Һayati qiran yaşta üzüldi

0
340 ret oqıldı

Käsipdaşni äsläp/ İvrayim BARATOV.“Uyğur avazi”/ Biz redaktsiyagä bir mäzgildä kälduq. 1981-jili Azat aka Qurbanov Voronej dšlät universitetiniŋ jurnalistika fakul'tetini tamamlap kelip, därhal muhbir bolup orunlaşti. Män, säraliq jigit, korrektor bolup işqa kirginimgä hoşal. Aridin kšp štmäyla, u çoŋ bir bšlümniŋ başliği boldi, män – muhbir… Һär ikkilimiz, yaş ämäsmu, bäs-bäskä selip işliduq, biraq Azat aka tinim-tapmaydiğan, uniŋğa ohşiğumiz kälsimu, yazğanlirimiz zadila qamlaşmaydiğan. Ägär birär maqalimizni u mahtap qalğidäk bolsa, huddi tağni šrüvätkändäk, beşimiz kškkä yetätti.

Biraq, miŋ äpsus, Azat aka jigirmä jildin buyan arimizda yoq: uyğur jurnalist ählini häyran qalduridiğan materiallardin mährum bolduq; huşhoy, häzil-çaqçiği bilän hämmisiniŋ kšŋlini kštirişkä tirişidiğan, aq kšŋül, dilkäş insandin vä däsläp kšrgän adimini, uniŋ çoŋ-kiçikligidin qät°iy näzär, šzigä mähliya qilivalidiğan mehrivan adämdin bevaqit ayrilduq; qisqisi, ränҗişni bilmäydiğan, kšŋligä azar salğan adämgimu yahşiliq qiliştin qaytmaydiğan, «Azatniŋ aççiği kelip qaptu» degän sšzni heçkimgä aŋlatmiğan adämni kšrmiginimizgä 20 jil boldi.
Meniŋ bu täripläşlirim heçqandaq yasalma gäp ämäs. Eytqanlirimniŋ ispati nahayiti nurğun. Bir-ikki misal kältüräy. Bizdä, uyğurlarda, adämlärgä läqäm qoyuş aditi barğu. Bizmu, bäzidä, şundaq çeqişip qalattuq. Bir küni män Azat akiğa sšzdin-sšz çiqip «Seni «tuŋgan qapaq» desäk yarişip turidu», dedim. Azat aka därhalla: «Bilämsän, dadam — tuŋgan, apam — šzbäk, hä män bolsam, җiŋ uyğur!» däp җavap bärdi. Uniŋ bu eytqanliri häqiqät edi. Rastimni eytsam, Azat akiniŋ ata-anisiniŋ tuŋgan bilän šzbäkkä qançilik yeqinçiliğiniŋ barliğini bilmäymän, amma uniŋ šzini «Män uyğur!» däp mäydisigä urup mäğrurlinidiğan millätpärvärligini heçkim inkar qilmatti.
1997-jili fevral' eyida dadam vapat boldi. Redaktsiyadin meniŋ qayğumğa ortaqlişip, Açinoqiğa däsläp yetip kälgänlärniŋ biri Azat aka boldi. Şu jili qiş nahayiti qattiq bolup, dadam vapat bolğan küni hava temperaturisi minus 30 gradusni kšrsitip turatti. Soğni az degändäk, namaz aldida şuvurğan çiqip, kšz açquzmay qoydi. Azat aka bolsa, helikäm kšz aldimda turidu, tavutni ta zärätkaliqqa yätkiçä avuşmay, kštirip maŋdi. Keyin, Almutiğa qaytip kälgändä, Azat aka helä zaman «Açinoqa tağ bağridiki kiçikkinä bir gšzäl yeza ekän. Adämliri jugaç, mehmandost. Biraq, täbiitini çüşänmidim, yazliği — boran, qişliği şuvurğan tohtimaydiğan yär ekän», däp eytip jürdi. Uniŋ bu sšzliriniŋ šzigä has sävävimu bar edi. Azat aka jiraqtiki jutumğa däsläpki qetim 1983-jili meniŋ šyliniş toyumğa barğan. Şu küni heçqaçan bolmiğan boran çiqip, elektr simliri üzülüp, käçki ziyapitimiz şam-çiraq yoruğida štüp, bir šmür ästä qalarliq vaqiä bolğan edi. Һavarayi şundaq bolsimu, Azat aka Açinoqiniŋ bağliriğa, mevä däräqliriniŋ yaŋza-yaŋziliğiğa häyran bolup, jutumizdiki daŋliq bağvän Qasim aka Välievtin «sšhbät» elişnimu untumidi. «U maqalini yazğanda, «Yazliği — boran, qişliği şuvurğan tohtimaydiğan Açinoqidiki bağlar» däp mavzu qoyumän», däp maŋa häzilläşkini helikäm yadimda.
Monu kaj täläyni qaraŋ, meniŋ hoşalliğimğimu, ğäm-qayğumğimu äynä şundaq ortaq bolğan, birär yahşi maqalä yazsam mahtap, qol uçida yezilğanliri bolsa, sämimiy tänqitini eytip ustaz bolup jürgän Azat akidin täsadipi ayrilip qalarimni nädin biläy. 1998-jili 17-fevral' küni män dadamniŋ jil näzirini beriş üçün Açinoqiğa kättim. Älvättä, näzirgä Azat akinimu täklip qildim. U heç huştiniŋ yoqluğini, yahşi bolup qalsa, käynimdin yetip baridiğanliğini eytti. Biraq eytqinini ikki qilmay orunlaydiğan Azat aka kälmidi. Män jutumda bir-ikki kün turup qaldim. Açinoqiğa Azat aka ämäs, uniŋ šlümi toğriliq şum hävär käldi. Bir işinip, bir işänmäy şu künila Almutiğa qayttim. Şum hävär rast bolup çiqti. Murdini Yarkäntkä elip ketiptu, maŋa qäbrigä yättä kätmän topa taşlaşmu nesip bolmidi…
Azat akiniŋ iҗadiyiti häqqidä gäp qilğanda, uniŋ uyğur jurnalistikisiğa elip kirgän yeŋiliqliri, zaman rohiğa has härhil janrlarğa qäläm tävrätkänligi toğriliq nurğun yezişqa bolidu. Buniŋğa sarğayğan gezit tüplimilirini varaqlaş arqiliqmu kšz yätküzüş mümkin. Äŋ eçinarliği, Azat akiniŋ çoŋ bädiiy äsärlärgä tutuş qilişqa başliğan çeğida qoliğa alğan işini ahiriğa çiqiralmay kätkini. Meniŋ bilişimçä, u šzi izdäp-tapqan partizan Һakim Äysaev toğriliq hšҗҗätlik povest' yezivatatti. Һazir u povest'niŋ täğdiri namälum. Şundaqla šzi qatnaşqan studentlar quruluş otryadi vä, hatalaşmisam, BAM toğriliq äsärlärgä tutuş qilğinini bilimän.
Azat aka hayat bolsa, biyil 65-baharini nişanlatti. Uniŋ mehmandostluq hislitini yahşi bilgäçkä, şuni işäşlik eytimizki, hämminiŋ beşini qoşup, dağduğiliq toy qilatti. Äpsus, šzinimu, šzginimu huş qilidiğan u künlärgä yätmidi. Pärzäntlirini ärkilätti, šzi ärkiläşkä ülgirälmidi. Һä, u šmürdin bäkmu ätigän kätti, hayati qiran yaşta üzüldi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ