Kuça häliq nahşiliriniŋ mädäniy qimmiti

0
372 ret oqıldı

Kuçişunasliq — Kuça tarih-mädäniyitiniŋ tätqiqat ob°ekti. Kuça häliq nahşa-muzıkiliri — ilimniŋ muhim tätqiqat mavzuliriniŋ biri. Ğärbiy yurttiki tšrt mädäniyät märkizidä muhim orunni egiläydiğan Kuça mädäniyiti miladiyä İİ — İİİ äsirlärdila äҗayip täräqqiy ätkän. Yäni bu dävirlärdä muzıka, sän°ät, ussul, teatr, gšzäl sän°ät, tsirk, häykältaraşliq, benakarliq bäk rivaҗlanğan.Җümlidin «Maytari smit» teatri näq moşu Kuçada umumlişip, teatr sän°itiniŋ şäkillinişigä yol açqan.
Bügünki Kuça häliq nahşa-küyliri — biz juqurida täkitligän mädäniyätniŋ davamidur. Äҗdatlirimiz ularğa varisliq qilip, beyitip, bügünkidäk yüksäk täräqqiyat istiqbaliğa egä qildi. Ägär Kuça häliq nahşa-muzıkiliriniŋ alahidiligigä näzär salsaq, ularniŋ tarihiy qädir-qimmitini bayqaveliş täs ämäs. Mämlikät alimliri Kuça häliq nahşiliriniŋ qedimiy Kuça muzıka sän°iti bilän tomurdaşliğini, miladi İİİ äsirniŋ ahiridin başlap Ottura tüzläŋlikkä tarqalğanliğini qäyt qilidu. Moşu nuqtäiy näzärdin alğanda, ularniŋ Qäşqär muzıkiliridin bir äsir burun, Qoçu muzıkiliridin üç äsir burun, Yappan muzıkiliridin bäş äsir burun Ottura tüzläŋlikkä tarqalğanliğini bilimiz. «Süynamä» muzıka täzkirisidä «Sän-sän meni sän» nahşisiniŋ miladi 581 — 618-jilliri ammibapliqqa aylanğanliği häqqidä eytilidu.
Kuçaliqlar etiqat qilğan säkkiz ilah qatarida «Kinnara» degän näğmä-navaniŋ boluşi Miŋšy räsimliridiki näğmä-nava, nahşa-ussul täsvir qilinğan obrazliq kšrünüşlär — Kuça hälqi näzäridä näğmä-navaniŋ äzaldin muqäddäs orunda turup kälgänligini ispatlaydu. Qizil miŋšyniŋ 38-ğaridiki «Ärştiki sän°ätkarlar» räsimidä sazändilär bilän ussulçilarniŋ qiyapiti šz äksini tapqan. Ussul oynavatqanlarniŋ bäziliri güllük tähsä tutqan, bäziliri qolidin qas çiqirivatqan halättä sizilğan. Sazändilärniŋ ayrimliri җäynäkliri egilgän, müriliri çoqçayğan halättä bar vuҗudi bilän näy çelivatqan, gayiliri çalğu tariğa qol uruvatqan yaki eŋişip turup, saz ritmiğa qulaq selivatqan qiyapättä täsvirlängän. Sazändilärniŋ qolida sumuruğtin başlap ğoŋqa, bärbap, näy, tizmanäy, balman, dap, taldumbaq, bäldumbaq, misҗaŋ qatarliq äsvaplar bar. Miŋšylärdä täsirlängän bu sän°ät paaliyätliriniŋ heçqaysisi nahşisiz štkän ämäs.
Şinҗaŋ häliq radiostantsiyasi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ