Hälqi sšygän, hälqini sšygän dana şähs

0
609 ret oqıldı

İvrayim BARATOV, «Uyğur avazi»/ Mälumki, 1991-jili 1-dekabr'da štkän Prezident saylimida qazaqstanliqlar däsläpki qetim šzliriniŋ Tunҗa Prezidentini saylidi vä moşu kündin tartip, mustäqil Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ tarihi başlandi. Ändi 2011-jili 14-dekabr'da Dšlät rähbiri «Qazaqstan Җumhuriyitidiki mäyrämlär toğriliq» Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Qanuniğa toluqturuşlarni kirgüzüş toğriliq» Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Qanunini imzalidi. Qanunğa kirgüzülgän toluqturuş tüpäyli, 1-dekabr' – Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Tunҗa Prezidenti küni bolup bälgüländi vä u «dšlätlik mäyräm» statusiğa egä boldi.

Qazaq eliniŋ mustäqillik jilliri qolğa kältürgän utuqlirini hazir päqät qazaqstanliqlarla ämäs, pütkül duniya etirap qilmaqta. Arida štkän çaräk äsirdin sälla oşuq vaqit tarih üçün kšzni jumup-açqandäkla bilingini bilän, mustäqilligini tikligän yaş dšlätlär, җümlidin Qazaqstan Җumhuriyiti üçün äsir bilän baravärdur.

Bügün Qazaqstan duniyaniŋ säyasiy häritisidä «Qazaqstan Җumhuriyiti» degän nam bilän yaki duniyada toqquzinçi orunni egiläydiğan territoriyasi bilänla ämäs, şundaqla duniyaviy ähmiyätkä egä säyasiy mäsililärni birtäräp qilişqa qadir dšlät süpitidä etirap qilinidu. Uniŋ ispat-dälilliri nahayiti nurğun. Mäsilän, on bir jil җäriyanida çoŋqur bohranğa petip qalğan EBҺT sammitiniŋ näq Astanada štküzülüşi vä uniŋ nätiҗiliri boyiçä «Astana deklaratsiyasiniŋ» qobul qilinişi, sšz yoq, Qazaqstanniŋ säyasiy küç-quvitini duniyağa tonutti; Dšlät rähbiri – Millät Lideri Nursultan Nazarbaevni alämdiki abroy-inaviti nahayiti juquri säyasiy lider qatariğa elip çiqti; Nursultan Äbişulıniŋ ismi bilän çämbärças bağliq bolğan yaş paytäht – Astana pütkül duniya җamaätçiliginiŋ diqqät-märkizidä boldi.

Juqurida kältürüp štkän bu misalni vä şuniŋğa ohşaş onliğan duniyaviy ähmiyiti bar başqimu vaqiälärni bäzilär «bularniŋ hämmisi štkändä yüz bärgän, artta qalğan vaqiälär» däp qobul qilip, etiraz bildürüşi mümkin. Ägär şundaq däp qobul qilsaq, Qazaqstanniŋ bu jilimu duniyadiki muhim çarä-tädbirlär märkizi bolğanliğini därhal tilğa elişimiz keräk. Sšz biyil Astanada štkän häliqara EXPO-2017 kšrgäzmisi toğriliq boluvatidu. Uniŋğa duniyaniŋ 130din oşuq dšlitiniŋ qatnaşqanliği vä moşundaq äŋ utuqluq štkän kšrgäzmilär qatarida tilğa elinivatqanliği Qazaqstanni, җümlidin uniŋ Tunҗa Prezidenti Nursultan Nazarbaevni yänä bir qetim alämgä tonutti.

Ändi näq bügünki künniŋ pariŋini qilidiğan bolsaqmu, misal izdäp baş qaturuşniŋ haҗiti yoq, çünki häm yaş Qazaqstan, häm Tunҗa Prezident Nursultan Nazarbaev, häm paytäht Astana hazir duniya җamaätçiligi alahidä qiziqiş bilän qaravatqan çoŋqur säyasiy ästäri bar yeŋiliqniŋ mänbäsi bolmaqta. Ötkän häptidä Soçida štkän muzakirilär davamida Türkiya Prezidenti Redjep Tayip Erdoğanniŋ «Siriya toqunuşini birtäräp qiliş boyiçä Astanadiki uçrişişlar pütkül Yeqin Şäriq älliri üçün nahayiti utuqluq vä ähmiyätlik boldi» degän sšzi ammiviy ähbarat vasitiliriniŋ baş mavzusiğa aylandi.

«Siriya mäsilisi boyiçä Türkiya, Rossiya vä İran arisida qeliplaşqan işçanliq muhitiğa pütkül duniya guva bolmaqta. Bolupmu Astana uçrişişliri, Allağa miŋ qatliq şükri, pütkül regionniŋ mänpiyitigä hizmät qilmaqta. Qolğa kältürülgän nätiҗilär härkimni hoşal qilidu», dedi Erdoğan Rossiya, İran vä Türkiya prezidentliri Vladimir Putin, Hasan Ruhani vä Redjep Tayip Erdoğan Soçidiki üçtäräplimilik sammitniŋ yäküni boyiçä bildürüş elan qilğanda. Һär üç prezident Astana uçrişişliriniŋ nätiҗidarliq štüşi üçün kšp küç çiqarğan Nursultan Nazarbaevqa alahidä minnätlarliğini izhar qildi.

Qoşumçä qilimizki, päqät moşu 2017-jilila Astanada Siriya problemisiğa beğişlanğan vä mänpiyätdar dšlätlärniŋ väkilliri qatnaşqan altä uçrişiş bolup štti. Näq moşu uçrişişlar nätiҗisi boyiçä Siriyaniŋ birqatar regionlirida tšrt deeskalatsiya zonisiniŋ qurulğanliği toğriliq bildürüş elan qilindi.

Bu misallardin şuni eniq eytişqa boliduki, Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Tunҗa Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ duniyadiki abroy-inaviti jil štkänsiri tehimu inavätlik bolmaqta. Elimizdä bolsa, barliq qazaqstanliqlarniŋ pährigä aylanğan şähs süpitidä, qazaq dšlätçiliginiŋ asasini qurğan Lider süpitidä ammibap bolmaqta. Yänä misallarğa muraҗiät qilsaq, tehi 1991-jilniŋ 29-avgust küni 60 jil boyi Abay, Şäkärim ohşaş qazaq hälqiniŋ uluq namayändiliri tuğulğan Şämäy diyaridiki yadro sinaqliriniŋ ünini birätola šçiriş toğriliq qanunni qobul qilişi — häqiqiy qährimanliqniŋ ülgisi boldi. Ävu bir jili Astanada uyuşturulğan «Yeŋi duniyadiki yeŋi Qazaqstan» däp atalğan «Birinçi Nazarbaev oquşliri» häliqara forumida sšz alğan şu çağdiki BMT baş kativiniŋ orunbasari Qasım-Jomart Toqaev mustäqillikniŋ däsläpki jilliridiki ähval toğriliq eytip, mundaq degän edi: «1992-jilniŋ beşida Taşqi işlar ministrligigä diplomatiyalik kanallar arqiliq Qazaqstan Prezidentiniŋ namiğa Liviya inqilaviniŋ dahisi Muammar Kaddafidin hät käldi. Uniŋda elimiz territoriyasidä, Kaddafiniŋ yezişiçä, «däsläpki musulman atom bombisi» däp atilidiğan yadroluq qural-yaraqni saqlap qeliş tiligi eytilğan edi. Ägär yadro quralini saqlap qalidiğan bolsaq, Kaddafi birnäççä milliardliğan dollar kšlämidä yardäm berişkä täyyar ekänligini eytqan. Öz hälqiniŋ aldidiki җavapkärçilikni toluq his qilmaydiğan härqandaq säyasätçi bay mämlikätlär täripidin «soğa qilinidiğan» mundaq täkliptin baş tartmiğan bolar edi. Biraq häqiqiy dšlät ärbabi addiy säyasätçidin šziniŋ ätini pämläşni bilidiğan strategiyalik yoli bilän päriqlinidu. Nursultan Äbişulı äynä şundaq päm-parasätlik Dšlät rähbiri».

Һä, prezidentliqniŋ däsläpki qädämliridila äynä şundaq šziniŋ häqiqiy dšlät rähbärligigä has bolğan hislitini kšrsätkän Prezident Nursultan Nazarbaev elimiz täräqqiyatiniŋ yeŋiçä şäklini işläp çiqti vä u bügün duniyada «Qazaqstanliq yol» nami bilän mälum. U yol Qazaqstanniŋ äŋ täräqqiy ätkän ällik mämlikätniŋ qatariğa qoşuluşi, duniyada šziniŋ säyasiy ornini mustähkäm bälgülävelişi, teçliq säyasät bilän millätlarara vä dinlarara razimänlikni yolğa qoyuşi, «Kiçik BMT» däp etirap qilinğan Qazaqstan hälqi Assambleyasini quruşi vä uniŋğa šziniŋ Räis boluşi vä başqimu eğiz tolturup eytişqa bolidiğan misallardin ibarät.

Bu yärdä päqät moşu ikki misalnila kältürüp štüşniŋ šzi kupayä däp oylaymiz. BMT yenidiki Häliqara uyğunlaşturuş komitetiniŋ räisi Val'ter Şvimmer: «Män heçqaçan mustäqil Qazaqstanda millätlärara yaki dinlarara çüşiniksiz ähvalniŋ yüz bärgänligini aŋlimaptimän. Bügün duniya Qazaqstandiki barliq millätlärniŋ milliy alahidiligi saqlanğan, ularğa hšrmät bilän munasivät qilidiğan, mädäniyätlärniŋ, urpi-adät vä än°änilärniŋ, tillarniŋ, dinlarniŋ bayliği vä ärkinligi toluq etirap qilinğan vä duniya bu kšrünüştin ülgä-ibrät elişi keräk» desä, Moskva dšlät universitetiniŋ rektori Viktor Sadovniçiyniŋ pikriçä, Nursultan Nazarbaevniŋ päqät Evraziyalik doktrinisila alimlar bilän säyasätçilärniŋ diqqitini šzigä җälip qilidiğan kšlämlik mavzu bolup qalidu vä Nursultan Äbiş oğliniŋ «Ötkänni untumay, keläçäkni tähmin qilimiz» däp eytqini miŋliğan jillar davamida qeliplaşqan Evraziyalik hämdostluqqa işäş bildüridiğan ällärniŋ qudritini aşuridu. Prezident Nursultan Nazarbaevniŋ bu kontseptsiyasi hämmigä ülgä boluşi keräk.

Duniya ähli äynä şundaq etirap qilivatqan vä šzliriniŋ aliy bahasini berivatqan Dšlät rähbiri – Millät Lideri Nursultan Nazarbaevni elimiz hälqimu härtäräplimä qollap-quvätläp kelivatidu vä şu arqiliq šzliriniŋ ätiki küniniŋ bügündinmu yahşi bolidiğanliğini päqät Nursultan Nazarbaev bilänla toluq his qilidu. Näq şuqlaşqa bolsa keräk, ägär 1991-jili 1-dekabr'da štkän Prezident saylimida sayliğuçilarniŋ 98,7 payizi Nursultan Nazarbaevniŋ namzitini yaqlap avaz bärgän bolsa, 1999-jili 10-yanvar'da štkän saylamda – 79,78 payiz, 2005-jili 4-dekabr'da štkän saylamda – 91,5 payiz, 2011-jili 3-aprel'da štkän saylamda 95,5 payiz, 2015-jili 26 aprel'da mudditidin ilgiri štkän prezident saylimida sayliğuçilarniŋ 97,7 payiz avaziğa egä boldi. 2010-jilniŋ 15-iyun' küni bolsa, Nursultan Nazarbaevqa «Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Tunҗa Prezidenti – Millät Lideri» atiği berildi. Mana moşu faktlarniŋ šzila Tunҗa Prezident – Millät Lideriniŋ häliq arisidiki abroy-şäniniŋ alämçä ekänligini ispatlisa keräk.

Һä, hälqi işängän, hälqi qolliğan, hälqi sšygän, hälqini sšygän dana Prezident Nursultan Nazarbaev äynä şundaq tarihiy şähs!

Bälüşüş