«Atu» paҗiäsini äskä alğanda…

0
355 ret oqıldı

«Atu» paҗiäsigä biyil top-toğra yüz jil tolidu. Älvättä, hazir u paҗiäni kšzi bilän kšrgänlärğu yoq. Lekin aŋliğanlar heli bar. Tiŋşisaŋ, jürigiŋ moҗuydu. Mabada tarihqa til kirsä, uniŋdin dähşätlik eğir apät yoq ekänligini yätküzär edi.
Yeqinda peşqädäm tarihçi-ustaz Kerimҗan aka Tursunov bilän moşu mavzu häqqidä sšhbätlişip qaldim. — Şu paҗiädä meniŋ anam Ayşämmu šlüp ketişi mümkin edi, — dedi ustaz štmüşkä näzär taşlap.
Äsli, Kerimҗan akiniŋ ailisi hoşna Çeläk yezisidin kolhozlaşturuş dävridä Ğäyrätkä kšçüp kälgän ekän. 1918-jili çazan (oçuq yärdä kšpçilikkä aş beriş – A.A.) štküzülidu däp hämmidin behävär ətraptiki uyğurlar Lavarğa jiğilidu. Uniŋğa Çeläktin Kerimҗan akiniŋ anisi Ayşämmu baridu. Kütülmigän yärdin muraevçilar päyda bolup, qosiğini ubdan toyğuzuvalğandin keyin, «uyğurlar padişağa qarşi çiqqanliği üçün ərlär җazağa tartilidu, hä aҗiz ayal-qizlar bilän balilar šylirigä qayturulidu» däp eytidu. Şu küni Lavarniŋ kün petiş täripidiki dšŋ üstidä yüzligän uyğurlar qanğa boyilip, şeyit bolidu. Yeqinliridin ayrilip, qaŋğir qahşiğan Ayşäm ana şu qara kün šmürboyi qan içrä äsläp štti.
Uşbu paҗiäniŋ tegi-tätigə yetälmigän Ayşäm ana heçkimgə eğiz açalmidi. Uniŋğa zamanmu yar bärmidi. Lekin qaraŋğu tünlärdä ana pärzäntliriniŋ yadida qalsun däp, bu häqqidä pat-pat sšzläp berätti. Kerimҗan aka çoŋ bolup, tarih päniniŋ muällimi süpitidä, šzimu nurğun izdinip, җavavi yoq soallarğa mälum räviştä җavapmu tapti. Һazir peşqädäm ustaz «Atu» paҗiäsiniŋ kelip-çiqişini yahşi bilidu.
Һazir Lavar yezisida şeyitlar kšmülgän dšŋdä konirap kätkän yadikarliq turidu. Uni štkän əsirdä «Asi» sovhoziniŋ şu çağdiki mudiri İminҗan aka Nasirov vä Ğäyrät jutiniŋ adämliri täripidin qoyulğan edi. Buniŋdin biraz jil ilgiri uniŋ orniğa yeŋi yadikarliq qoyilişi keräkligi häqqidə täklip kštirilgän edi. Һazirçä u toğriliq tiviş yoq.
Yezimizda istiqamät qilidiğan peşqädäm ustaz-rässam Rehimҗan aka İliyasov Lavarda nahäq etilğan atilirimiz hšrmitigä yadikarliq ornitiş boyiçä mähsitini keyinki 20 jil içidä eytmiğan adimi qalmidi. Tiŋşavatqanlar bar, amma eniq härikät qilivatqan heçkim yoq…
Şundaq ekän, tšvändiki pikirni alğa sürmäkçimän: Rehimҗan akiniŋ ilgiri-keyin täyyarliğan layihisi boyiçə yeŋi yadikarliqni yasap çiqiş üçün şarait vä vaqit yar bärmäydu. Şuŋlaşqa u ilgiri yasiğan layihisiniŋ asasida ihçamlanğan layihini sizip, täyyarlap qoydi. Əҗdatlirimizni qädirläymiz däydekänmiz, äynä şuni Lavarda ornitişimiz keräk.
Abdulҗan AZNİBAQİEV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ