Ämgäktä tavlanğan Taşpolat

0
632 ret oqıldı

Yoldaş MOLOTOV, «Uyğur avazi/ Bu maqalini yezişimğa Saniyäm hädä Aznibaqieva säväp boldi.
– Taşpolat akiniŋ qilğan ämgigi kšp, – dedi u. – Amma nahayiti kämtar insan. Bu künlärdä 70 yaşqa toluvatidu. Uniŋ hayati, ämgäk yoli yaşlirimizğa ülgä bolidiğiniğa işänçim kamil. Taşpolat Җamalovni şähsän tonumisammu, sirttin yahşi bilimän. U Ämgäkçiqazaq nahiyäsi hakiminiŋ birinçi orunbasari bolup işlävatqan päytidä talay nämunilik işlarniŋ täşäbbuskari bolğanliğidin hävirimmu bar. Şuŋlaşqa äynä şundaq insan bilän uçrişiş pursitigä egä bolğinimğa hoşal boldum.
Taşpolat Җamalov 1948-jili ilgärki Çeläk nahiyäsigä (hazirqi Ämgäkçiqazaq nahiyäsi) qaraşliq Dehan yezisida duniyağa kälgän. Atisi Җamal 1918 – 1924-jillar ariliğida Almutida qurulğan uyğur-tuŋgan polki tärkividä Ottura Aziyadä basmiçilarğa qarşi küräşkän inqilapçi adäm bolğan. U Uluq Vätän uruşi başlanğandimu däsläpkilärdin bolup җäŋ mäydaniğa atlanğan. Fronttin 1946-jili jutiğa qaytip kälgän.
– Dadam rämiti šzigimu, šzgigimu täläpçan bolidiğan, – däydu Taşpolat aka. – Biz yezida çoŋ bolğaçqa, kiçigimizdinla ämgäk bilän tavlanduq. Dadammu: «Һärqandaq utuqqa päqät maŋlay tär bilänla yetisän» däydiğan. Һäqiqätänmu şundaq ekän. Uniŋğa şähsän šzäm toluq kšz yätküzdüm.
1966-jili ottura mäktäpni tamamliğandin keyin Taşpolat Җamalov Almutidiki Yeza egiligi institutiğa hšҗҗätlirini tapşuridu.
– Emtihanlarniŋ hämmisini tapşurdum, amma konkurstin štälmäy qaldim, – däp äsläydu u. – İnstituttikilär bizdin sorimayla hšҗҗätlärni Talğirdiki yeza egiligi tehnikumiğa ävätivetiptu. Barsam, meni oquşqa qobul qilğan ekän. Arminim aliy bilim eliş bolğaçqa, hšҗҗätlärni elip, jutumğa qaytip käldim.
Qaytip kelip, şoferlarni vä mehanizatorlarni täyyarlaydiğan kursni tamamlap, Ğäyrät yezisida traktorçilar brigadisida ämgäk paaliyitini başlaydu. Һärbiy borçini ada qilip kälgändin keyin, 1970-jili Almutidiki Politehnika institutiğa oquşqa çüşidu. 1975-jili injener-quruluşçi mutähässisligini egiligändin keyin, jutiğa yollanma bilän kelidu.
– U jilliri aliy bilimlik mutähässislär az edi, – däydu Taşpolat aka. – Şuŋlaşqimu, äytävir, şu päyttiki Çeläk nahiyälik partiya komitetiniŋ birinçi kativi Qusayin Bijanov yeŋi täşkil qilinivatqan «Prudhozğa» mudir qilip tayinlaş täklivini bärdi. Män qarşi bolup: «Män tehi yaş, täҗribäm az. Mutähässisligim bilän işläy» dedim. Şuniŋdin keyin «Çeläk» üzüm sovhoziğa çoŋ prorab qilip tayinlidi.
Taşpolat aka moşu yärdä 1981-jilğiçä işläydu. Yaş mutähässis işqa җan dili bilän kirişip ketidu. Şundaqla härqandaq işta mahir täşkilatçi ekänligini, adämlär bilän tez til tepişip işläydiğanliğini kšrsitidu. Moşu jillarda Qizil Şäriq yezisida yeŋi tiptiki šylär qäd kštärdi. Yaş aililär šylär bilän täminländi. Yollar yasilip, yeza avatlaşti. Taşpolat Җamalov šziniŋ ämgigi bilän jutdaşliriniŋ hšrmitigä sazavär boldi. U 1987-jili häliq deputatliri Çeläk nahiyälik keŋişigä deputat bolup saylinidu. Kšp štmäyla rähbärlik işbilärmän Taşpolat Җamalovni Asi yeza keŋişiniŋ räisi hizmitigä tayinlaydu. U vaqitta bu yeza keŋişiniŋ tärkivigä T.Qabılov namidiki, «Çeläk» vä «Asi» sovhozliri kiridiğan. Bu egiliklär asasän çarviçiliq bilän şuğullinatti, tamaka vä üzüm šstürätti. Taşpolat aka bu hizmitidä asasän ideologiya vä iҗtimaiy mäsililär bilän şuğullandi. Amma uniŋ täbiitidin işläpçiqiriş bilän işläşkä mayilliğini çüşängän nahiyä rähbärligi nahiyälik agrar-sanaät birläşmisi räisiniŋ orunbasari hizmitigä täklip qilidu.
U jilliri Çeläk nahiyäsidä «Nurlı» vä «Bartoğay» sovhozliri täşkil qilinidu. Yeŋi egiliklärdä quruluş işliri sür°ätlik jürgüzüldi. Bu җäriyanda Taşpolat Җamalov mahir täşkilatçi, işbilärmän mutähässis ekänligini yänä bir qetim yarqin dälillidi. 1991-jili bolsa, u yeŋi täşkil qilinğan quruluş materiallirini täyyarlaydiğan nahiyälik egiliklärara karhaniniŋ mudiri bolup tayinlinidu.
Esiŋlarda bolsa, u jilliri 70 jil hšküm sürgän Keŋäş İttipaqi ğulaş girvigidä turatti. İlgärki ittipaq dairisidä qeliplaşqan ihtisadiy alaqilar tohtapmu qalğan. Äynä şundaq qiyin bir dävirdä nahiyä egiliklirini Sibir'din kältürülidiğan yağaç vä başqimu quruluş materialliri bilän täminläş oŋay bolmiğanliğini eytmisaqmu çüşinişlik bolsa keräk. Biraq Taşpolat aka bu işniŋ hšddisidinmu şäräp bilän çiqti. Qisqa vaqit içidä mäzkür karhana çoŋ quruluş bazisiğa aylandi. Amma 1995-jili, zaman tälivigä muvapiq, yepilip qaldi.
Moşu jillarda egilik işlirida bay täҗribä topliğan, qabiliyätlik, salahiyätlik mutähässis, äŋ muhimi, häliq içidä abroyi çoŋ «bahaliq kadr» Çeläk nahiyäsi hakiminiŋ orunbasari hizmitigä täklip qilindi. Ändi mäzkür nahiyä Ämgäkçiqazaq nahiyäsi tärkivigä qoşulğandin keyin, şu vaqittiki nahiyä hakimi Q.Orınbetovniŋ täklivi bilän nahiyä hakiminiŋ birinçi orunbasari bolup bäkitilidu.
– U jilliri dšlät organlirida, bolupmu rähbiriy lavazimlarda işligänlärni şähsän šzäm häqiqiy qährimanlar däp hesaplaymän, – däydu Taşpolat aka. – Elimiz yeŋi mustäqillik alğan. İlgärki ittipaq dairisidiki ihtisadiy munasivätlär yoq. Uniŋdin taşqiri, häliq işsiz, dšlät hizmitidikilär, muällimlär, dohturlar altä-yättä ay davamida maaş almaydu. Nahayiti qiyin zaman edi. Äynä şundaq muräkkäp bir päyttä, meniŋ säpdaşlirim, yäni dšlät hizmitidikilär mustäqilligimizniŋ mustähkäm hulini saldi, elimizdiki teçliqni, razimänlikni, turaqliqni saqlap qalalidi, ihtisadiy täräqqiyatqa zämin yaratti. Äynä şularniŋ qatarida bolğanliğim bilän mänmu mäğrurlinimän. Һazir, hudağa şükri, işläymän degänlär üçün hämmä şarait bar. Päqät häliq üçün, vätän üçün işläşni biliş keräk.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsi hakiminiŋ birinçi orunbasari süpitidä Taşpolat Җamalovniŋ bevasitä rähbärligidä nurğun işlar ämälgä aşuruldi. Mäsilän, Kšktšbä yezisida 500 orunluq mäktäp, İşiktä şähiridä 40 miŋ kvadrat metrliq nahiyälik ağriqhana, 100 orunluq tuğuthana, kšzi naçar kšridiğan naka balilar üçün 250 orunluq mäktäp-internat vä başqimu iҗtimaiy ähmiyiti bar ob°ektlar selindi. Nahiyä ahalisini taza su bilän täminläş mähsitidä «Türgün topluq su provodini» häm smetiliq bahasi 1 milliard 950 million täŋgä bolğan «İşiktä topluq su provodini» seliş qolğa elindi. Älvättä, bu Taşpolat akiniŋ šz paaliyitidä ämälgä aşurğan işliriniŋ ayrim qismi.
Alahidä täkitläş lazimki, Taşpolat aka qäyärdila işlimisun šz hälqigä munasivätlik mäsililärdä heçqaçan bepärva bolmiğan. Milliy mäktäplirimizgä, näşirlirimizgä, teatrlirimizğa imkaniyitiniŋ bariçä yardäm berip käldi. Gezitimizğa muştiri toplaş päytidä käsipdaşlirimiz «İşiktidä Taşpolat akimiz bar, heçbir tosalğu bolmaydu» däp işäşlik eytidiğan.
Älvättä, Taşpolat Җamalovniŋ pidakaranä ämgigi munasip bahalandi. U birnäççä tävälludluq medal'lar, vilayät, nahiyä hakiminiŋ täşäkkürnamiliri bilän täğdirländi. Ötkändä bolsa, uniŋ ismi Rossiyadä näşir qilinidiğan «Luçşie lyudi» häliqara qamusqa kirdi. Rossiyaniŋ, Belorussiyaniŋ, Qazaqstanniŋ, Ukraininiŋ tonulğan şähsliri orun alğan mäzkür häliqara qamusqa uyğur pärzändi Taşpolat Җamalovniŋ isminiŋ kirgüzülüşi biz üçün pähirlinärlik vaqiädur.
– Moşu mukapatlar arisida siz üçün äŋ qimmiti qaysi? – däp soridim Taşpolat akidin.
– Nahiyälik hakimiyättä işlävatqan päytimdä nahiyädiki abroyluq bir dohturğa «Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Pähriy grajdini» atiğini tapşurğan eduq, – däydu Taşpolat aka. – U kişiniŋ mukapatlirimu tilğa alarliq edi. Amma biz şu mukapatni tapşurğanda kšzigä yaş elip, ämgiginiŋ bekar kätmigänligini täkitläp, rähmät eytqan edi. Mänmu şu «Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Pähriy grajdini» degän ataqqa muyässär bolğanda, şundaq his-tuyğular ilkidä boldum. Meniŋ üçün uniŋdin qimmät mukapat yoq. Buni män işäşlik eytalaymän.
Һäqiqätänmu häliq hizmitidä bolğan şähslärniŋ äҗri heçqaçan untulmaydu. Taşpolat aka hazir Amutida turuvatsimu, jutdaşliri dayim çoŋ-kiçik täntänilärgä täklip qilişni untumaydu. Özimu boş vaqti bolsila, jutiğa berip qädinas dostliri bilän muŋdişip, beliq tutup, täbiättä däm elişqa aldiraydu. «Biz degän bäribir yeza adimi. Şuŋlaşqa kšŋlüm jutumğa tartipla turidu» däydu akimiz külümsiräp.
Taşpolat akiniŋ šmürlük җüpti Gülbahar hädä kitaphana hadimi. Aŋliq hayatini şu sahağa beğişlidi. Һazir hšrmätlik däm elişta. Ändi ata-anisiniŋ eqidisini aqlap kelivatqan qizliri Aidäm, Sahidäm, Päridäm hayatta šz orunlirini tepip, hoşalliqlarni hädiyä qilip kälmäktä. Һä, tšrt nävrisi – hayatiniŋ äŋ çoŋ hoşalliğidur.
Bu künlärdä Taşpolat aka Җamalov 70-baharini nişanlaş aldida turidu. Şu munasivät bilän hšrmätlik akimizni çin qälbimizdin täbrikläymiz.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ