Uyqisiz štkän 35 kün

0
401 ret oqıldı

Bähtişat SOPİEV, «Uyğur avazi»/Һeçkim untulmidi vä heçnärsä untulmaydu
Buniŋdin 29 jil ilgiri, yäni 15-fevral'da Keŋäş İttipaqiniŋ äskärliri Avğan yerini birätola taşlap çiqip kätti. Almutida här jili bu künni şähärdiki 28-panfilovçi-gvardiyaçilar parkida atap štüş än°änigä aylandi.
Ätigändin başlap qar yaqqiniğa qarimay, panfilovçilar parkiğa adämlär nurğun jiğildi. Һätta bäzi Uluq Vätän uruşiniŋ veteranlirimu käptu. Eytişlarğa qariğanda, şähärdä 400 UVU veterani bar ekän. Şundaqla u küni desantlar bilän härbiy oquş orunliriniŋ kursantlirini, “avğanliqlarni” vä җäŋ mäydanida qaza bolğanlarniŋ uruq-tuqqanlirini uçrattuq.
Mäyrämlik täntänini Almuta şähärlik bäynälmiläl-jäŋçilärniŋ uyğunlaşturuş keŋişiniŋ räisi Murat Abduşukurov kirişmä sšz bilän açti.
– Avğan uruşiğa 22 269 qazaqstanliq qatnaşti, – dedi bäynälmiläl-җäŋçi. – Ulardin 924 adäm qaza boldi. 21 soldat iz-tizsiz yoqap kätti. Miŋdin oşuq soldat naka bolup qaytti. Bizniŋ jigitlär, umumän alğanda, avğan yeridä 9 jil, 11 ay, 18 kün boptu. Җäŋçilirimiz asasän strategiyalik ob°ektlarni küzät qildi. Şundaqla ağriqhana, gospital', yol saldi. Һätta Qabulda qazaqstanliq soldatlar bärpa qilğan bir mikrorayon bar. Demäk, bizniŋkilär u tävägä šçmäs iz qaldurup kätti. Keläçäktä bu mäyrämni, Rossiyadikigä ohşaş, räsmiy atap štüş mäsilisini qoyuvatimiz.
Mäyräm iştrakçiliriniŋ arisida ismi rivayätkä aylanğan «qara mayormu» boldi. U – Avğan uruşiniŋ ofitseri Boris Kerimbaev – ikki jil, ikki ay, bäş kündä 45 solditidin ayrilip qalğanliğini kšzigä yaş elip sšzläp bärdi.
U küni märasimda sšzgä çiqqan Avğan uruşiniŋ qatnaşquçiliri, huddi kelişivalğandäk, Avğan yarisiniŋ mäŋgü saqaymaydiğanliğini eçinişliq bilän eytip štti. Biz mäzkür märasimda avğan yeridä bolğan uyğurlar bilän uçrişip, hämsšhbättä boluş pursitigä egä bolduq. Şularniŋ biri – almutiliq Muŋdaş Һämraev. Sšhbätdişimniŋmu eytari kšp ekän. U avğan yeridä bari-yoqi 35 kün boptu.
– Amma 35 kün maŋa huddi 35 jildäk tuyuldi, – däydu Muŋdaş aka. – Çünki biz nägä, nemä üçün maŋğinimizni bilmiduq. Kšpçiligimizniŋ käynidä ailisi, baliliri qaldi.
Muŋdaş aka härbiy borçini 1970 – 1972-jilliri Primor šlkisiniŋ Ussuriysk şähiridä štäp kälgän ekän. Uniŋ härbiy biletini qaravetip, «härbiy vä säyasiy täyyarliqniŋ älaçisi», «BPM komandiriniŋ orunbasari» degän yeziqlarğa kšzüm çüşti.
– 1979-jili yänä härbiy hizmätkä çaqirtildim, – dedi u meniŋ härbiy bilettiki yeziqlarni kšzdin käçürüvatqinimni bayqap. – Bäzidä buniŋğa äynä şu «älaçi soldat» bolğinim säväp boldimekin däpmu oylaymän. 1979-jili Almutidiki Oktyabr' nahiyälik härbiy komissariatida «77 800» härbiy polki qurulğan ekän. Bu ilgiri «härbiy sir» bolğan bilän hazir barliq yärdä oçuq eytilivatidiğu. Meni bir keçidä şu polkniŋ qatariğa qobul qildi. Dekabr' eyiniŋ ahirida Almutida poezdğa oltarduq. Poezda nägä maŋğinimiz toğrisida piçir-piçir paraŋlar bolğini bilän eniğini heçkim bilmäydu. Termez şähirigä kälgändä Avğanstanğa maŋğanliğimiz mälum boldi. 25-dekabr' küni bizni Qunduz şähirigä elip käldi. Däsläpki küni šzimizni huddi tsirkqa kirip qalğandäk his qilduq: biz ularniŋ «tärtivini» küzät qilduq. Yärlik adämlär bilän sšzlişişkä, ularğa oq etişqa ruhsät yoq. Kündüzi şähärdä, keçisi taqqa çiqip ketimiz. Däsläpki künliri issiq tamaq yegändäk qilduq. Keyin umu yoq boldi. Yadimda qalğini, 3-yanvar'din başlap 17-yanvar'ğiçä «qattiq-quruq» närsilär bilän qosaq toydurup jürduq. Susiz qalğan künlärmu boldi. Bir küni bizniŋ kolonna tağ davanidin štüvetip, düşmän oqiniŋ astida qalduq. Keyin asmanda bäş samolet päyda boldidä, tağni düşmänlärdin bir qur «tazilavätti». Bizgä yol eçildi. Bolupmu käç kirgändä änsizçilik başlinatti. «Qayaqtin etivetidekin», degän ändişidä jürisän. 35 künni uyqisiz štküzduq. Uhlisaq, yänä şu šltürüvetämdekin däp qorqimiz. Bir ayda tšrt säpdişimizdin ayrilduq. Һämmisi düşmänlärniŋ oqidin qaza boldi.
Bizgä ottuz üç kün bolğanda ornimizğa başqa soldatlar käldi. Bähitkä qarşi, meniŋ ornumğa operator-navodçik därhal kälmidi. Uni ikki kün küttuq. 24 saatni qandaq štküzginimni päqät šzämla bilimän. Ailämni, biri tšrt, biri bäş yaşta qalğan oğullirim Dias bilän Suhrabni oylaymän. İkki kündin keyin meniŋ «mäsiläm» iҗabiy häl boldi. Ahiri teç-aman çegaridin štüp kättim.
Muŋdaş aka bilän räpiqisi Tursunay hädä ikkisi uniŋdin keyin Nasiba isimliq qiz sšyüptu. Ular җämiyitimizniŋ härhil sahalirida işläydu. Yättä nävrisi bar. Nävrilärniŋ çoŋi Ämirşah aliy oquş ornini tamamlaş aldida turidu. Һär jili 15-fevral' küni balilar bilän nävrilär çoŋ šydä baş qoşup, dadisini mäyrimi bilän täbrikläydu. Bu qetimmu şundaq boldi.
…Ata avğan uruşi häqqidä eytip, balilarniŋ jürigini moҗuğisi kälmäydu. U, adättikidäk, šziniŋ häzil-çaqçaqliri bilän ularniŋ käypiyatini kštiridu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ