Nursultan Nazarbaevqa mänsüp 7 hayatiy näqil

0
598 ret oqıldı

Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev härqandaq adämniŋ tilini tepip, qälbidin orun alidiğanliği bilän päriqlinidu. «Kazinform» häliqara ähbarat agentliği Dšlät rähbirigä mänsüp yättä hayatiy näqilni silärniŋ diqqitiŋlarğa havalä qilidu. Ularniŋ silär üçün yahşi mäslihät bolup hizmät qilidiğanliğiğa işinimiz.

Apam häqqidä

«Һärqandaq ata-ana härdayim šz pärzändidin illiq sšzlärni kütidu. Bolupmu ana uniŋğa alahidä muhtaҗ bolsa keräk. Һazir, helä vaqit štkändin keyin, yalğuz mänla ämäs, bälki hämmimiz är yetip, anilirimizğa az diqqät bšlgänligimiz, ularğa illiq sšzlärni kam eytqanliğimiz vä lävzimizdin «Apa, män seni yahşi kšrimän!», degän ibarini pat-pat çiqarmiğanliğimiz üçün šzimizni җemiläymiz. Män apam bilän kšp vaqit bolalmiğanliğimğa nahayiti eçinimän, uniŋ bolsa, meni qandaq yahşi kšridiğanliğini bilättim. Ätimalim, uşbu muhäbbät moşu kämgiçä meni qollap-quvätlävatqandu. Һätta män nahayiti muhim, eğir qararlarni qobul qilğanda apam çüşümgä kiridu vä: «İşängin, hämmä närsä oŋuşluq bolidu», degängä ohşaş hisdaşliq sšzlärni eytidu. Şundaq ekän, ägär apam hazir hayat bolsa, män uniŋğa hät yezip, nahayiti yahşi kšridiğanliğimni, uni qädir tutidiğanliğimni izhar qilğan bolar edim» (2001-jili 7-martta Hanim-qizlar bilän uçrişişta «Siz apiŋizğa nemä däp hät yazğan bolar ediŋiz?» degän soalğa җavavän bärgändä eytqan sšzi).

Ömürlük җҗüptini tallaş häqqidä

«Däsläptä bizni muhäbbät vä his-tuyğu, qizğinliq başquridu. Bu çüşinişlik. Biraq äynä şu qizğinliq, his-tuyğu säl päsäygändä, orniğa җavapkärlik kelişi keräk. Һäm eri, häm ayali җavapkär boluşi lazim, ular uniŋğa täyyar boluşi keräk. Bu meniŋ bäzi dostlirimğa yaqmaydu – ular sän qizlarni ärlärni sšymäslikkä dävät qilivatisän deyişidu. Män ularğa “hayatniŋ barliq eğirçiliqlirini billä tartiş üçün seniŋ bilän qoşuluşni halaymän” degän sšzlärni җiddiy qobul qiliş keräk däymän. “Seniŋ çaçliriŋ çirayliq” degängä ohşaş quruq gäplärniŋ kerigi yoq. Ataqliq aktrisa Faina Ranevskaya mundaq degän: «Bäribir biz ärlärdin äqilligiräk. Biz ärlärni ularniŋ putiğa qarap tallimaymiz» (Häliqara Hanim-qizlar künigä beğişlanğan «Kšktem şuağı» uçrişişida eytqan sšzi. 2017-jil, 7-mart).

Bala tärbiyisi häqqidä

«Bilämsilär, balilar toğriliq gäp qilğanda, mundaq hekayä yadimğa kelivatidu. Bir küni bir bala mäktäptin muällimniŋ anisiğa yazğan heti bilän käptu. Ana konvertni eçip, hätni oquğandin keyin jiğlap ketiptu. Bala apisidin: «Apa, nemişkä jiğlavatisän? Nemä däp yeziptu?» däp soraptu. Apisi mundaq däp җavap beriptu: «Seni danişmän vä bu mäktäp ändi seni oqutalmaydu. Sän šydä ata-anaŋdin bilim elişiŋ keräk», däp yeziptu. Nahayiti nurğun jillar štti. Ana hayat ämäs. U kona qäğäzlirini rätlävetip, şu hätni tepivaptu. Uniŋda «Sizniŋ baliŋizniŋ äqli kam vä u bu mäktäptä oqalmaydu» däp yezilğan ekän. Bu adäm – Tomas Edison, uluq käşpiyatçi, uniŋ lampoçkilirini biz moşu kämgiçä paydilinivatimiz. Kšrüp turumizki, aniniŋ bahasi bilän işänçisi qandaq rol' oyniğan! Silärmu, bizmu šygä, balilarğa ğämhorluq qilişniŋ asasiy mähsät ekänligini çüşinimiz. Millitimizniŋ iҗtimaiy kodi aniniŋ tilida. Näq ayallar härbir balida ämgäkkä bolğan muhäbbätni, teҗämkarliqni ügitidu. Ailä tärbiyisi – äŋ asasiy tärbiyä. Bir nahşida “Ana älliyi adämgä pütkül hayatida hämra bolidu”, däp täsadipi eytilmiğan. Һämmimiz, hätta mänmu moşu nahşini untumiduq» (Häliqara Hanim-qizlar künigä beğişlanğan «Kšktem şuağı» uçrişişida eytqan sšzi. 2017-jili 7-mart).

Riqabät vä tänqit toğriliq

«Şähsiy täҗribämdin eytimänki, silärniŋ härqaysiŋlarmu eytalaysilär, paaliyätsizlik adämgä heçqaçan yahşiliq-paravänlik elip kälmäydu. Adäm šz hayatini šz qoliğa elişi keräk. Eytmaqçi, Ğäriptä buniŋğa bizdin yahşi ähmiyät beridu. Ändi bizni bolsa, täyyartapliqqa ügätkän. Tuğulduŋ, royhätkä elindiŋ, šstüŋ, ägär bolsa, bağçiğa barisän, andin keyin oktyabryat, pioner, komsomol bolusän, mäktäpni tamamlaysän, universitetqa çüşisän, çüşälmisäŋ – käspiy bilim alisän, saŋa iş beridu. Seniŋdä dšlät bärgän pätir bar, sän u yärdin heç yärgä ketälmäysän, kolhozçilarğa bolsa, hätta pasportinimu bärmätti. Pütkül hayatiŋ mabaynida šlgiçä şundaq. Һeçnärsä qilmas keräk, hämmä närsä – tuğulğiniŋdin tartip šlgiçä bolğan hämmä närsä – şundaq tüzülgän. Һazirqi duniyada undaq bolmaydu. Һayat käçürüşni halaydekänsän – yeŋi süpät-hususiyätlärgä egä bolğin. Tänqit qiliştin aval šzäŋ šzgärgin. “Һškümät nemidu-bir närsini ämälgä aşurmidi, hakim undaq ämäs”. Aldi bilän šzäŋniŋ nemä qilğiniŋni soriğin. Dšlät hämmä närsini qilivatidu. Ägär hätta yezida iş bolmisa, saŋa şähärgä barğin, biz seni käsipkä ügitimiz, däydu. Һazir däsläpki işçi käspini häqsiz berivatimiz, andin işqa orunlaşturuvatimiz. Jutuŋda yaşimaqçi bolsaŋ – nesiyä alğin. Kšktatçiliq qilğin, mal šstürüp, satqindä, yaşavärgin. Yänä nemä keräk? Başqiçä eytqanda, biz šzimizgä vä balilirimizğa kšp närsiniŋ šzimizgä bağliq ekänligini eytişimiz keräk. Һäqsiz heçnärsä yoq – biz närq ihtisadi şaraitida yaşavatimiz. Һäqsiz pişlaqniŋ qäyärdä ekänligini silär yahşi bilisilär» (Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ HHV sessiyasidä eytqan sšzi. 2017-jil, 26-aprel').

Vätänpärvärlik häqqidä

«Ägär šz hälqiŋni sšysäŋ, ägär sän vätänpärvär bolsaŋ, hälqiŋniŋ kamçiliqliri toğriliqmu gäp qilişiŋ keräk. Uluq Abayniŋ qazaqlar toğriliq nemä eytqanliğini yahşi bilimizğu. Bäzilär mundaq däydu: «Abay “qazaqlarniŋ unisi yaman, bunisi yaman” degän. Ruslarda bolsa, barliq yazğuçilar šz hälqini päqät mahtaydu». Biraq Puşkinmu ruslarniŋ kamçiliqliri toğriliq nurğun eytqan, Nekrasovmu eytqan, Tolstoymu eytqan. Şundaq ekän, ägär härqandaq adäm šz hälqini yahşi kšrsä, u millätniŋ kamçiliqliri toğriliqmu gäp qilip, millätniŋ yahşi boluşi üçün küç çiqirişi keräk» (Җumhuriyätlik ammiviy ähbarat vasitilirigä bärgän sšhbiti, 2015-jil, 13-dekabr').

Qandaq qilip prezident boluşniŋ mümkin ekänligi häqqidä

«Һazirqi duniyada qaçandu-bir vaqitta alğan bilimigä yepişivalğanlar ämäs, bälki pütkül hayatida üginidiğanlar utuq qazinidu. Meni universitetta qandaq prezident boluşqa oqutmidi. Prezident boluş üçün, vaqit täläplirigä çidaş üçün, keçä-kündüz vä üzlüksiz oquşqa toğra kelidu. Yadiŋlarda bolsunki, šzgirişlärgä täyyar adäm utuq qazinidu. Tätqiqatçilar, investorlar bilän sšzlişäläydiğan adämla utuqqa yetidu» (Nazarbaev Universiteti uçumkarliriniŋ täntänilik märasimida, sšzligän sšzi. 2017-jil 27-may).

«Män bala vaqtimda, yaşliğimda heçqaçan “Prezident bolumän” däp arman qilmiğan. Amma män heçqaçan ikkinçi boluşni halimiğan. Öz yoldaşliriŋniŋ arisida, işlävatqanlarniŋ arisida äŋ yahşi boluş toğriliq sağlam mähsät-niyät – bu bolğan. Bu meniŋdin šzämniŋ üstidä turaqliq işläşni, šz käspimni üginişni täläp qildi. Bu meniŋdin adämlärgä yahşi munasivät qilişni täläp qildi» («Dšlät rähbiri» hšҗҗätlik fil'midin elinğan üzündä, 2016-jil).

Qazaqlar häqqidä

«Qazaqlarda Uluq Dalada moҗut bolğan mädäniyät arqiliq siŋgän nurğunliğan yahşi hislätlär bar. Qazaq moşu käŋ dalada yaşiğanliqtin, munasivät-muamilä az bolğanliqtin, säyyah kälsä – uniŋ üçün çoŋ hoşalliq. Bir qoyi qalğan bolsimu, uni soyup, mehman kütidu. Şuŋlaşqimu qazaqlar mehman bähit elip kelidu, däp hesaplaydu. Qazaq oyun-tamaşini, çoŋ toylarni yahşi kšridu. Qazaqniŋ ğururi küçlük, u heçkimgä bozäk bolmaydu. Qazaq tuqqanlirini yahşi kšridu. Yättä ävlat seniŋ üçün yeqin tuqqan hesaplinidu. Uruq-tuqqanlarğa yeqin boluş, çoŋlarni hšrmätläş — qazaqlarniŋ nahayiti aliyҗanap hisliti» («Dšlät rähbiri» hšҗҗätlik fil'midin elinğan üzündä. 2016-jil).

Bälüşüş