Һšküm

0
105 ret oqıldı

Yunus bilän Älänur kšptin beri kütkän nävriniŋ duniyağa kälginini aŋlap, pärişan bolmaqta. Oğli Zayirniŋ šylänginigä tšrt jildin aşsimu, ular tehi nävrä sšymigän edi. Kelini Tumaris birinçi baliğa hamildar bolğanda, ular bäk hoşal bolup ketivedi. Bala tuğula-tuğulmayla Yunus äl-ağinilirini jiğip, birinçi nävrisini «juyup», üç kün toylidi. Lekin ularniŋ hoşalliği uzaqqa barmidi, nävrisi ikki häptidin keyin çaçirap kätti. Pahlandäk tatliq tuğulğan baliğa «kšz tägdi» däp oyliğan ular, oğli bilän kelinini «Silär tehi yaşqu, hudayim yänimu bala berip qalar» däp bäzlidi. Degändäkla, kšp štmäy Tumarisniŋ yänä qosaq kštärginini aŋliğan ata-ana nävrä kšrüş ümütini üzmäy, kün sanap jürgändä, altä ay bolğan bala boyidin aҗrap kätti. Bu kelişmäsliklärgä nemä deyişni bilmäy, ular kelinini dohturlarğa qaritip, davalandurğandin keyin «Yaratqan egäm täl-tšküz bir pärzänt bärsekän» däp sorap, yänä bir jilni ümüt bilän štküzdi. Bir küni kelini dohturğa berip kelip, qeyinanisiğa šziniŋ yänä hamildar ekänligini eytti. Ata-ana kelinigä oqät qilğuzmay, kün sanap, ay sanap, arzu qilğan nävriniŋ tuğuluşini taqätsizlik bilän kütti.
Yunus bäk baliҗan edi. Oğli bolsa, uniŋğa nisbätän eğir-besiq, ğäm-ğussisiz jürätti. «Oğlum maŋa tartmidi, bala bilänmu ançä kari yoq. Bu bala häҗäp beğäm bolup šstiğutaŋ», däp oylatti ata. Özimiğu yaş vaqtida baliliq boluşni oylimatti. Oyun-tamaşiğa toymay, koça kezip jürginidä ata-anisi uni mäҗburlap degidäk šyläp qoyuvedi. Biraq u šylinipmu helä vaqitqiçä yaş qizlarni ägip jürdi. Päqät Zayir duniyağa kälgändin keyinla u šzini tutup, kona tonuş qizliri bilän hoşlişip, eğir-besiq, kšyümçan ata bolalidi. Һazir boşqa štküzgän yaşliq dävri esiğa kälsä, uniŋ oyliri jiraqqa ketidu…
Yunus egiz boyluq, bšdrä çaçliq, qamätlik jigit edi. Mäktäpni pütärgän jili u oquşqa çüşälmäy, härhil işlarda işläp jürdi. Keyin u bir ağinisi bilän yayma bazarğa çiqip, soda-setiq işliri bilän şuğullandi. Yunus soda qilip jürgän yaş qizlar bilän oŋayla til tepişip kätti. Boş vaqtini kafe, barlarda štküzüp, taŋ atqiçä tamaşä qilidiğan adät çiqardi. Ata-anisi oğlidin änsiräp, «šyläp qoysaq tüzilip qalar» degän ümüttä uniŋğa layiq izdäşkä başlidi. Dostliriniŋ, tuqqan vä tonuşliriniŋ qizlirini tapsa, oğli ularğa zadila kšŋülläşmidi. «Qizlarniŋ hämmisi ohşaş, puli barniŋ arqisidin šzliri jügräydu» däp zadila tonuşqili unmidi. Oğliğa sšz štküzälmigän anisi häyran bolup: “Tovva, bu zamanniŋ yaşliri qandağuy?! Bizniŋ dävrimizdä qizlar uyat, nomus degänni bilätti. Jigit qizni šzi tallap tonuşatti. Һä, hazirzä, qizlar jigitlärniŋ käynigä kirivalidekän” desä, atisi “Һazirqi yaşlar Ğäripniŋ hayat tärizini layiq kšridekän ämäsmu, anisi”, – däp ayalini bäzligändäk boldi.
«Dostliridin» zerikkän Yunus ahiri šzi bilän billä oquğan Älänur isimliq qizğa šyliniş qarariğa käldi. Ata-aniniŋ kšŋli ändila hatirҗäm boluşiğa Yunusni härbiy hizmätkä – Pavlodarğa elip kätti. Öylinip, yaş ailä şaraitiğa ändila üginişkä başliğan Yunusqa härbiy hayat oŋay bolmidi. Päydin-päy härbiy tärtipkä üginip, däm eliş künliri şähärni arilap jürüp, Al'fiya isimliq tatar qizi bilän tonuşup qaldi. Qamiti šzigä yaraşqan jigitni yahşi kšrüp qalğan qiz uni šyigä täklip qildi. İkki yaş ändi boş vaqitlirini billä štküzidiğan boldi. Äynä şundaq kšŋül kštirip jürgän künlärniŋ biridä Yunus ayaliniŋ oğul boşanğanliği toğriliq telegramma aldi. U ätisila üç küngä ruhsät elip šyigä bardi. Duniyağa ändila kšz açqan omaq pärzänt Yunusniŋ qälbini lärzigä saldi. Atiliq mehri oyğinip, u ändi šzigä-šzi kona adätlirini taşlaşqa vädä berip, ayali bilän inaq yaşap, Zayirni çoŋ qilişqa bäl bağlidi. U zamanlarda işläpçiqiriş karhaniliriniŋ hämmisi degidäkla yepilip, yaşlarğa iş yoq edi. Şuŋlaşqa ularniŋ täŋdin-tolisi bazarlarda tiҗarät bilän şuğullinidiğan. Zayirmu mäktäpni pütirip, «Bolaşaq» bazirida soda qilip, šz aldiğa dukan açti. Oqiti ilgiri besip, tapaviti yahşi bolğiniğa hoşal bolsimu, ata-anisi uniŋ oquğinini halatti
“Dada, ändi oqup nägä baray. Uniŋdin kšrä, moşu oqitimni davam qilsam yaman bolmas, däp oylaymän. Az kündä yänä bir dukan açidiğan oyum bar. Ändi oquşqa çüşüp, uni pütärgiçä yeşim ottuzdin aşidu. Diplomni sanduqqa selip qoyup, bazarda soda qilip jürgänlär az ämäsqu?” dedi u atisiğa.
Aridin kšp štmäyla Zayir bir qizniŋ süritini ata-anisiğa kšrsitip, «İsmi Tumaris» dedi. Çirayi illiq kšrüngän qiz ata-anisiğimu yeqip qaldi. U qiz dadisi bilän bazardiki aşhanilarniŋ biridä işläydekän. Ular äsli Çimkänttin bolup, hazir bazarğa yeqin bir šydä iҗaridä turidekän. Zayir u qiz bilän şu aşhanida tonuşqan ohşaydu. Yunus bilän Älänur bolğusi qudilar bilän tonuşup, kšp štmäy Zayirni šyläp qoydi. Tumaris aq üzlük, sipayä, ata-anini hšrmätläydiğan yahşi kelin bolup çiqti.
Bu dšrän Tumaris yänä oğul boşandi. Lekin üç kün štkändin keyin dohturlar Zayirğa baliniŋ täl-tšküz ämäsligi häqqidä hävärlidi. Rast-yalğinini aŋlaş üçün kälgän ata-anisiğa dohturlar «Bala patalogiyalik çätnäş» bilän tuğulğanliğini, uniŋ keläçäktä šz aldiğa yär dässäp maŋalmaydiğanliğini vä äs-hoşiniŋmu toluq ämäsligini eytti. «Uniŋ asasiy sävävi, qanniŋ buzuluşi yaki är bilän ayalniŋ qan tärkiviniŋ bir-birigä durus kälmigänligidin tšrälminiŋ normal täräqqiy etişi šzgärgän boluşi mümkin» däp çüşändürdi baş dohtur. Bu hulasiniŋ durusliğiğa eniq kšz yätküzüş üçün Zayir bilän Tumarisniŋ analizlirini elip, qan tärkivini täkşürüşkä ävätti.
– Bu nemä alamättu, – dedi Älänur kšzidin taramlap eqivatqan yaşlirini sürtüp. – Şunçä kütkän nävrimizniŋ meyip bolğini nemisi?! İkki balidin ayrilğan kelin dohturlarniŋ deginini qilip, bir jil davalandi ämäsmu. Ändi Yaratqan egäm täl-tšküz bala berär däp kütkän ümütimiz yänä väyran bolğinimu?!
Üç kündin keyin Zayir bilän ata-anisini dohturlar çaqirip, täkşürüşniŋ nätiҗisini kšrsätti. Zayir bilän Tumarisniŋ qan tärkivi 98,1 payiz ohşaş çiqiptu. Bu hävärni aŋliğan Yunus aŋ-taŋ bolup, qattiq qayğurdi.
– Dohturlar hatalişişi mümkinğu?! Ular degändäk bolmas, Alla buyrisa, nävräm täl-tšküz tuğular.
– Mundaq ohşaşliq päqät ata-ana bilän pärzäntniŋ yaki bir tuqqan qerindaşlarniŋ qenida boluşi mümkin, – dedi baş dohtur häyran bolup eğiziğa gäp kälmäy qalğan Yunusqa tiklinip.
Yunus bu hävärni aŋlişi bilän demi içigä çüşüp, ğämdä qaldi. «Bu qandaq bolğini? Zayir bilän kelinim qandaq yeqin tuqqan boluşi mümkin?» dedi u içidä. “Kelinim çimkäntlik. Oğlum duniyağa kälgändä, tuğuthanida tegişilip kättimu yä?».
Yunus šziniŋ yaş vaqlirini äslidi. Birnäççä qizlar bilän yeqin alaqida bolup, mähsätsiz tamaşä qildi. Lekin ular moşu şähärdin vä uniŋ ätrapidiki yezilardin bolidiğan. Ularniŋ içidä şoh vä nazinin gšzällärmu bar edi. Yunus u qizlarniŋ isimlirini untuğini nävaq. Rast, šzi bilän yeqin arilaşqan üç qizniŋ ismi heli yadida, lekin ular şähärlik qizlar edi… Yunus šz oyidin šzi çšçügändäk bolup, yaşliğida nadanliq bilän qilinğan işliriğa puşayman qildi. Qälbini azaplavatqan soallarğa җavap izdätti. Һär halda boluvatqan işlar šziniŋ oylanmay štküzgän yaşliq dävriniŋ nätiҗisi boluşi mümkinligigä kšzi yättidä, käçlik ğizadin keyin kelininiŋ al'bomini eçip, uniŋdiki sürätlärgä kšz jügärtişkä başlidi. Tumarisniŋ kiçik vaqtidin tartip här jili çüşkän sürätliri, ata-anisiniŋ, yeqin tuqqan vä dostliriniŋ sürätliri kšp edi. Päqät ahirqi betidiki konirap qalğan sürät Yunusqa tonuştäkla kšrünüp, diqqitini җälip qildi. Uniŋ käynidiki «Tumarisqa on ay, Pavlodar şähiri» degän yeziqni kšrüşi bilän uniŋ tän-tenigä titiräk olaşti. Sürättiki ayal uniŋğa tonuştäk kšründi. Һärbiy hizmättä jürgän künlirini äsläp, Yunus ahiri sürättiki Al'fiyani tonidi. «Tumarisqa u qandaq tuqqan boluşi mümkin? U yaq – tatar qizi, qudilar bolsa, biri – šzbäk, biri – uyğur, kelinimizmu uyğur, päqät ismi ohşaş bolğini bilän başqa Tumaris boluşi keräk», däp oylidi Yunus. Ätisi qizini yoqlap kälgän Saniyämdin Älänur kelini toğriliq täptişläp soraşqa başlidi. DNKniŋ nätiҗisini aŋliğan qudisi hekayisini başlidi:
– Män moşu küngiçä heçkimgä bu sirni eytmiğan edim, lekin silär bügün häqiqätni bilişiŋlar keräk, – dedi. – Abdullam ikkimiz Pavlodar şähiridä soda işliri bilän berip, Al'fiya degän jitim qizniŋ šyidä iҗaridä turduq. U yaq zavodta işläp, dekretqa çiqqan ekän. Aridin biraz vaqit štüp, Al'fiya qiz boşandi. «Baliniŋ atisi kim? Nemişkä uniŋğa hävär berip, yardäm sorimaysiz?» desäm, u külüpla qoyatti. Qizi bir yaşqa kirgändä uni ağriqhaniğa ämilätkä salğuzğili ketip barğinida, maşina uruvetip, Al'fiya vapat boldidä, bala aman qaldi. Yeqin heçkimi bolmiğaçqa, uni šzimiz yärläp, qur°an oquttuq. Bizniŋ balimiz yoq üçünmu, äytävir, baliğa mehrimiz çüşüp, Tumarisni beqivalduq. Һämmä räsmiyätlärni җšndigändin keyin, Çimkäntkä kšçüp kälduq. Rämätlik az kün burunla maŋa šz sirini açqan. Bir soldat jigitni yahşi kšrüp qalğan ekän, lekin uniŋ ayali barliğini bilip, šziniŋ hamildar ekänligini eytmaptu. «Män šzäm üçün duniyağa elip kälgän qizimni päqät šzämla beqip çoŋ qilimän», däp u Tumarisni bağriğa basatti. Lekin ularniŋ täğdiriniŋ mundaq bolarini kim bilgän däysiz?
Bu sšzlärni aŋliğan Älänur gäp qilmay, helä oltirip qaldi. Yunusniŋ yaş vaqtidiki särgüzäştilirini bilsimu, uniŋğa šzi yahşi kšrüp turmuşqa çiqqan. Lekin mundaq bolarini heç oylimiğan edi.
Yunus ikki qoli bilän beşini tutqan halda hiyal sürüp helä oltardi. Yaşliğida «duniyaniŋ rahiti moşu» däp nemä qilip qoyğinini u ändila çüşändi…
Tumaris yoldişi Zayirniŋ šz akisi ekänligini bilgändin keyin, jiğlaverip, süti soğulup kättidä, baliğa sün°iy süt berip tamaqlanduruşqa mäҗbur boldi.
– Bala ämmigändin keyin birnäççä kün moşu šydä qalsun. Qizim šzigä kälgändä, bovaqni elip ketärmiz – dedidä, Saniyäm qizi Tumarisni šyigä elip kätti.
«Özäm tapqan balağa, nägä baray davağa» däp oyliğan Yunus qudisiniŋ gepidin šzigä nisbätän eytilğan kinayini säzgändäk boldi. U ändi bovaqni här qoliğa alğanda: «Bu meniŋ bäŋvaş yaşliğimniŋ nätiҗisi. Yaş qizlarniŋ keläçigini oylimay, hämmisini yenik müҗäz hesaplap, qilğan gunalirim üçün Alla taalaniŋ maŋa çiqarğan hškümi. Ändi bu җazani päqät šzämla tartişim keräk. Monu gunasiz naresidini šzäm beqip, därdini šzäm tartimän» dätti kšz yaşlirini yoşurmay.
Älänur nävrisiniŋ beşini siypap, uni yoldişiniŋ qolidin elip, bağriğa basti…
İzzät YÜSÜPOVA.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ