«…Uyğurlirimğa meniŋ yeşimni bärsun» däydu yüzniŋ üzini kšrgän Turabüvi ana

0
701 ret oqıldı

Biyil Җambul nahiyäsiniŋ Uzunağaş yezisida istiqamät qilidiğan uyğur җamaätçiligi qoş hoşalliqlarniŋ guvaçisi boldi. Birinçisi, mäzkür yezida uyğur jutiniŋ bärpa bolğiniğa 50 jil toldi. İkkinçisi, nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ qurulğininiŋ 20 jil boldi.

Bähtişat SOPİEV, «Uyğur avazi»/ Uzunağaş yezisiğa uyğurlar älliginçi jillarniŋ ahiri kelişkä başliğan. Kšçüp barğan yeridä jut bärpa qilip, uniŋğa jigitbeşi saylaş uyğurniŋ qeniğa siŋgän adätqu. Jigitbeşi demäkçi, moşu jutni 40 jil başqurğan Tursun Turdievni mälidiki 7 yaştin 70 yaşqiçä bolğanlarniŋ hämmisi yahşi tonuydu. U yezida uyğurniŋ milliy urpi-adätliri bilän än°änilirini saqlap, rivaҗlanduruşqa küç saldi. Millitimizniŋ nahşa-sazini, milliy taamlirini başqa millätlär aldida namayiş qildi. Bir sšz bilän eytqanda, uzunağaşliq uyğurlar arqiliq millitimizni Qazaqstanğa tonutti. Mundaq deginimiz, Qazaqstanda yaşaydiğan barliq millätlärniŋ beşini qoşuş mähsitidä qurulğan Qazaqstan hälqi Assambleyasigä uyğurlardin Tursun Turdiev däsläpkilärdin äza bolğan edi.

Uzunağaşliqlarniŋ qoş märikisigä Ämgäkçiqazaq, İli, Talğir nahiyäliridin, Almuta şähiridin kšpligän mehmanlar iştrak qildi. Sšzgä çiqqan mehmanlarniŋ hämmisi, huddi kelişivalğandäk, «uzunağaşliq uyğurlarni šzimizgä ülgä tutimiz» degän pikirni eytişti.

Märasim davamida Җambul nahiyäsiniŋ baş jigitbeşi Mähsüt Näzärov rähbärligidiki täşkiliy top äzaliri çaräk äsir juttiki җamaätçilik işliriniŋ yeqindin arilişip, «otidin kirip, süyidin çiqqan» bir top aktivistlarğa hšrmät bildürdi. Ular: İminҗan İminov, Mähämätҗan Saparbaev, Sidiqҗan Turdiev, Rähmitulla Näzirov, Yüsüpҗan Mämätov, Tohtahun Säydunov, Rozahun Sabirov vä Җumahun Şäripov. Mundaq hoşalliq künlärgä yetälmigänlärniŋ arisida Tursun aka Turdievmu bar. Uniŋğa atiğan çapanni täşkiliy top oğli Dilşat Turdievqa kiygüzdi. Juqurida ismi atalğan jut aktivistliriniŋ arisida Tohtahun aka Säydunov biyil 80 yaşqa käptu. U küni Tohtahun akinimu hämmisi täbrikläşti. U bu jutniŋ tarihini jipidin jiŋnisiğiçä bilidu. Keçä häm kündüz moşu jutniŋ ğemi bilän yaşiğan adäm. Һazirmu şu.

— Män tarihiy vätinimizniŋ Qorğas yezisidin, — däydu Tohtahun aka sšhbätara. — 1962-jili Keŋäş İttipaqiğa kšçüp çiqip, moşu yeziğa kelip orunlaştim. «Lenin» namidiki kolhozğa äza bolğinim helimu yadimda. Şu vaqitta kolhoz rähbärligi uyğurlarniŋ qoliğa kätmänni tutquzup, hämmimizni etizğa haydidi. «Tohta, — dedim bir küni šzämgä šzäm. Rast, biz dehanniŋ ävladi. Amma biz bu yaqqa kätmän çapqinila çiqmiduq. Qolumizdin başqa işlarmu kelidiğu». Ahiri Moskvağa şu vaqittiki yeza egiligi ministriğa (isim-familiyasi yadimdin kštirilip qaptu), hät yazdim. Ärizäm byuroda qarilip, maŋa iҗabiy җavap käldi. Ottuz ikki bala şoferlarni täyyarlaydiğan kursta oquduq. Uni tamamlap, pensiyagä çiqqiçä kolhozda jük toşuydiğan maşina haydidim.

Keŋäş İttipaqi parçilinip, kolhoz-sovhozlar tarqiğandimu Tohtahun aka heçkimgä «yäm» bolmay, 15 gektar yär vä bir avtobus bilän kolhozdin bšlünüp çiqip, šz aldiğa tirikçilik qilişqa başlidi. Һazir uniŋ işini baliliri bilän nävriliri davamlaşturuvatidu.

— Ändi märkäz häqqidä gäp qozğaydiğan bolsaq, däsläpki Uyğur mädäniyät märkizi Almutida qurulğan bolsa, ikkinçisi Uzunağaşta täşkil qilinğan, — däp gepini davamlaşturdi Tohtahun aka. – Qisqisi, Almutidin kälgän bir top väkillärniŋ täklivi bilän nahiyälik Uyğur mädäniyät märkizi barliqqa käldi. Bizniŋ märkäzniŋ tarihi 1997-jildin başlinidu. Birinçi räisi Һosman Һosman oğli degän muällim bolğan. Män uniŋ iҗraiy mudiri edim. Keyin täşkilat «tizginini» Tursun Turdiev qolğa aldi. Märkäz yenida nurğunliğan keŋäşlär iş elip bardi. Aqsaqallar, hanim-qizlar, yaşlar, sport keŋäşliri şular җümlisidindur. Turdievtin keyin märkäzniŋ räisligigä milliy mädäniyitimizniŋ yänä bir җankšyäri Ärkintay İbragimovni sayliduq. Ärkintayniŋ juti üçün qilğan җanpidaliq ämgiginiŋ hämmisigä tohtalmay, birinila eytip štäy. Tohsininçi jilliri ariliqta yüz bärgän ihtisadiy bohranniŋ aqivitidä «Uyğur avazi» geziti muştiriliriniŋ sani käskin tšvänläp kätti. Adämlärniŋ bäziliri turmuşiğa şikayät qilsa, yänä birliri poçta hadimliriniŋ gezitni vaqtida tarqatmaydiğanliğini banä qilatti. Şu vaqitta Ärkintay jutniŋ ğemini qilip, poçtiniŋ hizmitini šzi atqurğan edi. U gezitni Almutidin toşup jürdi. Mundaq izgü işni qandaq untuysiz?

Uniŋdin keyin saylanğan märkäz räisi Abduğeni Gaşimov kšpligän häyrihahliq işlarniŋ dävätçisi boldi.

Bu jili uzunağaşliqlar mädäniyät märkizigä yaş, idräklik jigit – Rustäm Rayimovni saylidi.

— Märkäzniŋ turaqliq hamiyliri barmu? — soridim u küni Rustämdin.

— Һamiylirimiz — jut. Özimizniŋ jiliğa, eyiğa jiğidiğan azdu-tola mäbliğimiz bar. U kassida turiveridu. Һaҗät vaqtida elip işlitimiz. Moşu yeqinda maddiy yardämgä muhtaҗ ikki ailisigä ahçiliq ianä kšrsättuq.

Märkäz yenidiki keŋäşlär toğriliq gäp qilğanda, hanim-qizlar bu künlärdä Gülnaräm Sadirovaniŋ rähbärligidä milliy näşirlärgä muştiri toplaş bilän qizğin şuğullinivetiptu. Yaşlar keŋişiniŋ räisi İminҗan Turdiev sport keŋişiniŋ alahidä paaliyätçanliq kšrsitivatqanliğinimu mämnuniyät bilän tilğa aldi. Sport klubiniŋ mäşiqländürgüçisi Asimҗan Turdiev 40tin oşuq balini boks bilän şuğullanduruvetiptu. Uniŋ şagirtliriniŋ aldi häliqara turnirlarniŋ ğalibi ataldi. Җümlidin, R.Tohtiev bilän M.Mollahunov Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Tunҗa Prezidentiniŋ mukapitiğa uyuşturulğan XX häliqara turnirda birinçi orunğa erişti.

Uzunağaşliq yaş sportçi Pärizat İmirovamu uşu-san'da boyiçä kšpligän utuqlarni qolğa kältürüptu. U hazir sportniŋ mäzkür türi boyiçä Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ sport mahirliğiğa namzat. Mäzkür maqalä täyyarlinivatqanda Mähsüt aka telefon qilip, Pärizatniŋ moşu häptidä җumhuriyätlik turnirda birinçilikni alğanliğini hävärlidi.

***

Uzunağaştiki qoş toyda mäzkür jutta yüzdin aşqan bir aniniŋ yaşaydiğanliği häqqidä gäp qozğilip qaldi. Bizmu bir äsirdin oşuq yaşiğan animizni kšrüşkä aldiriduq. Animizniŋ gäp-ağzi ornida ekän. Bizni bolupmu uniŋ ästä saqlaş qabiliyiti häyran qaldurdi.

Män äsli pänҗimlik, dedi ana. — Keŋäş hškümiti orniğanda, dadam Abdrahman bizni elip çegaridin u yaqqa štüp kätti. Eniq yeşimni bilmäymän, amma bir närsilär yadimda saqlinip qaptu. Şuniŋğa qariğanda, yeşim yüzdin eşip kätsä keräk, däp oylaymän. Balilirimğa, jutumğa, uyğurlirimğa miŋ rähmät. Ävrä sšydüm. «Meni qeritmayvatqan uyğurniŋ urpi-adätliri» däp qoyimän. Nävrä kelinimniŋ qolida turimän. U ätigän turup, «ässalam, moma», däp qolumğa su alidu. Andin çiqip, hoyla-aramni süpiridu. Meni kündä talağa säyligä elip çiqidu. Mehmanlirimni oçuq çiray qarşi alidu. Haliğan tamiğimni täyyarlap beridu. Mundaq kütsä, yaşimay nemä qilimän. Yaratqan egäm uyğurlirimğa meniŋ yeşimni bärsun! — dedi ana ikki aliqinini yeyip…

Amin!

Bälüşüş