Arman — hayat şotisi

0
132 ret oqıldı

Һärbir adämniŋ hayatqa bolğan kšzqarişi härhil häm šzi haliğiniçä šmür sürgüsi kelidu. Bilim elip, šzi haliğan mutähässislikni tallaydu. «Armansiz adäm —yiltizsiz däräq», däp konilar eytqandäk, armansiz šmürniŋ qiziğimu, keläçigimu yoq. Adämlärniŋ hämmisigä has bir arman — u bilim elip, šy-otaqliq bolup, pärzänt quçup, ularni durus tärbiyiläp šstürüş. Umumän, arman adäm hayatiniŋ şotisi. Qazaq hälqiniŋ ällamasi Abay Qunanbaev «Balaŋni durus tärbiyiligüŋ kälsä, bšşügiŋni tüzä» deginidäk, balini bovaq vaqtidin yahşi hislätlärgä ügitip, durus tärbiyä berişkä adätländürüş ailidä — ata-aniniŋ, mäktäptä muällimlärniŋ väzipisi.
Yüsüp Has Һaҗip «Qutadğu bilik» ämgigidä «Küntuğdi – adalät, Aytoldi – bähit-saadät, Ogdulmiş – päm-parasät, Oğdulmiş – qanaät» degän tšrt çüşänçiniŋ birligi bähitkä yetiläydu» däp yazğinidäk, adäm boyidiki yahşi hislätlärmu armanğa başlap, bähitkä yetiläydu. Ändi äynä şu hislätlärgä tohtilip štäyli.

BİLİM. Bilimlik boluş — härbirimizniŋ arzu-armini. Bilim eliş arqiliq adämlär türlük mutähässis egiliri atilidu.
«Bilimlik – miŋni yeŋär, biläklik — birni yeŋär» degändäk, bilimlik adäm gezit-jurnal, kitap oquşqa huştar bolup, aŋ-säviyäsi juquri, säzgür, ana tili, ana mäktäp, milliy urpi-adät, mädäniyitimizni saqlap qelişni birinçi orunğa qoyidu. Bilim — ilim-pänniŋmu açquçi. İlim-pänsiz ihtisat bilän mädäniyät rivaҗlanmaydu.
ÄQİL. Äqillik adäm bilimlik, aŋ säviyäsi juquri, işbilärmän, yahşi bilän yamanni ilğa qilip, yahşiğa yeqin, yamandin jiraq jürüşni bilidu. Äqillik adäm balini toğra tärbiyiläşni birinçi orunğa qoyup, šzi şuniŋğa layiq ämgäk qilip, balilar aldida šzini tutuşni bilidu. Uluq ällama Ömär Һäyyam «Sän balaŋni tärbiyilimä, šzäŋni tärbiyilä. Balaŋ bäribir saŋa ohşaydu» däp eytqinidäk, bala, sšzsiz, ata-aniğa qarap šsidu. Bilim däriҗisi juquri bolmisimu, šziniŋ äqil-parasiti, iş-täҗribisi arqiliq izdinip, ämgäk arqiliq bähitlik hayat käçürüvatqan insanlar arimizda az ämäs. İlahim, arimizda äqilliklär kšp bolğay!
İRADÄ. İradä hayat bilän küräş, parlaq hayatqa intiliş. Mäsilän, bäzilär puti, kšzi, qolidin ayrilsa, gayi birliri türlük eğir kesällärgä duçar bolup, kšp jillar ağriq bilän kürişidu. Ular ümütsizlikkä berilmäydu. Televizorda nakalarğa beğişlanğan kšrsitişlärdä qoli yoq bolsa, qol ornida putini härikätkä kältürüp, puti, kšzi yoq bolsimu, bälgülük iş orunlirida işläp, tirikçiligini qilip jürgänlärni pat-pat kšrimiz. Bu iradilik insanlarniŋ hayati.
Yeqinda «Uyğur avazi» gezitida besilğan «İradilik ana» särlävhilik maqalamda Turahan ana apisidin ayrilğan yättä balini (çoŋi 14 yaşta, äŋ kiçigi 6 ay) šziniŋ 5 balisi bilän billä tärbiyiläp, šy-otaqliq qilğanliği, hoşnam häm dostum Gülğunçämmu anisidin ayrilğan, atisi taşlap kätkän tšrt nävrisini šziniŋ altä balisi bilän billä çoŋ qilip, qatarğa qoşqan, zaman tälivigä layiq tärbiyä bärgänligi toğriliq yazdim.
İradä — armanğa yetiläydiğan qudrätlik küç. İradilik bolayli, qerindaşlar!
İNSAP. İnsavi yoq balilar ata-anisini šmürboyi zar qahşitip štidu. Undaqlar ata-anisi bilän baliliriğa ğämhorluq qiliştinmu qaçidu, hätta ularni taşlapmu ketidu. İnsapsiz adäm kšpiräk šziniŋ mänpiyitini kšzläydu. Şuniŋ üçün kšpni kšrgänlär «Balilirimizniŋ insavini bärsun» däp dua qilidu. Çünki ata-anilar yeşi yätkändä, baliliriniŋ ğämhorluğiğa muhtaҗ bolidu.
İnsavi bar balilarni šstürgän ata-ana bähitlik. Män dayim duarimda äŋ aval balilirimniŋ salamätligini, andin ularniŋ insavini soraymän. Şükri, bügün balilirim män oyliğandäk adämlärdin bolup yetildi. Şuŋlaşqimu šzämni äŋ bähitlik ana däp hesaplaymän.
İnsapsizliq ata-anilardimu uçraydu. Ayrim ata-anilar šzliri hatirҗäm yaşap, nävrä-çävrilärniŋ qalaymiqinini kštärgüsi kälmäy, yeŋidin šy tutqan baliliriğa qol uçini sozmay, «oquttuq, šyliduq, ändi šz künüŋni kšr» däp ularni šz aldiğa bšlüp çiqirivetidu. Äpsus, ular qeriğanda egisiz qelişi mümkin ekänligini oylimaydu.
Hulläs, juqurida tohtilip štkän izgü hislätlär Dšlät rähbiriniŋ «Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş» maqalisidimu ätrapliq yorutulğan. Şundaq ekän, mäniviy yeŋilinişni härkim aldi bilän šzidin başlişi keräk, däp oylaymän.
Mayminäm İMÄROVA,
Qazaqstan maarip älaçisi.
Panfilov nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ