämätniŋ šzgärginigä mänmu häyran? Öz vaqtida qandaq jigit edi u? Oyun-tamaşiğa kälgändä, ottuz oğulniŋ güli bolidiğan.

— Şundaq degin?

— Һä, şundaq, — däp u birnäççä däqiqä şük turup qaldidä, andin sšzini davamlaşturdi. — Biz, hämmimiz «Älhämdulillah musulman!». Biraq, här işniŋ šz yoli bilän bolğini yahşidä, adaş. Toğrimu?

— Toğra eytisän. Biraq, bizdiki bir yaman adät — bäzi işlarni häddidin aşuruvetimiz. Mana, saqalliqlar qandaq päyda boldi, ularniŋ täsir dairisi barğançä eşivatidu. Kšrüp jürimiz, moşu Bişkekniŋ šzidä män-män degän ziyalilirimizniŋ taliyi saqalliqlarniŋ sepigä kirip kätti. İş buniŋ bilänla pütsä mäyli ediğu! Ular hotun-qizlirinimu şu yolğa җälip qilivatidu. Tapinidin beşiğiçä qara kiyimgä orinip jürgän. Ular çüşänçisiçä, äşundaq kiyinip jürüş — häqiqiy musulmançiliqniŋ, diniy etiqatiniŋ küçlügimiş, yäni bäk sovapmiş? «Һoy, buniŋda heçqandaq «sovap-movap» degän närsä yoq. U äräplärniŋ, avğanlarniŋ milliy kiyimi, halas!» däp qoysaŋ, ärvayi qiriq gäz uçup, seni yävätkidäk qarişidu, — dedi u dostum.

— Bu degänliriŋ birdin-bir toğra. Bizni moşu küngä qoyğan närsä biz häq bir närsiniŋ tegi-täktigä yätmäyla, qarğularçä itaät qilip, häslimizni-väslimizni qurvan qilivetimiz. Başqisini eytmayla, Appaq ğoҗa dävrini alayli. Bizni moşu küngä qaldurğan. vätänsiz qoyğan äşu Appaq ğoҗa degän äbläh ämäsmu? Uniŋ bir häliqni ikkigä bšlüp, yäni Aq tağliq, Qara tağliqqa ayrip, bir-birigä qarşi qoyğanliğini, uni az degändäk qalmaqlarni başlap kelip, yüz yätmiş jil hšküm sürgän Säidiyä Uyğur dšlitini väyran qilğanliğini untup qaldiŋmu nemä? Hurapät, häddidin taşqiri hurapät, savatsizliq, nadanliq bizni moşu küngä qoyğanliğini nemişkä çüşänmäymiz? Tarihimizdin savaq elip, täräqqiyat yoliğa çüşüşniŋ orniğa, biz ändi saqalliqlarni ägişivatimiz. Ularni ägişip, eytqanliriğa qarğularçä itaät qilip, pärvalirini qollap-quvätläp kelivatimiz. Gezit-jurnal, kitap oquş degänni untuvatimiz. İlim-bilimgä tälpünmäymiz, qiziqmaymiz. Buniŋ aqiviti yaman, bäk yaman, adaş!

— Ötkändä bizniŋ mähällidä bir moysüpät kişi alämdin štti. İkki oğli bar. Һär ikkilisi saqalliqlar, — dedi bişkekliq dostum. — Bovayniŋ baliliriğa murda egisi däp, beliğa aq bağlap qoyuptu. Biraq «vay atam!..» däp jiğlavatqan ular yoq. «Ölümniŋ jiğisi bolmisa, toyniŋ dap-dumbiği bolmisa bekar» deginidäk, bir türlükla šlüm boldi. Bir qiziq yeri, märhumni suğa eliş vaqtida, bilämsän, bizniŋ šrpi-aditimiz boyiçä atqurulidiğan işlarniŋ birsimu ämälgä aşurulmidi. Saqalliqlar murdini heçkimgä bärmäy, šzlirila juyup-taridi. Adämni häyran qalduridiğan bir närsä, märhumniŋ juğuçiğa ikki oğliniŋ biri kirdi. Qisqisi, miŋ jildin buyan kelivatqan šlüm uzitiş räsim-qaidilirimizgä riayä qilinmidi. Bovayni aldirişip-jügrişip degidäkla, apirip kšmüvättuq. Qäbirstanliqtin kälsäk, hudağa şükri, jit-poşkal selip qoyğan ekän, qur°an oqutup, näzirdin eğiz tegip, qaytiştuq. Märhumniŋ yättisi kafeda štti. Uniŋğimu qatnaştuq. Biraq näzirdä oğulliriniŋ birsimu kšrünmidi. Ularniŋ kšzqarişi-çüşänçisi boyiçä, şunçä adämni jiğivelip, näzir štküzüş – bid°ätmiş? Mana, bizdiki ähval moşundaq, adaş.

— Mundaq işlar hazir Almutidimu boluvatidu. Aqivitiniŋ qandaq bolidiğanliğini bir Alla bilidu.

— Şundaq degin?

Һä-ä-ä, şundaq!

Sšhbitimizgä şu yärdä çekit qoyuldi…

Ätisi Tursunmähämätniŋ šyigä bardim. Huş çiray qarşi aldi. Amma, sizgä yalğan, maŋa rast. Һä degändä Tursunmähämätni tonumay qaldim. Meniŋ aldimda qäddi-qamiti kelişkän, štkül, çaqnap-külüp turğan bürküt kšz, häzil-çaqçaqqa mahir, sumbatliq jigit ämäs, bälki aq arilğan saqal-buruti mäydisigä çüşkän, kšzliri oyçan, sšzara «inşaalla, maşaallani» qaytilap turidiğan täqvadar bir bovay oltiratti.

Ötkän jili pensiyagä çiqivaldim. Oğlumni šyläp, qizimni yatliq qilivaldim. Һär birsidin ikkidin-üçtin nävrimu sšyduq. Hudaniŋ bärgän bu künlirigä miŋlarçä rähmät! — dedi u sšhbätara. —Ömrimiz oyun-tamaşä, «ha-ha» bilän štüptu. Mana ändi hudağa qulçiliq qiliştin başqa iş qalmidi. Oylap qarisam, yaşliğimizda kšp sävänliklärni štküzüptimiz. U duniyağa barğanda, hudaniŋ aldida nemä däp җavap berimiz? Ahirätni oylap, u duniyadiki soal-soraqni kšz aldimizğa kältürüp yaşiğinimiz ävzäl. Hudaniŋ bäşvaq namizini oqup, bilip-bilmäy štküzgän gunalirimiz üçün Alladin mähpirät tiläp, tovva-istiqbar oquşimiz keräk ekän!..

Tursunmähämät sšzlävatidu, män tiŋşavatimän. Şunda buniŋdin birnäççä jillar burun moşu šydä, moşu җoziniŋ ätrapida oltirip, «šz terisigä siğmay» eytqan sšzlirini yadimğa aldim. «Qoysaŋçu, adaş, «häqqä eytsaŋ gäp, eytmisaŋ därt» deginidäk, qizimni yatliq qilip, ay štmäy küyoğul qizimğa hiҗap kiygüzüp, namazhan qilivätti. «Boptula, ularniŋ ailisigä nemä däp arilişimän. Qiz burun meniŋ edi, hazir ularniŋ. İş qilip, qizimniŋ kšzidä näm bolmay, bähitlik yaşisila, bizgä kerigi şu!» dedim. Hudağa şükri, küyoğulmu iman-etiqatliq, yahşi bala. İçmäydu-çäkmäydu. Һärhil yahşi-yaman yollardin jiraq. Öziniŋ birkişilik oqitini qilip jürgän. Turmuşimu yaman ämäs, yahşi. Onniŋ aldi bolsa, onniŋ käyni. Amma uniŋ jil štmäy bizniŋ oğulnimu šz sepigä elip kirip kätkini yaman boldi. Meçittin qalmaydu, bäşvaq namazni štküzmäydu. İmanliq, pak, taza jürsun» däp uniŋğimu qarşiliq bildürmidim. Keyiniräk saqal qoyuşqa başlidi. «Häp, monu baliniŋ türini qara» däymän içimdä. «Saŋa hazirçä saqal qoyuşqa ätigän» däp, qançä nesihät qilsammu, gepimni quliğiğa qisar ämäs. Sšzgä kirmäydu. «Özäm tapqan balağa, nägä baray davağa» deginidäk, hämmini içimgä jutup kelivatimän, adaş?..».

Çüşinişlik. Bir çağlarda ottuz oğul bu yaqta tursun, ikki-üçimiz bir bolsaq, «bäzmä-җamşit» qurup oltiridiğan bu šydä hazir u işlardin sir-äsärmu qalmiğan.

— «Sšzniŋ kšrki maqal, ärniŋ kšrki saqal» degän ekän äҗdatlirimiz. Yaş yätkändä qoyğan saqal, häqiqätänmu är kişiniŋ kšrki, — dedim män Tursunmähämätkä qarap. — Saqal päyğämbirimizdimu bolğan. Biraq mundaq tetiqsiz ämäs, šzigä yarişimliq, çirayliq, qisqa qoyulatti. Vaqti-vaqtida saqal-burutini çekip turğan. Meçitqa, çoŋ-kiçik sorunlarğa berişniŋ aldida saqal-burutini çirayliq tarap, šzigä huş puraqliq närsilärni çeçip, häliqniŋ aldiğa çiqatti.

— Bilmäy jürgän ekänmiz, saqalda bäk çoŋ hasiyät bar ekän җumu!

— Hoş, qandaq hasiyät ekän u? — däp soridim uniŋ çüşänçisini bilişkä aldirap.

— Bilämsän, adaş, — dedi u uzun, çaŋgal bolup kätkän saqilini oçumdap siypiğan halda.— Bu saqalniŋ härbir tükigä birdin periştä orunlaşqanmiş. Şuŋlaşqa uni kesişkä, umumän tegişkä bolmaydekän.

— Pay-pay-pay, pütün periştälärni iŋigiŋgä çaplavalğiçä, birärsini bizgimu bärsäŋ bolidekän.

— Undaq demä, adaş, yaman bolidu, — dedi u terikkän älpazda. — Sšz degänniçu ärkäk-çişisiğa qarap sšzligän ävzäl!

— Şundaq degin…

— Һä-ä-ä, şundaq. «Bayqimay sšzligän, ağrimay šlidu» degän ekän konilar.

— Artuq kätkän bolsam, käçür, adaş. Saqalni çoŋ qoyamsän, kiçik qoyamsän yaki bom qoyamsän, inçikä qoyamsän — šzäŋniŋ ihtiyaridiki iş. Bu meniŋ saŋa uzun jilliq ağinä süpitidä eytivatqan sämimiy sšzüm, halas. Pikrimni dostluq mäslihät süpitidä çüşänsäŋ bolidu?

İnşaalla, älvättä, şundaq bolmamdiğan!—degän Tursunmähämät tamdiki saatqa qaridi. — Һoy, peşin vaqti bolup qaptu. Män tärät elip, peşin namizini oquvalay!

Mänmu ornumdin turdum.

— Undaq bolsa, boptu adaş, sänmu namiziŋdin qalma, mänmu qaytay.

— Quruqla qaytamsän, tamaq içip kätsäŋ bolmattimu.

Rähmät, tamaq içmigän šylärmu bu? Boptu, hoş, häyir!..

Һä, mana, zaman qandaq šzgärdi. Adämlärmu şundaq tezlik bilän šzgirişkä başlavatidu.

***

Almutida İminҗan degän dostum bar. Bir mähällidä, udul hoşna bolup turduq. Hudağa şükri, baliliq dävrimizdin tartip, ta šylinip, bala-çaqiliq bolğiçä ayrilmay kelivatimiz. İminҗan ata-anisidin qalğan çoŋ šydä turidu. İkki oğul, bir qizi bilän bir qorada iҗil-inaq hayat käçürüvatidu. Çoŋ oğli maşina җšndäş bilän şuğullinidu, kiçigi — җihaz yasaydu. Küyoğli aşpäz. Һalal aşhanisi bar. Umumän, hämmisiniŋ oqät-tirikçiligi bäk yahşi, hayati hatirҗäm. Bu qora-җayniŋ bir buluŋiğa oğulliri bilän küyoğli çoŋ bir eğizliq namazhana salğan. Qoradiki är kişilärniŋ hämmisi saqalliqlar. Ändi ayalliri bolsa, äräpniŋ, avğanniŋ kiyimidä, yäni üstidä hiҗap. Һämmisi bäşvaq namaz. Ular qançä tirişsimu, İminҗanni šz sepigä qoşalmay kelivatidu. «Biz mundaq jürsäk, siz undaq jürsiŋiz, zadila qamlaşmaydiğan işkän. Undaq qilmaŋ, namazğa jiqiliŋ?.. Namaz oquğanniŋ, hudağa qulçiliq qilip yaşiğanniŋ nemisi yaman? Oyun-tamaşini qaçan taşlaysiz, dada? Uyat ämäsmu? Sizgä ohşaş adämlärniŋ hämmisi hazir bäşvaq namaz. Zadila çoŋ bolmaydekänsizkändä?..» däp, ularniŋ «eğiziniŋ bir qat terisi soyulup kätti». Biraq bu gäplärni tiŋşavatqan İminҗan yoq. U šz aldiğa, hotun, bala-çaqisi šz aldiğa jürüvatqan. «Vaqti kälsun, şu çağda saqalmu qoyimän, bäşvaq namazmu štäymän. Һazirçä silär oqup turuŋlar!» degän pikirdin zadila qaytmayvatidu.

İminҗanğa şu yaşqa kälgändä hotuniniŋ yat henimlardin orunsiz künlişi yaqmatti.

— Bilmäymän, adaş, bu bizniŋ hotunniŋ içigä җin kirivalğanmu, äytävir, meni orunsiz qizğanğini-qizğanğan. Äl-ağinilär bilän bir yärdä baş qoşup säl keçikip qalsam, boldi, җaŋҗalniŋ yoğinini şunda kšr. «Dokni päqät gšrla tüzäydu», däp bekar eytmiğan ekän. Bu işiŋizni qaçan taşlaysiz, hä?.. Män bilimän, jürigim sezip turidu, siz äşu hotunğa berip turisiz tayliq?..» däp, qulaq-meyämni yegini-yegän. Bu hotun kişi degän ahmaq bolidekän. Ahmaq bolmisa, yaş vaqtimizda oyniduq, tamaşidinmu qilmiduq. U çağda bir eğiz sšz qilmatti. Ändi qeriğanda, yäni pensiyagä çiqqinimizda qizğançuq bolup kätkinigä häyranmän?.. Һämmä bala märhum bolup kätkän Äsqärniŋ tul hotunidin başlandi, desämmu bolidu. Özi şundaq kiçikpeyil, aq kšŋül, huşçaqçaq jigit edi. Yol halakitidä šlüp kätti. Äynä şuniŋ hotunidin šlgidäk qizğinidu, meni!..

«Şamal çiqmisa, däräq liŋşimaydu» degän ekän. — Qeriğiniŋda çandurup qoyğan bir yeriŋ bardu? — dedim tänä qilip.  —Huda bar, heçqandaq gunaliq bir iş bolğini yoq. Özäŋ oyliğina, ağinäŋ šlgändin keyin uniŋ tul qalğan hotuniğa kšz taşlisaŋ, bu insançiliqqimu heç toğra kälmäydiğan iştä, adaş?

Bu deginiŋ toğra, män saŋa yüzdä yüz qoşulimän. Biraq, şundimu… — Yaq, yaq, huda saqlisun, män u däriҗidiki päskäş-iplaslardin ämäs!..

Undaq bolsa, bäş vaq namaz, täqvadar hotuniŋ nemigä şunçilik künläydu seni?

— Bilmäymän, adaş.

— Ötkändä şu märhum ağinämniŋ hotuni telefon qiptu. «İminҗan, ahşam ağiniŋiz çüşümgä kirip qaptu, qur'an qilğuzivetäy däp, jit selip qoyğan edim. Hoşnilardin ikki bovayni çaqirip qoydum. Vaqtiŋiz bolsa, kelip-ketärsiz?», dedi. Qandaq «yaq» däymän. «Hop, älvättä, barimän!» dedim. Şuniŋ bilän hotun ikkimizniŋ arisida yänä җaŋҗal başlandi. Uni däp baqtim, buni däp baqtim. Hotun çüşinär ämäs. «Uniŋ päylini yahşi bilimän, yalğan eytivatidu. Ärdin ärgä çiqip jürgän närsä. Äşundaq däp, siz bilän kšŋül huşi qilmaqçi u…» däp, hoylini beşiğa kiydi. Җan aççiğida hätta maşinamniŋ maŋlay äynigini çeqivätti!..

Şundaqmu tehi? Undaq bolsa, hotuniŋniŋ içigä rastinla җin kirivaptu?

Җin bolğandimu rasa bir rodupay җin deginä? Märhum Äsqär ağinämniŋ hotuniniŋ ismi atilip qalsila, iştinini beşiğa kiyidu. Balilarniŋ aldidila gäpniŋ ärkäk-çişisiğa qarimay, eğiziğa kälginini däp salidu. Meni qip-qizilla buzuqqa çiqirivetidu. Mana, ağinäŋniŋ bügünki ähvali. Birsigä eytsaŋ, işänmäydu. Nemä qilişimni bilmäymän. Yaş vaqitlirim bolğan bolsiğu, başqa gäp edi. Amal qançä…

Şundaq degin, —dedim män ağinämgä qandaq mäslihät berişnimu bilmäy.

Һämmidin balilirimniŋ: «Dada, bu işiŋiz zadila toğra bolmaptu. Biz, inşaalla, musulman bändisi! Älhämdulilla, Allaniŋ musulman bändisidä zinadin artuq çoŋ guna bolmaydu. Mundaq çoŋ guna štküzgiçä, u hotunni neka qilip, šz ilkiŋizgä elivalsiŋiz bolmamdu?» degän sšzliri җenimdin štüp kätti.

«Һoy balam, bu yaşqa kälgändä hotun alimän dävatqan män yoq. Bu apaŋlar meni orunsiz künläydu, qizğinidu», däp, bir munçä sšzlärni qildim. Miŋ qilğan bilän balilar atiniŋ ämäs, aniniŋ sšzini tiŋşaydekän җumu.

Şundaq degin, — dedim män ağinämgä .— Qeriğiniŋda täs kündä qapsän, adaş.

Eytma, — däp ağinäm uluq kiçik tindi. — Berip-berip bularniŋ mähsiti meni bäş vaq namazğa jiqitiş.

Namazhan bolup jürüşniŋ nemisi yaman?

Yaman dävatqan män yoq. Älhämdulilla, mänmu saŋa ohşaşla musulman. İslamiyättin šzämgä çuşluq azdu-tola çüşänçim bar. Namaz oquş keräk. Namazniŋ heçqandaq ziyan-zähmiti yoq. Künigä bäş qetim tärät elip jür. Salamätlikkimu paydisi çoŋ. Yaratquçi egimizgä qulçiliq, ibadät qilisän. Yaman işlardin neri bolup, izgülük, sovapliq işlarni tiläysän. Mana, namazniŋ paydiliq täräpliri! Buni yahşi çüşinimän. Biraq, nemişkidu, bäşvaq namazğa hazirçä täyyarliğim yoqtäqqutaŋ? Balilirimğa: «Silär meni kšp zorlimaŋlar, härnärsiniŋ šz vaqti-saati bar» desäm, ular «Vaqit-saatiŋiz šlgändä kelämdu?» däp aççiq qilişidu…

Mana, Bişkek vä Almutidiki ikki dostumniŋ bügünki ähvali. Uniŋğa kim mäslihät berip, yol-yoruq kšrsitidu? Mümkin, siz bir närsä eytarsiz, hšrmätlik gezithan?

Alimҗan BAVDİNOV.

Bälüşüş