“İşiktidä yoq, yoq…”

0
463 ret oqıldı

Raşidäm RÄҺMANOVA, «Uyğur avazi»/ Һämmimizgä mälumki, štkän jili oktyabr' eyida Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prem'er-ministri Baqıtjan Sağıntaev җavapkär dšlät orunliri hadimliriğa qiş mäzgilidä kšmür tapçilliğiğa yol qoymasliqni qät°iy tapşurğan edi. Şundimu biyilqi yanvar' eyiniŋ ğaçildap turğan qara soğida nurğunliğan turğunlar kšmürsiz qaldi. Һazir yezida yaşavatqan ikki adämniŋ beşi qoşulsa, gäp kšmür tapçilliği häqqidä boluvatidu. Täkitläş lazimki, nahiyädiki kšmür tapçilliği tünügün yaki bügün päyda bolğan mäsilä ämäs. İşiktä şähiridä kšmür toşuydiğan yättä baziniŋ moҗutluğiğa qarimay, turğunlarniŋ bälgülük qismi štkän küzdä qişqa kšmürni Almuta şähirigä buyrutma berip setivaldi. Käminämu şularniŋ biri.
Kšpçilikniŋ yadida bolsa, štkän jili sentyabr' eyidila soğ çüşüp, päçlärgä ot yeqişqa başliduq. Uniŋğa qoşumçä, biyilqi kšmürniŋ süpitimu här jilqidin helila tšvän bolup çiqti. Bu – nurğunliğan istimalçilar duçar bolğan ämäliy ähval.
«İşiktidä kšmür yoq, bazilar adämgä toşup ketiptu» degänni aŋlap, šyümgä yeqin kšmür bazisiğa qarap yol tuttum. Bu yärdä häqiqätänmu kšmür yoq bolup çiqti. Novättä turğan adämlärniŋ sani 50 — 60tin aşidu. Yol boyida tizilğan maşinilarniŋ ahiri kšrünmäydu. Birinçi bazidin ikkinçisigä, keyin üçinçisigä bardim. Bu yärlärdimu ähval huddi şundaq.
Novättä turğanlarniŋ eytişiçä, ularni kšmürniŋ bahasi ämäs, bälki uniŋ tapçilliği kšpiräk änsizçilikkä selivetiptu. Һätta süpitimu muhim ämäs. Äytävir, kšmür bolsa boldi.
– Öydä uşşaq balilar bar. İssiği yoq kšmürni «ayimay» qalaşqa toğra käldi. Bir mävsümgä alğan kšmür yanvar'dila tügidi. Mana üç kündin beri novättä turimän. Biraq ärlär bilän «küçlüklärdin» bizgä novät kelär ämäs, – dedi Jämilä isimliq kšpbaliliq ana.
– Kšmür toşuvatqinimğa biyil yättä jildin aşti. Moşundaq ähvalni däsläpki qetim kšrüvatimän. Tšrt balisi bar hoşnamniŋ otun-kšmüri toluği bilän tügidi. Özämgä alğan kšmürni uniŋ bilän bšlüşüp yeqivatimiz. Başqa amal yoq. Balilarğa ugal. Buyrutma berivatqanlarniŋ sani kündin-küngä kšpiyivatidu. Bäziliri män yoqta šygä kelip, pulini taşlap ketidu. Ahirqi vaqitlarda yanfonimğa «aram» yoq desämmu bolidu. Däm eliş künliridä uni šçirivetişkä mäҗbur boluvatimän, – däydu Nurlan isimliq şofer jigit.
«Nemä qiliş keräk?» däp beşi qatqan turğunlar «KTK» telekaniliniŋ jurnalistlirini çaqirğan ekän. Televiziya muhbirliriniŋ soalliriğa җavap beriş üçün İşiktä şähiri hakiminiŋ orunbasari Rustäm Baqiev yetip käldi.
Uniŋ täkitlişiçä, kšmür tapçilliği hazir barliq regionlarda bayqalmaqta. Şu säväptin İşiktä şähiridiki yättä kšmür bazisiniŋ ikkisi vaqitliq paaliyitini tohtatqan. Şundaqla u İşiktä şähiri hakiminiŋ härbir istimalçiğa kšmürni haliğiniçä ämäs, bälki bir mähsus «çšmüçtin», yäni bir tonnidin artuq bärmäslikni buyriğanliğini yätküzüp, kšpçilikniŋ häläykümini besişqa tirişti.
Biz bazida birnäççä saat kšmür kütüp turduq.
Huşhoy yaşlar šzara: «İşiktidä yoq, yoq, Almutida yoq, yoq» däp nahşimu eytti. Arida baziğa 35 — 40 tonna kšmür kältürüldi. Adämlär qara dogiğa qarap jügräşti. Top-toğra 35 minut içidä baza hoylisi yänä tap-taza bolup qaldi.
Bu nahiyä märkizidiki ähval. Yeza-yezilarğa telefon qilip, ularniŋ ähvalidin hävär elişqa tiriştuq. Yeza turğunliriniŋ hali buniŋdinmu müşkül ekän. Çünki nahiyä hälqiniŋ täŋdin-tolisi – dehanlar. Yaziçä tapqinidin qişqa ozuq täyyarlaydiğan artuq pulimu qalmiğan. Ularniŋ nurğuni otun vä tezäk bilän kün kšrüvetiptu.
İnternet bätliridin kšmür setiş bilän şuğullinidiğan şirkätlärniŋ ähbaratlirini izdäştürduq. İnternet toridin elinğan ahirqi statistikiliq mälumatlarğa asaslansaq, 2017-jilniŋ 9 eyida Qazaqstanda 75,3 million tonna kšmür qezivelinğan. Bu 2016-jilniŋ kšrsätküçi bilän selişturğanda 13,2 payizğa oşuq. Şundaq ekän, pat-yeqinda uşbu muhim mäsilä iҗabiy häl bolup, taladiki hava harariti bilän šyümizdiki havaniŋ harariti bälgülük däriҗidä päriqlinidiğan bolidu, däp ümüt qilimiz.

Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.

ilavä: Almuta vilayätlik energetika vä turuşluq šy-kommunal egiligi başqarmisiniŋ väkili Äset Qanağatovniŋ sšziçä, kšmür setiveliş mäsilisidä qiyinçiliq yoq.
Һazir vilayättä tähminän 30 miŋ tonna kšmür bar. Yeqilğuniŋ bahasi ottura hesapta 14500 – 15000 täŋgä.
Üç kündä regionğa 16 miŋ tonna yeqilğu besilğan 246 vagon käldi. İşiktä şähirigä tšmür yol izi yoqluğidin kšmür maşinilarda yätküzülüvatidu.
Ändi җänubiy paytäht yeqilğu bilän 95 payiz täminlängän. Almuta şähärlik tiҗarät vä industriyalik-innovatsiyalik täräqqiyat başqarmisiniŋ väkili Qanat Sağındıqovniŋ täkitlişiçä, qalğan 5 payiz kšmür zšrür ähvaldila yätküzülidu.
Şähärdä toqquz kšmür bazisi bolup, ularğa häptisidä ikki qetim 3-4 miŋ tonna yeqilğu kältürülmäktä. Ularniŋ bahasi, markisiğa qarap, 12,5 – 16 miŋ täŋgä ätrapida.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ