«Bähtimni uyğurumniŋ qutluq kätminidin taptim»

0
811 ret oqıldı

Sabiräm ÄNVÄROVA, «Uyğur avazi»/ Tävällud/ Kolhoz, etiz, qayniğan ämgäk… Män bularniŋ heçqaysisini kšrmidim. Çünki män tuğulğanda Qazaqstan alliqaçan mustäqillikkä erişip, kolhozlar tarqap kätkän edi. Esimni jiqqandin beri yaşanğan jut çoŋliri, bova-momilirimniŋ eğizidin kolhozniŋ turmuş-tirikçiligi häqqidä aŋlap kelivatimän. Ular kolhoz häqqidä җan-dili bilän berilip sšzligändä, bepayan daladiki ämgäk adämliri kšz aldimdin kino lentisidäk štidu. Dimiğimğa, huddi altun aşliq yälpüngän etizniŋ salqin şamili kälgändäk, bšläkçä täsiratqa bšlünüp ketimän. Bolupmu qoliğa kätmän tutup, yär çapqan, aşliq terip, kšksigä yultuz taqqan Rahiläm ana Seyitova häqqidä aŋliğanlirim meni häyran qalduridu.
Säksän yaşliq tävälludi harpisida Sotsialistik Ämgäk Qährimani atalğan ana bilän üzmu-üz kšrüşüp, sšhbätlişiş pursiti yar bärdi. Bir qiziği, män uniŋ täqi-turqi, gäp-sšzi, iş-härikitini tamamän başqiçä täsävvur qilğan ekänmän. Kšz aldimda çirayidin mulayimliq yeğip turidiğan, kšzliridin nur çaqniğan, eğir-besiq, gäp-sšzliri siliq-sipayä aqyağliqliq ana turidu. Päqät qaparğan qollirila uniŋ tartqan җapa-mäşäqitini ispatlap turğandäk, halas.
Teçliq-amanliq soraşqandin keyin, sšzümni kšptin beri oylandurup jürgän soalimdin başlidim. Ayal kişilärni aҗizliğiğa qarap «aq biläk egisi» däp eytişidu ämäsmu. Män qoliğa jiŋnä elip, käştä basqan, tağ atlap mal baqqan, hätta oğaq bilän oma oriğan anilar bilänmu uçraştim. Mana ändi Rahiläm Seyitovadäk kätmän elip yär çapqan ana bilän kšrüşüp oltirimän. Şuŋlaşqa meniŋ däsläpki soalim mundaq boldi:

Sizgä är kişilärniŋ oqiti eğir kälmidimu? Şu vaqitlarda rämiti atammu däl şundaq degän edi. «Başqa oqät tepilmiğandäk, aҗiz җeniŋğa su tutup, kätmän çepip nemä qilisän…» däp maŋa äqil eytatti. Biraq meni heçkim rayimdin qayturalmidi.
Keŋäş dävridä ayallarğa beğişlanğan jurnallar kšp bolidiğan. Män bolsam şu jurnallarni taşlimay oqattim. Bir küni Sotsialistik Ämgäk Qährimani Märiyäm Niyazova häqqidä yezilğan maqalini oqup çiqqandin keyin meniŋ hayatimda çoŋ šzgiriş yüz bärdi. «Män nemä üçün şuniŋdäk bolalmaymän?! Märiyäm Niyazova qilğan oqätni mänmu qilalaymän» dedim šzämgä šzäm. Moşu bir maqalä meni alahidä rohlanduruvätti.
Män yättä yaşqa tolğanda, Uluq Vätän uruşi ayaqlaşti. Şu jilliri dadamni armiyagä sepigä elip kätkän edi. Keyin u şahtida işläptu. Şahtida işläp jürüp dadamniŋ bir kšzi zähmilinip, jutqa qayturulidu. Dadam yağaçtin härhil buyumlarni mahirliq bilän yasap çiqatti, anam taŋ atqandin kün patqiçä etizda tär tšküp, şuniŋ bilän billä šy işlirinimu qilip ülgirätti. Bizniŋ baliliğimiz, bügünki künniŋ baliliri ohşaş oynap-külüp štkini yoq. Ata-animizni ägişip, kiçigimizdin ämgäk bilän tavlinip çoŋ bolduq.
– Mäktäptin därhal kolhoz işiğa arilişip kättiŋizmu?
– Çarin on jilliq mäktivini tamamliğandin keyin, mälum säväplär bilän, oquşqa baralmidim. Yezida qelip kolhozda işläşkä toğra käldi. Seğinçi bolup işläp jürüp, vilayätlik bayqaşta aldinqi üçlüktin kšründüm. Eytip kätkinimdäk, jurnaldiki maqalini oquğandin keyin, hayatqa bolğan kšzqarişim šzgärdi.
– Ändi kšzligän mähsitiŋizgä qandaq yättiŋiz, şu häqqidä eytip bärsiŋiz?
– Mahtanğinim ämäs, etizniŋ oqitini män-män degän ärlärmu täsliktä elip maŋidu. Ayal beşim bilän, patqaq keçip, su tutup, aşliq terip, yazniŋ tomuz issiğida kšyüp-piştim. Sunmas iradäm maŋa mädät bärdimu, tškkän tärim bekarğa kätmidi.
1958-jili 30 gektar kšmüqonaqniŋ här gektaridin 50 tsentner taza dan aldim. Şu çağda kolhoz täripidin giläm bilän mukapatlanğan edim. Bu män üçün hayatimdiki äŋ qimmät mukapat bolup qaldi. Sävävi, u giläm meniŋ kšptin kütkän arminimniŋ däsläpki mevisidäk bilindi. Yänä kelip, etizda işläp jürginimdä, nahiyä rähbiri Kintal İslamovniŋ eytqan tiläk-sšzliri ümütümni qanatlandurğandäk boldi. Ämgäk qilğansiri harğinim yoq, äksiçä, šzäm halap qilğan oqättin bähirländim… Kolhozda 4 adämdin ibarät bolğan zveno täşkil qilindi. Uniŋ yetäkçiligigä meni layiq kšrdi. Älvättä, rähbärlikniŋ maŋa bolğan işänçisini aqlaşqa tiriştim. Bir qiziği, qol astimda şirğurandäk jigitlär işlidi. Ular meni qollap-quvätläp, eytqanlirimğa ämäl qildi. Bäzidä hšrmätläp, eğir işqa salğusi kälmätti. Biraq, män ulardin çättä qalmidim. Yegän nenimiz bir bolğandin keyin, җapanimu täŋ tartişimiz keräkligini çüşändürüp, Vaҗit, Kärimҗan, Äretay isimliq dehanlar bilän birliktä işlidim. Ämgigimiz aqlinip, 40 gektar mäydanniŋ här gektaridin 70 tsentnerdin dan elindi. Kelär jili terilğu mäydanini 200 gektarğa yätküzüp, hosul miqdarini aşurduq. «Etiz mälikisiniŋ» här gektaridin ottura hesap bilän 60 tsentnerdin taza dan elip, vilayät dairisidä juquri nätiҗilärni qolğa kältürduq.
Sotsialistik Ämgäk Qährimani ataldim.
Şu çağdiki hoşalliğimni til bilän yätküzälmäymän. Äşu päyt, bir çağlarda šzäm jiraqtin tälmürüp qariğan egiz çoqqiniŋ üstigä çiqqandäk vä kšptin intilğan nişanğa yätkändäk täsiratta qalğanliğim heli yadimda.
Siz 1969-jili Moskvada štkän HHİV partiya qurultiyiğa delegat bolup qatnaştiŋiz, Qazaqstan Җumhuriyti Aliy Keŋişigä deputat bolup saylandiŋiz, «Almuta vilayitiniŋ Pähriy grajdini» namiğa sazavär boldiŋiz, birnäççä orden vä medal'lar bilän täğdirländiŋiz. Bizgä namälum yänä qandaq utuqliriŋiz bar?
– Yättä jil Çarin yeziliq Mädäniyät šyiniŋ mudiri bolup işläp, «Çarin sadasi» namliq ansambl'ni barliqqa kältürdüm. Mäzkür ansambl' keyiniräk «häliq ansambli» ataldi.
Äsli mäktäptä oqup jürgän çağlirimda ustaz boluşni bäkmu arman qildim. Bolupmu, matematika pänigä bšläkçä qiziqattim. Mäktäpni tamamlap, matematika päni muällimi bolsam dättim. Biraq, peşanämgä tamamän başqa hayat yeziliptu. Ailä qiyinçiliqliriğa bağliq oquşqa baralmiğanliğim üçün yaşliğimda qattiq škünätim. Lekin, vaqit štüp, u künlärmu artta qaldi. Uzun sšzniŋ qisqisi, «Yärni toydursaŋ, aç qalmaysän» däp ata-bovilirimiz eytqandäk, dehan bolup yaman kündä qalmidim. Bähtimni yärdin, uyğurumniŋ qutluq kätminidin taptim.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ