İkki millätkä ortaq esil akilirim

0
166 ret oqıldı

 

İlgärki Keŋäş hškümitiniŋ dävran sürüvatqan päytliri. 1983-jili yanvar' eyidin başlap, Uyğur nahiyälik Mädäniyät bšlüminiŋ başliği Melis Ahmetjanov meni Kätmän yezisidin Tügmän yezisidiki avtoklubniŋ başliği qilip avuşturdi. Meniŋ väzipäm avtoklub işini başquruş vä yeza ämgäkçilirigä mädäniy hizmät kšrsitiş, yäni malçilar bilän dehanlarğa häm mävsümlük işlar bilän bänt kolhozçilarğa bädiiy fil'mlarni kšrsitiştin ibarät. Şundaqla ularğa kitaplarni tarqitip, gezit-jurnallardiki säyasiy yeŋiliqlardin ähbarat berimiz. Pat-pat yezidiki Mädäniyät šyidä härhil mädäniy çarä-tädbirlärnimu uyuşturup turimiz.

“Tonumaydiğan yärniŋ adämliri qandaq bolidekin?” degän niyättä Tügmän yezisiğa qarap yol tuttum. Juttiki inaq-iҗil yaşavatqan qazaq vä uyğur hälqi meni illiq qarşi aldi vä ular bilän az vaqit içidila huddi kona tonuşlardäk içäkişip kättim.

Bizniŋ işimiz kolhoz partiya komitetiniŋ kativi Ablekim Äkbärov bilän munasivätlik bolğanliqtin, uniŋ bilän pat-pat uçrişip turdum. Özi aq kšŋül, qälbi naresidiniŋkidäk pak, sämimiy kişi edi. U meni: «Balam, käldiŋmu? Ähvaliŋ yahşimu? Meniŋdin qandaq yardäm keräk?» degän soallar bilän külümsiräp qarşi aldi. Şu çağdiki mäktäp mudiri Qähriman Ömärbaqiev, ustazlardin Letip Җälilov, Oqan Burqanbaev, Eleusiz İsaev vä Kommunar Avutov dadam qatarliq kişilärdin bolsimu, biz ular bilän aka-uka vä ağa-inilardäk ilpätlişip kättuq. Äpsuslinarliği, hazir Ablekim, Oqan, Eleusiz ağilar hayat ämäs. Ändi Qähriman, Letip vä Kommunar akilirimğa uzaq šmür tiligäç, «Ävliya çoqqidäk» mäğrur, saq-salamät jürüveriŋlar degän tiläkni eytmaqçimän.

Şuniŋdin bir jil štüp, män Kegän nahiyälik «Kommunizm nurı» gezitiğa avuşup kättimdä, biraz jillardin keyin yänä Tügmängä qaytip käldim. 1991-jili nahiyälik «Qazaq tili» җämiyitigä җavapkär katip bolup saylandim. İş babi bilän juqurida ismi atalğan ağilirim bilän qaytidin uçrişip turidiğan boldum. Meniŋ yeqinlirimniŋ qatarini Muhidin Äkbärov bilän ottura mäktäpniŋ mudiri Şarvanäm Tšreeva toluqturdi.

Bu yärdä Muhidin Mahmut oğli häqqidä qisqiçä tohtilip štüşni muvapiq kšrüvatimän. U meniŋdin bir-ikki yaş kiçik. Biraq addiyliği, adämlärgä bolğan izzät-hšrmiti vä kiçikpeyilliği tüpäyli ikkimiz çapsanla til tepişip, qädinas dostlardin bolup kättuq. Muhidin ottura mäktäpni tamamliğandin keyin, QazPİğa oquşqa çüşidu. U yärdin ustaz käspini egiläp, uttur ana jutiğa qaytidu. Ämgäk paaliyitiniŋ däsläpki jilliri biz juqurida ismini atiğan ustazlardin tälim-tärbiyä elip, talliğan käspiniŋ qir-sirlirini çoŋqur üginidu. Şu jilliri yeza hakimi Tohtäm Bektemisov yaş mutähässisniŋ boyidiki tirişçanliqni bayqap, uniŋğa härhil jämiyätlik işlarni tapşuridu. Mäsilän, u yeziliq saylam komissiyasiniŋ vä mäktäp käspiy ittipaq komitetiniŋ räisi ohşaş җavapkärlikni täläp qilidiğan işlarniŋ hšddisidin muvappäqiyätlik çiqidu.

Keyiniräk mäktäp taza qazaq vä uyğur tillirida alahidä paaliyät jürgüzüşkä başliğanda, yäni 1997 — 2008-jilliri, uyğur tilidiki bilim därgahiğa Muhiddin Äkbärov mudirliq qildi. Bu җäriyanda ikki mäktäp arisidiki šzara munasivätni toğra yolğa selişta uniŋ atqurğan işlirini tilğa almay mümkin ämäs. Çünki däl moşu päytlärdä millätlärara razimänlikni saqlaş mäsilisi äŋ muhim muämmalarniŋ biri edi. Şuŋlaşqa şu çağdiki qazaq ottura mäktiviniŋ mudirliri bolğan Oqan Burhanbaev bilän Qudaybergen Jılqıbaev «Muhidin ikki millätkä ortaq esil pärzänt» däp eytidiğan. Muhidin šzigä härip tonutqan däsläpki ustazliridin qandaq razi bolsa, şagirtliri bilänmu häqliq türdä pähirlinidu. Çünki ular ustaziniŋ eqidisini aqliğan halda җämiyitimizgä birkişilik hässisini qoşup kelivatidu.

Muhidin Äkbärov šmürlük җüpti Saniyäm Näsirdin qizi bilän bäş pärzänt sšygän bähitlik ata-anilar. Ular pütkül aŋliq hayatini märipät sahasiğa beğişliğandin taşqiri, şu baliliriğa zaman tälivigä layiq tälim-tärbiyä beriş bilän bänt.

Һä, qazaq hälqidä «Tatu elge tınıştıq ornaydı, beybit elde ğana bereke boladı» degän maqal bar. Bu näqil, meniŋçä bolsa, män juqurida mämnuniyät bilän täkitligän akilirimdäk adämlärgä beğişlanğan boluşi keräk.

Quanışbek QOJAHMET, Qazaqstan Jurnalistlar ittipaqiniŋ äzasi.

Bälüşüş