Ädäbiyatimizdiki җudaliq

0
402 ret oqıldı

Talant egiliri, huddi taş-şehillarni yerip çiqqan märvayittäk, taza bulaq süyigä ohşaydu. Täbiät qoynini avat qilip kelivatqan җanliqlar äynä şu suniŋ bähridin gülläydu vä yaşiridu. Vaqti-saati kälgändä, ularniŋ süyi soğilip qalsa, zar-zar jiğlaydiğanlarmu yänila şular. Mana şundaq bulaqlarniŋ biri, talantliq yazğuçi Yähiya Tayirov edi. Allaniŋ qudriti bilän Yähiya Tayirovniŋ bulaq süyidäk aqqan milliy his-tuyğuliri äҗäl şärviti bilän çippidä tohtidi. Kimdur kšzidä, kimdur kšŋlidä jiğlap, baqiliq makaniğa uzattuq… Märhum täbiätän mšmün, artuqçä gäpni yaqturmaydiğan, birär muhim işni äҗirimu sorunlarda «Män qildim!» däp mäydisigä urmaydiğan iman-etiqatliq insan edi.
Yähiya aka hayatida duç kälgän hämmä işni šz küç-qudritiniŋ yetişiçä qildi. Amma u nemä iş qilğan bolsa, şuniŋğa yarişa mukapat elişni oylap qoyğan ämäs. Bäzilärniŋ mälum täğdirläşkä erişiş üçün kimlärgidu kšyüp-pişip jürgänligini kšrsä, «äҗayip adämlär bar, hä?» däp qoyidiğan.
Yähiya Tayirov bilän 1970-jillarniŋ beşida, yäni män student, u «Kommunizm tuği» («Uyğur avaziniŋ») Özbäkstandiki muhbiri bolup işlävatqanda tonuşqan. Şu jilliri u maŋa ohşaş ädäbiyatqa qiziqidiğan yaşlarğa kvitantsiya berip, gezitqa studentlarni yezişqa dävät qilatti. U vaqitlarda «Kšzlär» povestini oquğandin keyin Yähiya akidäk äҗayip yazğuçiğa yardäm qilğinimizdin beşimiz kškkä yetip ketätti.
Һazir oylisam, aridin qiriq altä jil štüp ketiptu. Moşu dävir içidä bäzän billä, bäzän jiraq jürsäkmu, bir-birimizni untuğan ämäsmiz.
SSSR parçiliniş aldida män Almutiğa kättim, Yähiya aka Taşkänttä qaldi. Bähitkä qarşi, mustäqillikniŋ däsläpki jilliri qalaymiqançiliq kšp boldi. Bu bolupmu yazğuçi-şairlarğa mälum qiyinçiliqlarni elip käldi. Mäsilän, Özbäkstandiki iҗatkarlar azdu-tola bolsimu Almutiğa kelip, kitaplirini näşir qilatti. Ändi bu mäsiliniŋ qädimigä çäk qoyuldi. Yähiya aka äynä şuni näzärdä tutup, Qazaqstanğa kšçüp käldi. Şaraitiğa bola, Qapçiğay şähirigä orunlaşti.
Bu yärdä kiçik bolsimu uyğur juti bar ekän. Yähiya aka šziniŋ siliq muamilisi, muamilidiki sämimiyiti bilän çapsanla jutdaşliriniŋ izzät-hšrmitigä erişti. Şuniŋ nätiҗisidä ätrapidiki kitapniŋ qädir- qimmitini bilidiğanlarniŋ hamiyliğida «Kšyüvatqan yol» tarihiy romanini näşirdin çiqirip bärdi.
Yazğuçi qeriliq yetip, salamätligi naçarlaşqan vaqitliridimu qälimini taşlimidi. U yänila bir tarihiy romanni yezişni başlavatatti. Äpsus, uni vayiğa yätküzüşkä muvappäq bolalmidi. Märhum vuҗudida bar päm-parasät, äqil-zakavitini bädiiy äsärliri arqiliq keyinki ävlatlarğa qalduruş niyitidä bar hissiyatlirini qäğäzgä çüşirişkä intildi.
Һayat – baş-ayiği yoq mšҗüzä ekän. Kimdur hälqini pälämpäy qilip sähnigä çiqivelip, šzidin başqini tän almaydiğan, kimdur pütün barliğini yahşiliq üçün säripläp, birär yärdä «buni män qilğan» däp mahtanğan ämäs.
Äpsuslinarliq yeri, adämlärniŋ müҗäz-hulqimu yaki kšrgän yärdä çavak çalsa, duniyaniŋ rahiti şu dämdu, äytävir, sorunlarda minbärgä çiqip mahtanğanlarni qädirläydiğan bolup kätkändäk… Yähiya aka undaqlarni kšrgändä «Peşanisigä yezilğini şu bolsa keräktä…» däp qoyidiğan.
İҗatkarniŋ uluqvarliği – yazğan äsärliriniŋ ğayisidä. Yähiya Tayirovniŋ ayrim äsärliri šzbäk, qazaq, rus tilliriğa tärҗimä qilindi.
Ädäbiyatni – äqil, muällipini rähnama degän çüşänçä moҗut ekän. Demäk, Yähiya Tayirovtäk qäläm sahibiniŋ ädäbiyat sepidiki orni heçqaçan yoqimaydu.
Abduhaliq MAHMUT,
yazğuçi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ