Mähsätkä yetäkläydiğan Mäktüp

0
4 091 ret oqıldı

Sabiräm ÄNVÄROVA, «Uyğur avazi»/ Ahirqi 26 jilniŋ içidä täräqqiy ätkän 50 mämlikätniŋ qatariğa qoşulup ülgärgän dšlitimiz pütkül duniyani häyran qaldurdi. Sävävi, insan hayati bilän qariğanda 26 jil uzaq bilingini bilän, tarihiy turğudin hesaplisaq, yeŋidin Mustäqillik elip, äs jiqqan äl üçün bu intayin qisqa vaqit. Biraq, yüzdin oşuq millätniŋ birligi, parasätlik Prezidentimizniŋ dana säyasiti tüpäyli bu çaräk äsirdä Qazaqstan alämgä tonuldi. Eytsaq-eytsaq, җar selip mahtanğidäk utuqlirimiz yetärlik. Lekin bu nişanğa yättuq degänlik ämäs. Äksiçä, jildin-jilğa җavapkärçiligimiz šsüp, mähsät-väzipilirimiz kšpäymäktä. Alda tehi talay çoqqilarni beqinduruşimiz keräk. Bayqidiŋizmu, saatniŋ tilliri päqät alğa qarap maŋğinidäk, täräqqiyatniŋ kšçimu davamliq alğa qarap ilgiriläydu. Bizdiki mähsät – şu kšçtin keyin qalmasliq.
Dšlät rähbiriniŋ «Tšrtinçi sanaät inqilavi şaraitidiki täräqqiyatniŋ yeŋi imkaniyätliri» däp atalğan Mäktüptiki här yšniliş bizni kšzligän mähsitimizgä bir qädäm yeqinlitidiğanliği sšzsiz. Mäniviy yeŋilinip kelivatqan äl üçün yezilğan Mäktüpniŋ yeŋiliği zor. Bolupmu, şuniŋ içidä «Adäm kapitali – yeŋiliniş asasi» namliq yättinçi yšnilişkä tohtalsaq, uşbu yšniliştä bilim häm meditsina sahaliriğa ait sšz qozğalğan. «Һazir boy çepişturidiğan zaman ämäs, oy çepişturidiğan zaman» däp buniŋdin aval eytip kätkän Prezidentimiz bilim sahasiğa qaçanla bolmisun çoŋqur ähmiyät beridu. Şuŋa, bu qetimqi Mäktübidimu maaripqa җüklängän җavapkärçilik üstün.
Mäzkür oquş jili başlanğandin beri Qazaqstandiki barliq mäktäplär 5 künlükkä kšçti vä bäzibir siniplar yeŋilanğan programma asasida bilim elivatidu. Mäktüptä, ottura bilim beriş sahasida yeŋilanğan mäzmunğa kšçüşniŋ 2021-jili ayaqlişidiğanliği eytilğan. Demäk, 2021-jildin etivarän mäktäplärdä toluq yeŋiliniş yüz beridu. Bu – tamamän yeŋi programmilar, därisliklär, standartlar vä kadrlar. Ändiki väzipä şuniŋğa layiq pedagoglarni täyyarlaş. Äslidä, bu turğudiki işlar elimizdä biraz jildin beri başlanğan desäkmu bolidu. Yäni, yeŋi format muällimliriniŋ täyyarlinişi bilim beriş sahasidiki šzgirişlärniŋ däsläpki qädimidur.
Prezidentimiz eytqandäk, aldiki vaqitta muräkkäp häm muhim pänlär bolup hesaplinidiğan matematika häm täbiiy pänlärni oqutuş süpiti küçäytilmäkçi. Bügünkidäk zamaniviy tehnologiyalär täräqqiyatniŋ muhim amiliğa aylanğan dävirdä yeŋi tehnologiyalärni mukämmäl šzläştürgän mämlikätlärniŋla rivaҗlinidiğanliği talaşsiz. Täräqqiy ätkän 30 älniŋ qatariğa qoşulimiz däymizkän, birinçi novättä, zamanğa layiq ävlat tärbiyiläp çiqişimiz şärt. Mäzkür Mäktüptä Prezidentimiz yaşlarniŋ zamanğa layiq boluşi üçün, äŋ birinçi novättä, Qazaqstanda zamanğa layiq şarait yaritip berişimiz şärtligini täkitläydu vä şu asastiki väzipilärni atap kšrsitidu.
«Til bilsäŋ, har bolmaysän» demäkçi, 130din oşuq etnos väkilliri istiqamät qilidiğan Vätinimizdä barliq tillarğa ärkinlik berilgän. Bolupmu, qazaqstanliqlarniŋ keläçigi üçün qazaq, rus, ingliz tilliriğa çoŋqur kšŋül bšlünmäktä. «Ägär qazaq tiliniŋ hayati uzaq bolsun desäk, uni tetiqsiz terminologiya bilän qiyinlaşturmay, hazirqi zamanğa muvapiqlaşturuşimiz keräk» däp eytqan Prezidentimiz keyinki jillarda duniyada qeliplaşqan yättä miŋ terminniŋ qazaq tiliğa tärҗimä qilinğanliğini qäyt qildi. Orunsiz tärҗimilärni tohtitip, terminologiya turğusidin qazaq tiliğa häliqara tilni yeqinlitişimiz keräkligini çüşändürdi. Latin alfavitiğa kšçüşniŋ bu mäsilini rätkä kältürüşkä imkaniyät beridiğanliğini eytip, 2025-jilğiçä bilim berişniŋ barliq basquçida latin alfavitiğa kšçüşniŋ eniq käştisini tüzüşni tapşurdi.
Bilimlik insanniŋ yärdä qalmaydiğanliğini näzärdä tutup, Qazaqstanda yaşaydiğan härqandaq etnikiliq top väkiliniŋ härqandaq işni tallavalalaydiğanliğini, hätta Prezident bolup saylinişqimu hoquqluq bolidiğanliğini äskärtti. Uşbu sšzlärdin elimizdä bilimniŋ hämmidin büyük turidiğanliği häm millätlär ärkinligi roşän bayqilip turuptu.
Yättinçi yšniliştä šzgirişlärniŋ päqät ottura mäktäplär häqqidä ämäs, bälki bilim berişniŋ barliq däriҗilirigä (kolledj, universitetlar) bağliq ekänligi ayrim-ayrim kšrsitilgän.
«Öziniŋ tarihini, tilini, mädäniyitini šzläştürgän, şundaqla zamanğa layiq, çät tilini bilidiğan, ilğar vä duniyaviy kšzqarişi bar qazaqstanliq bizniŋ җämiyitimizniŋ idealiğa aylinişi lazim» däp täkitlidi Prezident Mäktübidä. Atap ketiş keräkki, mädäniyät häm ideologiyani täräqqiy ätküzüş häqqidä Dšlät rähbiri «Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş» namliq maqalisidimu eytqan edi. Şundaq ekän, Mäktüp häm maqalida šzara munasivätniŋ barliği eniq bilinip turidu.
«Adäm kapitali – yeŋiniliş asasi» däp atilidiğan yättinçi yšnilişniŋ yänä bir muhim sahasi – salamätlik. Asasiy Qununimizda «dšlätniŋ äŋ çoŋ bayliği – adäm» däp yezilğan. Ändi, adämniŋ äŋ çoŋ bayliği – salamätlik. Ahirqi jillarda mämlikitimizdiki meditsina sahasiniŋ täräqqiyati yaman ämäs. Lekin bügünkidäk yaş häm keläçigidin zor ümüt kütküzüvatqan elimiz üçün bu utuq yätkülüksiz.
Mälumki, bügünki taŋda elimizdä onkologiyalik ağriqlar qanat yeyip, çoŋ qiyinçiliq hasil qilmaqta. Şuŋa, šz Mäktübidä Prezidentimiz onkologiyalik ağriqlar bilän kürişiş üçün kompleksliq plan qurup, ilmiy onkologiyalik märkäz eçişni alğa süridu. Mäktüptä eytilğandäk, aldiki vaqitta qazaqstanliqlar Mäҗburiy iҗtimaiy meditsiniliq ğämsizländürüş sistemisiğa päydin-päy kšçidiğan bolidu. Därhäqiqät, «Mäҗburiy iҗtimaiy meditsiniliq ğämsizländürüş sistemisiğa kšçüş» bizgä yat ämäs. Çünki bu yšniliştä tärğibat-täşviqat häm çüşändürüş işliri helidin beri qolğa elinip qoyğan.
«Täräqqiy ätkän ällärdiki äŋ muhim qaidä mundaq – iş adämni ämäs, adäm işni šzi izdäydu» degän Prezidentimiz bu qetim iş bilän täminläş vä tiҗarätni rivaҗlanduruş boyiçä atquruluvatqan işlarniŋ nätiҗisi bilän kamçiliğini qatar eytip, birpütün elektronluq ämgäk birjisini käŋ dairidä kirgüzüşni tapşurdi. Elektronluq ämgäk birjisida boş iş orunliri vä iş izdigüçilär toğriliq barliq ähbarat toplinişi lazimliğini äskärtti.
Mäktüptä päqät җavapkärçilik jüklinipla qalmay, šzgirişlärgä layiq yeqimliq yeŋiliqlarmu bar. Yäni, 2018-jilniŋ yanvaridin başlap, pikirdaşliq pensiya 8 payizğa šsti. Nakalarğa, baqquçisidin ayrilğan vä naka balilarni tärbiyilävatqan aililärgä beğişlanğan yardäm pulliri 16 payizğiçä kšpäydi. 2018-jilniŋ 1-iyulidin başlap baziliq pensiya ämgäk stajiğa munasivätlik ottura hesap bilän 1,8 hässä šsidiğan bolidu. Buniŋdin bšläk, Dšlät rähbiri 2018-jilniŋ 1-iyulidin başlap kamalätkä tolğan, bala çeğidin 1-toptiki nakalarni beqivatqan ata-anilar üçün qoşumçä dšlätlik yardäm pulini kirgüzüşni tapşurdi.
Äŋ muhimi, Mäktüptä muällimlärniŋ mäs°uliyiti bilän billä märtivisiniŋmu aşidiğanliği huş qilidu. Yättinçi yšniliştä 2018-jilniŋ 1-yanvaridin başlap bilim berişniŋ yeŋilanğan mäzmuniğa kšçkän ustazlarniŋ lavazimliq maaşi 30 payizğa šsidu deyilgän. Bu šzgiriş ikkinçi җähättin pedagoglarniŋ dayim izdinip, yüksilişigä yol açidu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ