Muqam anisi

0
382 ret oqıldı

Ataqliq rässam Ğazi Ähmädniŋ may boyaq äsärlirini qazaqstanliqlar yahşi bilidu. Ahirqi jilliri «Bir sirliq, säkkiz qirliq» ädip proza bilän poeziyadimu utuqluq qäläm tävritip štti. 2010-jili yoruq kšrgän «Һayatimdiki šçmäs sürätlär» namliq kitavi birnäççä qetim qayta näşir vä tärҗimä qilinip, HHҖniŋ «Altun tulpar» mukapitiğa erişti «Arzu» namliq şeirlar toplimi şeiriyät muhlisliriniŋ illiq inkasiğa muyässär boldi.Ğazi Ähmädniŋ iҗadiy paaliyiti vä tärҗimihali bilän bir qisim durdanä äsärliri mätbuatta davamliq yoruq kšrüp turdi.
Tšvändä gezithanlar diqqitigä duniyadin štkinigä qiriq kün tolğan ataqliq rässam, җämiyät ärbabi, yazğuçi, şair Ğazi Ähmädniŋ haniş Amannisahanniŋ tuğulğininiŋ 480 jilliğiğa beğişlap yazğan 21 baptin ibarät «Muqam anisi» dastaniniŋ bir qismini havalä qilivatimiz.

Muqam anisi

1
Huş bolup Mahmut otunçi, yätti kšklärgä beşi,
Çünki tinç yäŋgip ayali, tamçidi şatliq yeşi.
Mülki Yarkänt jurtida kšz açqini bir hur edi,
Näki hur, u çaqniğan aptap misli nur edi.
Sšyünüp bih urdi qahşal çaŋqiğan toğraq şu däm,
Qutuldi yulğun çeçäkläp, däşti qum-topraqmu häm.
Tägmisun kšz däp munaҗҗim qoydi at «Amannisa»,
Päm bilän qoyğan isim hop mänilik boldi rasa.
Ata-ana qoynida šsmäktä qizçaq ärkiläp,
Öv qilip җärän tutup, baqti bovaqni päpiläp.
Dadisi bir ähli ilmi huş peyil insan edi,
Anisidur aq kšŋül, tutqan yoli ihsan edi.
Qolğa alsa qaysi sazni yaŋritatti dadisi,
Yad bilätti zikri, tälqin häm munaҗät anisi.
Dätti Mahmut: «Җan qizim, äsla Huda birla rasul»,
Dätti ana: «Bäzidä dutar bilän oyna ussul».
«Til çiqipla nahşa eytiş» uyğurum än°änisi,
Şu gšdäk Amannisa boldi ussul pärvanisi.
Tärbiyä qizni esil hislät taman yetäklidi,
Äqli yüksäk, şoh, zeräk qiz ğunçä bop çeçäklidi.
Yadliğan çağda muqam qizniŋ yeşi säkkiz edi,
Tunҗa rät yazğanda näzim ilhamliri çäksiz edi.
Җan muqamniŋ işqida tulpar misali çapti qiz,
Mšҗüzä on tšrt yeşida hop kamalät tapti qiz.
Ki dolan däriya süyi šrkäşlidi qirğaq buzup,
Yaŋridi muqam sadasi qiz qolida җoş urup.

2
Tün yerim han kiyinip, boldi bir sayil siyaq,
Mähsiti namrat häliqniŋ därtlirini aŋlimaq.
Aŋlidi Abdureşit miskin-ğeriplar halini,
Bayqidi mäkkar begim qilğan rähimsiz çarini.
Näpsi toymaslarğa u qähri bilän qildi hitap,
Yalmavuzlar qilmişidin hässiläp aldi hesap.
Tarqidi älniŋ içigä han Räşidniŋ şšhriti,
Äl ğemin yegäçkä aşti izzät-hšrmiti.

3
Bir küni Abduräşit çiqti şikarğa atlinip,
Aldi oq-ya, mindi ayğir tšrt jigit qanatlinip.
Atti җärän, tutti toşqan, yanğiçä ovdin aman,
Şunçä lärzan bir sadani aŋlidi bu nagihan.
Tohtidi han, çüşti attin, maŋdi bir hoyla taman,
Bir muqam navasi aŋlanmaqta ätrapqa ravan.
Zoq-hayaҗanğa çšmüp han, çäkti u därvazini,
Soridi qizçaq tohtitip muqamniŋ pärvazini:
«Özliri kim? Nemä üçün çäktila därvazini?»
Aŋlidi han bäk yeqimliq bir päri avazini.
Han dedi: «Biz bir yoluvçi, җan muqam mästanisi»,
Yurtimiz alämgä mäşhur şah Säid astanisi.
Aŋlidim häyranu hästä siz täräptin bir sada,
Çaŋqiğan täşnaliğimni bir kšrüp qilsam ada».
Qiz dedi: «Siz ränҗimäŋ, šydä dadam yoq şu mähäl,
Başlimasmän yat kişini šygä zinhar bu mähäl.
Häyriyat! Mahmut otunçi käldi şu an hasirap,
U kšrüp yat kişilärni, qaldi qizdin änsiräp.
Şah Räşid otunçiğa sülkät bilän bärdi salam,
Hop ädäplik zatni kšrüp kšŋli säl tapti aram.
Başlidi mehmanni šygä käŋ eçip därvazini,
Tšrgä täklip qildi Mahmut ovçilar särdarini.
Çüşti därhal şah kšzi tämbür, satar, dutarğa,
Soridi şah: «Kim edi җan bärgini şu tariğa?».
Dedi Mahmut: «Bir qizim bar saz çelip harmaydiğan,
Näzim yezip, muqam oqup äsla aram almaydiğan».
«Kšrsäm şu qiz җamalin, aŋlisam ärdi muqam,
Çaŋqiğan qälbim goya zäm-zäm içip tapsa aram».

4
Aŋliban şahniŋ sšzin, çaqirdi Mahmut qizini,
Ay җamal Amannisa basqandi ana izini.
Çiqti šydin, qildi tazim u päri üzin yepip,
Dästihanğa tizdi mäzä, quydi çay asta kelip.
Dadiniŋ imasi birlä aldi qiz qoliğa satar,
Çaldi şoh muqam küyigä, näzmisi dilni utar.
Şah häҗäp häyranu-hästä aŋlidi yep-yeŋi küy.
Soridi şah: «Çalğiniŋiz qaysi muqam, qaysi küy?
İştimigän šmrüm boyi mundaq karamät näğmini,
Kim iҗat qilğan ekän şunçä pasahät näzmini?».
«Näzmini šzäm iҗat qilğan, udur bir mädhiyä,
Äylidim Abdureşithan şahimizğa hädiyä».
Şah betaqät ilkidä sšz açti qiz dadisiğa:
«Qiz җamalin kšrsitärmu män peqir täşnaiğa?»
«Zorliyalmaymän qizimni yüz eçiş imkaniğa,
Künü-tün dua qilurmän qut tiläp imaniğa».

5
«Һäsräta!» däp şah bayan qildi jüräk izharini:
«Aŋlidim Amannisaniŋ sazini avazini.
Zilva boy, nazuk, çevär barmaqlirini kšrdüma,
Yüz ämäs, yüksäk maharät, päzlini zäp sšydüma.
Yoq ekän yär yüzidä mundaq gšzäl sahipҗamal,
Tapqini äşar pütüş, muqam çeliş birla kamal.
Bolmidi maŋa nesip qizniŋ җamalini kšrüş,
Şundimu meniŋ vuҗudum boldi atäştä kšyüş»…

Bälüşüş

Javap qalduruŋ