Zaman tälivigä muvapiq variant

0
529 ret oqıldı

Һämmimizgä mälumki, elimizdä Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ bevasitä täşäbbusi bilän 2025-jilğiçä qazaq tili alfavitini toluği bilän latin grafikisi asasidiki alfavitqa kšçiriş җäriyani qizğin ketip baridu. Bügünki küngiçä elimizdä tonulğan tilşunas alimlar qazaq tiliniŋ latin grafikisi asasidiki alfavitiniŋ birnäççä variantini tävsiyä qildi vä bu variantlar käŋ muhakimä qilinivatidu.Täkitläş lazimki, җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi Prezidentniŋ bu täşäbbusini toluği bilän qollap-quvätläydiğanliğini elan qildi. Şu mähsättä ҖUEM yenida mähsus komissiya qurulup, uniŋğa tilşunas alimlar, şair-yazğuçilar, käŋ җamaätçilik väkilliri җälip qilindi. Şundaqla ҖUEMniŋ käŋäytilgän mäҗlisliridä biz qazaq tiliniŋ latin alfavitini asas qilğan halda uyğur tiliniŋ latin alfavitini qobul qilidiğinimizni täkitligän eduq. Uniŋdin taşqiri җay-җaylarda häliq bilän štkän uçrişişlarda moşu mäsiligä ait pikir-täkliplärni muhakimä qilduq. Bir türküm alimlirimiz šzliriniŋ latin grafikisidiki uyğur alfavitiniŋ variantlirini tävsiyä qildi. Bu täkliplärniŋ hämmisi «Uyğur avazi» gezitida täpsiliy tonuşturuldi.
Ändi 19-fevral' küni Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti Nursultan Nazarbaev latin grafikisi asasidiki qazaq tili alfavitini bäkitti. Bu barliq qazaqstanliqlar üçün tarihiy vaqiä.
Ayrim häriplärni hesapqa almiğanda, qazaq tili uyğur tiliğa kšp җähättin ohşaydu. Şuŋlaşqa qazaq tiliniŋ latin alfavitini asas qilğan halda tšvändä uyğur tiliniŋ latin alfavitini tävsiyä qilivatimän. Bu variantni täyyarlaş җäriyanida türk, türkmän, äzärbäyҗan, šzbäk tilşunas alimliri bilän uçrişip sšhbätläştim vä şularniŋ pikirlirinimu inavätkä aldim. Uniŋdin taşqiri štkän äsirniŋ 30-jilliri uyğurlar qollanğan latin alfavitinimu tählil qildim.
Prezident bäkitkän qazaq tili latin alfavitida «S s» häripi yoq. Şu säväptin «S s» häripini uyğur tilidiki [Җ җ] tavuşi süpitidä qollanğanda apostrof, diakritikiliq bälgülär (akut), digraf vä başqimu qoşumçä bälgülärni qolliniş täläp qilinmaydu. Bu häripni äzärbäyҗanlar vä türklär şundaq paydilinip kelivatidu. Şundaqla latin grafikisidiki «H h»ni [H h] tavuşini yezişta, «N h»ni [Һ h] tavuşini yezişta häm «U u»ni (bu härip qazaq alfavitida «W w» tavuşini ipadiläydu) [Ü ü] tavuşini yezişta, «İ i»ni [İ i] tavuşini yezişta paydilansaq, äqilgä muvapiq bolidu däp oylaymän. Bu tehnikiliq җähättin, yäni komp'yuter klaviaturisini paydilinişta yenik bolidu. Uniŋdin taşqiri mätin yezişqa vä oquşqa oŋay bolidiğini eniq.
Şahimärdan NURUMOV, şäriqşunas, ҖUEM räisi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ