Şšhrät QURBANOV: «Bir bağda 442 adäm işläydu»

0
426 ret oqıldı

Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA, «Uyğur avazi»/ Yeqinda Panfilov nahiyäsi hakiminiŋ orunbasari Şšhrät Qurbanovqa yoluqup, štkän jili täväniŋ iҗtimaiy-ihtisadiy hayatidiki šzgiriş-yeŋiliqlar, keläçäkkä bälgülängän iş-reҗilär vä başqimu mäsililär häqqidä sšhbätläşkän eduq. Tšvändä äynä şu sšhbätni gezithanlar diqqitigä havalä qilivatimiz. – Şšhrät Burhandin oğli, elimiz Prezidentiniŋ qazaqstanliqlarğa yolliğan «Tšrtinçi sanaät inqilavi şaraitidiki täräqqiyatniŋ yeŋi imkaniyätliri» Mäktübidä atap kšrsitilgän asasiy 10 väzipä boyiçä tävädä qandaq işlar ämälgä aşuruluvatidu?
– Prezidentniŋ härbir Mäktübi elimiz täräqqiyatidiki tarihiy basquç ekänligi hämmigä mälum. Bu qetimqi Mäktüpmu mähsät-mahiyiti җähättin šz ävzälliklirigä egä. Eytayluq, uniŋda on väzipä bälgülinip, keläçäk mähsätlärgä yetişniŋ asasiy yolliri yänä bir qetim ipadiländi. Mäktüpni nahiyä hälqimu qizğinliq bilän oqup, uni җay-җaylarda muhakimä qilip, qollap-quvätläydiğanliğini bildürüvatidu. Biz, šz novitidä, uniŋ mahiyitini häliqqä addiy tilda çüşändürüşkä tirişivatimiz. Aldi bilän buni häliqqä çüşändürüp, andin ämäliy işqa kšçkän ävzäl. Şundaq qilğandila biz mähsitimizgä yetimiz.
– Ötkän jilğa škünüşlär yoqtu…
– Ötkän 2017-jil nahiyä üçün muvappäqiyätlik bolğanliğini birdin täkitläş keräk. Nahiyä ihtisadiniŋ asasini täşkil qilidiğan yeza egiligi mähsätçanliq bilän täräqqiy ätti. Sanaät, kiçik vä ottura tiҗarät, quruluş, avtotransport vä kommunikatsiyalär, ahalini iş bilän täminläş boyiçä qolğa kältürülgän kšrsätküçlär qanaätlinärlik däriҗidä boldi. Bilim beriş, salamätlikni saqlaş sahaliridimu yeŋiliqlar az bolmidi. Eytayluq, «Nurlı jol» dšlät programmisi dairisidä bir yeŋi mäktäp selinip, üç mäktäptä muräkkäp җšndäş işliri elip berildi. Meditsina sahasi boyiçä Çuluqayda bir davalaş ambulatoriyasi, Tšvänki Pänҗim yezisida FAP paydilinişqa berildi. Nahiyälik ağriqhanida komp'yuterliq tomografiya apparati vä nevrologiya bšlümi işqa qoşuldi. Ötkän jili Yarkänt şähiriniŋ koçiliri asfal'tlinip, trotuarlar selindi. Küzdä qedimiy Yarkänt şähiriniŋ 135 jilliq märikisi dağduğiliq atap štüldi. Äzäldin dostluği bilän birligi yaraşqan kšpmillätlik tävä hälqi iҗil-inaqliğini yänä bir qetim namayiş qildi.
– «Sür°ätlik industriyalik-innovatsiyalik täräqqiyat» dšlät programmisi häqqidä nemä eytqan bolar ediŋiz?
– Mähsus moşu programma dairisidä 2013-jili 20-dekabr' küni investitsiyalik layihilärni tonuşturuşqa beğişlanğan telekšrüktä Dšlät rähbiri N.Ä. Nazarbaevniŋ iҗaziti bilän işqa qoşulğan «Yarkänt krahmal-şirnä zavodi» ҖÇY paaliyät elip berivatidu. U Märkiziy Aziyadiki mundaq birdin-bir karhana. Uni ismi käŋ җamaätçilikkä tonulğan tiҗarätçi, Almuta vilayätlik mäslihätniŋ deputati Zakirҗan Quziev başquridu. Zavod asasän kšmüqonaqni qayta işläşkä ihtisaslaşturulğan. Nahiyädä yerim äsirdin beri šstürülüvatqan kšmüqonaq tävä yeza egiliginiŋ asasiy ziraiti bolup hesaplinidu. Şuniŋ bilän billä kšmüqonaqniŋ 33 payizi Panfilov nahiyäsidä yetiştürülidu. Mäzkür zavod kšmüqonaqni qalduqsiz qayta işläp, uniŋdin ottuzdin oşuq mähsulat yetiştürüş imkaniyitigä egä. Zavod çät äl tehnologiyaliri bilän җabduqlanğan bolup, uniŋda 1200din oşuq adäm iş bilän täminlängän. İşläpçiqiriş җäriyani toluq avtomatlaşturulğan. Jiliğa 100 000 tonna kšmüqonaqni qayta işläş quvitigä egä. Bu zavodniŋ işqa qoşuluşi tüpäyli yarkäntlik dehanlar burunqidäk alğan hosulini satalmay, hamanlarda heridarini kütüp, «qişlaydiğandin» qutuldi. Yäni mäzkür zavod kšmüqonaq denini dehanlar bilän kelişilgän bahada setivalidu. Mäsilän, qurutulğan aşliqni dehanlar štkän jili bir kilogrammini 42 – 45 täŋgidin štküzdi. Bu aldinqi jillarğa nisbätän helila juquri baha. Çünki bu kšrsätküç 2015-jili 35-37 täŋgini täşkil qilğan.
Mäzkür zavod tehi yeqindila yänä ikki tsehni, yäni FGS (Glyukozno-fruktoznıy sirop) vä limon kislotasi tsehini işqa qoşti.
– Nahiyä ihtisadiniŋ asasini yeza egiligi täşkil qilidu. Tävädä bu sahani täräqqiy ätküzüşkä qandaq şaraitlar yaritilivatidu?
– Şuni işäşlik eytiş keräkki, uni täräqqiy ätküzüş üçün barliq şärt-şaraitlar moҗut. Yättisuniŋ märvayiti hesaplanğan Yarkänt täväsidä çarviçiliq, dehançiliq, bağvänçiliq qilişqimu qolayliq. Bu mümkinçiliklärni toluq paydilinivatimiz. Eytayluq, štkän jili terilğu mäydanliriniŋ 43,4 miŋ gektariğa yeza egiligi ziraätliri terildi. Uniŋ 25785 gektariğa «etiz mälikisi» pärviş qilinip, 162 000 tonna aşliq yetiştürüldi. Ötkän jili agrar sektorida 37,6 milliard täŋgilik mähsulat elindi.
Yarkäntniŋ ekologiyalik taza almisi bilän üzümi, şaptula, qaršrük bilän qoğun-tavuzidin mol hosul elinivatidu. Jilniŋ tügäl tšrt päslidä bağvänlär šzliriniŋ şähsiy qoymilirida saqlanğan mevilirini bazarlarğa elip çiqip, turğunlarni ekologiyalik taza mevilär bilän täminlävatidu. Uniŋdin miŋliğan şähärliklär bilän şähär mehmanliri minnätdar.
Bağvänçiliktimu yeŋi ilğar tehnologiyalar asasida iş jürgüzüvatqanlar az ämäs. Şähsiylär hesaviğa bağlar bärpa boluvatidu. Aydarli yezisida «Jarkent Frukt» җavapkärligi çäklängän yoldaşliği täripidin 1110 gektar mäydanda härhil sortluq mevilär tamçilitip suğiriş tehnologiyasi bilän pärviş qilinivatidu. Bu bağda 442 adäm turaqliq iş bilän täminlängän.
Jil yäküni boyiçä çarviçiliq sahasiniŋmu turaqliq täräqqiy etivatqanliğini eniq kšrüvatimiz. Mal, quş sani kšpiyivatidu. «Sıbağa», «Altın asıq», «Qwlan» dšlät programmiliri asasida mal bodaş mäydançiliri bilän süt fermiliri täşkil qilinivatidu. Çarviçiliqta yänimu mal näslini yahşilaş işlirini käŋ qanat yayduruş lazim.
Moşu yärdä kiçik dehan egiliklirini birläştürüş arqiliq kooperativlarni täşkil qilişniŋ qolğa elinğanliğinimu eytqum kelidu. Nätiҗidä Saribäl yeza okrugida Muhitҗan Ähmätov «Paydalı kškšnis», Pänҗim yeza okrugida Adilҗan Ğoҗämbärdiev täripidin «Ğoҗämbärdiev» işläpçiqiriş kooperativliri qurulup, 100din oşuq kiçik şähsiy egiliklär biriktürüldi. Umumän, yeza egiligidä işläymän degüçilärgä barliq şarait bar. Päqät horunluq qilmay ämgäk qiliş keräk.
– Şšhrät Burhandin oğli, nahiyädä kšptin kütkän gaz tartiş işlirimu elip berilivatidu. Biraq, bügünki küngä qädär, Yarkänt şähiridä bari-yoqi 200 ailigila gaz kirgüzüldi. Turğunlar gaz kirgüzüş işliriniŋ häddi-hesapsiz qimmätligigä narazi. Otun-kšmürniŋ bahasi altundinmu qimmät boldi deyişidu…
– « QazTransGaz» aktsionerliq җämiyiti vä «APL-Konstrakşn» ҖÇY Panfilov nahiyäsi turğunlirini gaz bilän täminläş mähsitidä Yarkänt şähiridä gaz tarmaqliri bilän avtomatlaşturulğan gaz taritiş stantsiyasini işqa qoşti.
Bügünki kündä Yarkänt şähiriniŋ koçilirida gaz trubiliri tartilivatidu. Yarkänt şähiri ahalisiniŋ turuşluq šylirigä gaz tartiş işliriniŋ «APL Construction» җavapkärligi çäklängän yoldaşliği täripidin bälgülängän bahalar bilän kelişim-şärt asasida ämälgä aşuruluvatidu.
Ändi kšmürgä kälsäk, uniŋ bahasi nahiyälik hakimiyät täripidin nazarät qilinivatidu. Birnäççä qetim reydlar uyuuşturuldi. Närq ihtisadi şaraitida yaşavatqinimiznimu untumayli. Kšmürniŋ bahasiniŋ päqät Panfilov nahiyäsidila ämäs, bälki җumhuriyät dairisidä kündin-küngä šsüvatqanliğini bayqavatimiz. Uniŋğa elip-satarlar šzliri haliğan bahasini qoyuvatidu. Kšmür bahasi dšlät täripidin rätlänmigän bolsimu, nahiyälik hakimiyät küz vä qiş aylirida «Altınkšl» vä «Qundızdı» tšmür yol stantsiyaliridä bu mäsilä boyiçä mähsus reydlarni uyuşturdi.
– Şšhrät Burhandin oğli, siz nahiyä hakiminiŋ orunbasari bolup işlävatqiniŋizğa uzun jillar boldi. Gezithanlar sizniŋ şähsiy hayatiŋizğimu qiziqsa keräk…
– Uyğur nahiyäsiniŋ Qirğizsay yezisida tuğuldum. Almutidiki yeza egiligi institutida agronom mutähässisligi boyiçä bilim aldim. Ämgäk paliyitimni Qirğizsaydiki «Krasnoe Znamya» kolhozidin başliğan. Andin Uyğur nahiyälik yeza egiligi bšlümidä işlidim. Räpiqäm – Nadiyäm Zakir qizi pedagog. Oğlum Arsendin bir nävrä sšyduq.
– «Uyğur avazi» gezitiniŋ oqurmänlirigä nemä tiligän bolar ediŋiz?
Şähsän män, «Uyğur avazi» gezitiniŋ oqurmänliriniŋ kšp bolğanliğini tiligän bolar edim. Çünki gezitta säyasät, ihtisat, mädäniyät, tarih, çät äl hävärliri, hämmisi turaqliq yorutuluvatidu. Yänä kelip ana tilimizda. Nahiyämiz hayatiğa munasivätlik materiallarniŋ üzülmäy berilivatqanliği üçün minnätdarliğimni bildürimän. Biraq, nemişkidu, tävämizdä muştirilar sani jildin-jilğa aziyivatidu. Panfilov nahiyäsidin biyil bari-yoqi 2411 adäm gezitqa muştiri boptu. Bu nahayiti tšvän kšrsätküç. Kelär jili sšyümlük gezitimizniŋ muştiriliriniŋ sanini üç miŋdin aşuruşqa küç salimiz däp oylaymän.
– Sšhbitiŋizgä rähmät. İşiŋizğa utuq, ailiŋizgä hatirҗämlik tiläymiz.
Rähmät.
Panfilov nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ