1-mart – Minnätdarliq küni

0
343 ret oqıldı

“Dostluq šyidiki” täntänä

Yoldaş MOLOTOV, «Uyğur avazi»/ Tünügün Almutidiki “Dostluq šyidä” «Jürekten şıqqan jılı sšz» mavzusida «dügläk üstäl» štti. Uniŋğa QHA Räisiniŋ orunbasari Abilfas Hamedov, җämiyät ärbabi Ramazan Tileuhan, җumhuriyätlik vä şähärlik etnomädäniyät märkäzliriniŋ väkilliri, prokuratura vä sot organliriniŋ hadimliri, mäktäp mudirliri, studentlar qatnaşti.Mäzkür «dügläk üstälniŋ» moderatori Qazaqstan Җumhuriyiti Prezidenti yenidiki «Qoğamdıq kelisim» dšlät-kommunal mähkimisiniŋ mediatsiya boyiçä metodikiliq kabinetiniŋ rähbiri Nursaule Altekova bu çarä-tädbirniŋ mähsitini tonuşturğandin keyin sšzni Abilfas Hamedovqa bärdi.
Biyil biz җämiyitimiz üçün muhim sänä – Minnätdarliq künini üçinçi jil nişanlavatimiz, – dedi QHA Räisiniŋ orunbasari. – Һämmimizgä mälum, bu künni atap štüş täşäbbusini Prezident kštärdi häm uni 1-martqa bälgülidi. Bu täsadipi ämäs. Çünki 1995-jili 1-mart küni kšpmillätlik elimizdiki häliqlär dostluği bilän razimänlikni mustähkämläp kelivatqan nadir institut – Qazaqstan hälqi Assambleyasi täşkil qilinğan. Şuŋlaşqa Minnätdarliq künini nişanlaş Assambleya paaliyiti bilän çämbärças bağliq. Bu küni biz bir-birimizgä minnätdarliğimizni izhar qilip, hoşalliğimiz bilän bšlüşimiz. Mänmu, pursättin paydilinip, bügün moşu yärgä jiğilğanlarğa minnätdarliğimni izhar qilimän.
Şuniŋdin keyin sšz alğan җämiyät ärbabi Ramazan Tileuhan, «Ahıska» türk etnomädäniyät märkizi räisiniŋ orunbasari Şahislam Asiev vä başqilar Minnätdarliq küniniŋ ähmiyitini täkitläp, jiğilğanlarni qizğin täbriklidi.

…Yänä bir qoli bilän alämni tävritidu

«Ana» degän sšz qisqa bolğini bilän mäzmuni intayin çoŋqur. «Ana bir qoli bilän bšşükni tävrätsä, yänä bir qoli bilän alämni tävritidu» degän ibarä bekar eytilmiğan. Toqquz ay qosaq kštirip, bu duniyağa elip kälgän, bağriğa besip, aq süt bärgän, tün uyqisini tšrtkä bšlgän җan anamniŋ aldida bir šmür minnätdarmän.
Biz üçün särsanä bolup, utuqlirimizğa çin dili bilän hoşal bolidiğan u – Ana! Ägär, pärzändiniŋ kšzidin yaş aqsa, jürigi qan jiğlaydiğan ğämhorçimizmu – Ana! Şuŋlaşqa biz üçün qilğan yahşiliqliri üçün Mäkkigä hapaş qilip aparsaqmu, mehrivanimiz aldidiki qärzimizni štälmäymiz.
Män anini quyaşqa qiyas qilimän. Sävävi, kün nuri pütkül alämgä yoruqluq häm illiqliq äta qilğinidäk, ana çäksiz mehir-muhäbbiti bilän hayatimizğa bähit nurini çaçidu.
Män anini bulaq süyigä qiyas qilimän. Çünki ana qälbi bulaq süyidäk taza häm süzük.
Män anini mevilik bağniŋ bağvinigä qiyas qilimän. Biz hämmimiz uniŋ pärviş qilğan meviliri.
Häliq arisida mundaq bir rivayät bar ekän. Bir kişi anisidin: «Siz qaysi pärzändiŋizni yahşi kšrisiz?» däp soraptu. Şunda, ana: «Ağriğan balamni saqiyip kätkiçä, šydin çiqip kätkän pärzändimni qaytip kälgiçä, kiçik pärzändimni är yätkiçä, jigärlirimni jürigim tohtiğiçä yahşi kšrüp štimän», däp җavap beriptu.
Mana şundaq bizni җenidin artuq yahşi kšridiğan anilirimiz aman bolsun! Minnätdarliq küni anilirimizğa rähmät eytişni untumayli, qerindaşlar!
Saҗidäm VAҖİTOVA.Dardamtu yezisi, Uyğur nahiyäsi.

Qazaq hälqi mäŋgülük bolsa, bizmu mäŋgülük bolumiz

Biz üç jildin buyan 1-martni Minnätdarliq küni süpitidä atap štüvatimiz. Çüşängängä bu nahayiti çoŋ mäyräm. «Uluq» desämmu hatalaşmaymän. Çünki u küni qazaqstanliqlar bir-biriniŋ qolini elip täbrikläydu. Ata-anisiğa, qerindaşliriğa, dost-buradärlirigä, holum-hoşniliriğa minnätdarliğini izhar qilidu. Män, pursättin paydilinip, qazaq eligä, qazaq yerigä, Dana rähbirimiz Nursultan Nazarbaevqa šzämniŋ minnätdarliğimni izhar qilmaqçimän.
– «Qazaqstan» namliq umumiy šyümizdä yüzdin oşuq millät väkili istiqamät qilidu. Biz, huddi bir ailiniŋ baliliridäk, iҗil-inaq yaşavatimiz. Prezident šz vaqtida elan qilğan «Mäŋgilik el» strategiyasini oqup, qazaq hälqi mäŋgülük bolsa, biz, uyğurlarmu, mäŋgülük bolumiz, degän pikirgä käldim. Uniŋğa misallar nahayiti kšp. Qazaq yeridä biz, uyğurlarğa, barliq millätlärgä ohşaş, mümkinçiliklär yaritilğanliğini mämnuniyät bilän tilğa alimän. Bizgimu tarihimizni, urpi-adätlirimizni, äŋ asasiy närsä – tilimizni saqlap qelişqa toluq imkaniyät bar. Bizdä akademiyalik Uyğur teatri moҗut. Җumhuriyätlik җämiyätlik-säyasiy «Uyğur avazi» geziti bar. Uyğurşunasliq märkizi paaliyät elip berivatidu. Qarakšzlirimiz ana tilimizda bilim elivatidu.
Bügünki mäyrämni paydilinip şuni eytqum keliduki, šzäm rähbärlik qilivatqan «Qazaqstan uyğurliriniŋ җumhuriyätlik etnomädäniyät märkizi» җämiyätlik birläşmisiniŋ qolğa kältürgän utuqliri helä nurğun. Ularniŋ hämmisini täptişläp yezip çiqişniŋ haҗiti yoq däp oylaymän. Bizniŋ häyrihahliq paaliyitimizmu härtäräplimä käŋ. Çünki yeqiniğa yardäm qiliş uyğurniŋ qeniğa siŋgän adätqu! Ävu bir jili Qızılağaş yezisini su elip kätkändä jumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi däsläpkilärdin bolup yardämgä bardi. Qarağanda şähiridä, Qarağaylı yezisida täbiiy apät yüz bärgändimu biz qarap turmiduq. Bultu Tuzdıbastavda bir qerindişimizniŋ šyigä ot kätti. Jigitbaşliri vä hanim-qizlarniŋ küç çiqirişi bilän uniŋğa maddiy jähättin yardäm kšrsättuq. Yeqinda mäzkür ailiniŋ «Uyğur avazida» elan qilinğan minnätdarliq hetini oqup hoşal boldum.
Biz ҖUEMniŋ bügünki paaliyiti bilän pähirlinişkä häqliqmiz. Çünki hazirqi alämşumullaşturuş dolqunida çšküp kätmäy, äksiçä, ğuliçimizni tehimu käŋ yeyip, keläçäkkä dadil intilişimiz üçün haҗät bolğan mümkinçiliklärni toluq yaritip berivatqan Prezidentimiz N.Ä. Nazarbaevqa, moşu Dana rähbirimiz Räisi bolğan Qazaqstan hälqi Assambleyasigä bir šmür minnätdar ekänligimizni untumasliğimiz keräk.
Şahimärdan NURUMOV, Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputati,
Qazaqstan hälqi Assambleyasi Keŋişiniŋ äzasi, җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi.

Kiçikdehanliq kiçik peyil insan

Һär qetim tuğulğan jutum – Uyğur nahiyäsiniŋ Kiçik Dehan yezisiğa barğinimda aldi bilän jutdaşlirimizniŋ hal-ähvalini bilişkä tirişimän. Buni män Almutidiki kiçikdehanliqlarğa ülgä bolup jürgän Zäyindin Abdurahmanovtin ügändim. U Almuta şähiridä istiqamät qilivatsimu, hiyali tuğulğan jutida…
Ävu bir jili jutumizdiki qäbirstanliqniŋ ätrapini qorşaş haҗät boldi. Jutdaşlardin birinçilärdin bolup Zäyindin aka yardämgä käldi. Toy-tškün, näzir-çiraqlarni šydä štküzüş «modidin» qelip, yeza hälqi şähärliklär ohşaş kafelarni arman qilidiğan boldi. Zäyindin aka yeziğa atisiniŋ namida «Qämirdin» kafesini selip, bu mäsilinimu häl qilip bärdi.
Qämirdin aka rämiti altä oğul, ikki qizni äynä şundaq mehir-sahavätlik insanlardin qilip tärbiyilidi. «Tapqan-tärginiŋlarniŋ mälum qismini muhtaҗlarğa häşläŋlar» degän ekän ata. Zäyindin aka äynä şu ata väsiyitigä sadiq bolup yaşavatidu. U här jili yezidiki muhtaҗ aililärgä keräklik närsilärni yätküzüp beridu, jitim-yesirlarniŋ beşini siypaydu.
Ötkändä yezamğa berip, mundaq bir vaqiäniŋ guvaçisi boldum. Bir šygä kirsäm, mäktäp yeşidiki balisi dadisidin: «Zäyindin çoŋ dadamniŋ geziti käldimu?» däp sorap qaldi. Män «Zäyindin aka jutdaşliri üçün ändi gezit çiqirivetiptudä» däp oylidim. Keyin uquşsam, u bala «Uyğur avazini» soravetiptu. Eytişlarğa qariğanda, Zäyindin aka här jili bäzi turmuş şaraiti tšvän jutdaşliriğa «Uyğur avaziğa» muştiri boluşqa yardämlişidekän. Buni aŋlap, tehimu hoşal boldum. Äynä şundaq sahavätlik insanlar bilän biz häqliq türdä pähirlinişimiz keräk. Bir bayqiğinim, Zäyindin aka «Män undaq qildim yaki mundaq qildim» degän adäm ämäs.
Kiçik Dehanniŋ äynä şundaq kiçik peyil insaniğa jutdaşlar namidin minnätdarliğimni izhar qilmaqçimän.

Şatliq HUDAYQULOV, «Şatliq» şähsiy teatriniŋ mudiri.

Bu künlärgä yätkänlär bar…

Häliq aldida hšrmät-ehtiramğa egä boluş kšrüngänniŋ qolidin kelivärmäydu. Häliqniŋ hšrmiti bayliq yaki mänsäp arqiliq ämäs, hälqiŋgä bolğan muhäbbät, mehnät, sadiqliq arqiliq kelidu. Bu hšrmätkä layiq boluş demäklik, härqandaq ataq, orden'-medal'larğa muyässär boluştinmu bebaha. Şuŋa kšpni kšrgän ata-bovilirimiz «Häliqniŋ pärzändi bol!» däp bekar eytmisa keräk.
Şuni işäşlik eytalaymänki, Uyğur nahisiyädä ata-atam Abdukerim bilän Gülinur Säydullaevlarni tonumaydiğanlar kamdin-kam. Atimiz nahiyäniŋ baş jigitbeşi süpitidä җämiyätlik işlarniŋ beşida, keçä-kündüz häliqniŋ ğemida jürgän insan. Animiz bolsa, šz käspigä җan-dili bilän iştiyaq bağliğan mutähässis, mehrivan ana, vapadar yar. U 2017-jilğa qädär nahiyälik dohturhanida hesapçi bolup işläp, hšrmätlik däm elişqa çiqti.
Ata-animiz 1980-jili oy-oçaqliq bolğan ekän. Ular tšrt qiz, bir oğul tärbiyiläp qatarğa qoşti. Һämmimiz aliy bilimlik. Män, siŋlim Zamira vä inim Armanҗan üçimiz Q.Sätpaev namidiki Qazaq milliy tehnikiliq universitetida tähsil kšrduq. Yänä bir qerindişim Zarina Qazaq milliy agrarliq universitetiniŋ tüligi. Zamira bilän Armanҗan işläp jürüp, ikkinçi diplomini qoliğa aldi. Zamira Qizilorda şähiridä injener-markşeyder bolup işläydu. Armanҗan Astanada «Qazaqstan temir jolı» aktsionerliq җämiyitidä hizmät qilidu. Känҗimiz Samira – meditsina yolini tallap, hazir nahiyälik märkiziy dohturhanida hämşirä.
Biz moşundaq utuqlarğa ata-animizniŋ äҗri tüpäyli yättuq. Qädirdanlirimizniŋ biz üçün qilğan ämgigi bebaha. Bu künlärgä yätkänlär bar, yätmigänlärmu bar. Biz mehrivanlirimiz aldida bir šmür qärizdar. Ular bizniŋ hayattin šz yolumizni tepişimizda kšp ämgäk qildi, tär tškti. Şuŋlaşqa bizniŋ ularğa eytar minnätdarliğimizniŋ çeki yoq.
Pärzäntlär namidin Sabina SÄYDULLAEVA,«KAZATOMPROM» kompaniyasiniŋ hadimi.
Uyğur nahiyäsi.

«Uyğur qiziğa» aşiq qazaq dostum

Män Panfilov nahiyäsidiki äŋ qedimiy jutlarniŋ biri – Tšvänki Pänҗim yezisida yaşaymän. Bu jutta asasän ikki millätniŋ väkilliri, yäni qazaqlar bilän uyğurlar turidu. Uyğur qazaqniŋ, qazaq uyğurniŋ tilida ärkin sšzläp, qerindaşlardäk yaşap kelivatimiz.
Män oquğuçi päytlirimdin başlapla gezit-jurnallarni oquşqa adätlängän. Ailimiz kšpbaliliq bolğaçqa, gezitlarni «män birinçi», «sän ikkinçi» däp talişip jürüp oqattuq. Һazirmu şundaq. Nahiyälik, vilayätlik gezitlar bilän billä җumhuriyätlik «Uyğur avazi» gezitinimu taqätsizlik bilän kütimän. Kšptin beri dost häqqidä maqalä yezişni oylap jürättim. Bügün, pursättin paydilinip, 1-mart – Minnätdarliq künidä äŋ yeqin dostumğa bolğan minnätdarliğimni izhar qilmaqçimän.
Dostumniŋ ismi – Ğabit. Män uniŋ bilän student päytidä tonuşqan edim. U Taldiqorğan şähiridiki pedagogikiliq institutiniŋ studenti ekän. Ular bizniŋ juttiki kolhozda işligili käptu. İkkimizni tonuşturğan şu pedinstitutniŋ qizliri. Studentlar iştin keyin boş vaqitlirida härhil käçlärni uyuşturatti. Mana şundaq ussul käçlirigä bizniŋ yeziniŋ jigitlirimu qatnişip qalattuq. Şundaq künlärniŋ biridä Aygül isimliq qiz: «Sän bizniŋ Ğabitqa bäkmu ohşaysänkän. Çiray-şäkliŋlar, meŋiş-turuşiŋlar bir-biriŋlarnikidin zadila qelişmaydu», däp unumiğinimğa qoymay uniŋ yeniğa apardi.
Kšrüşkinimizdä, häqiqätänmu bäzibir ohşaşliğimiz bar bolup çiqti. İkkimiz tonuşup, biraz vaqitniŋ içidila içäkişip kättuq. Uni qutluq bosuğimizğa täklip qilip, rämiti apamniŋ dästihinidin däm-tuz tartti. Keyiniräk biz bir-birimizni kšrmisäk, jürälmäydiğan kona dostlardäk izdişidiğan bolduq.
Bügünki kündä Ğabit Tursunbayni tonumaydiğanlar yoq desämmu bolidu. U Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ Almuta vilayätlik kativatiniŋ rähbiri. U pat-pat bizniŋ nahiyägä iş säpär bilän qädäm täşrip qilidu. Һär kälginidä, meni izdäp, uyğurniŋ ätkänçeyi bilän meyizlik nenidin eğiz tegip ketidu. U, vaqtiniŋ qisliğiğa qarimay, halimdin hävär alidu. İkkimiz hoşalliqnimu, qayğunimu billä bšlüşüşkä adätlängän dostlardin. U bizniŋ uyğur qizliriğa beğişlap, «Uyğur qizi» şeiriğa ahaŋmu yazdi. Barğanla yeridä uyğurniŋ gepi çiqip qalsa, moşu nahşini orunlap, šziniŋ sämimiy dostluğini izhar qilidu. Һäqiqiy dostluqniŋ küyçisi Ğabitni mänmu qädir tutimän. Meniŋ dostumğa bolğan minnätdarliğim çäksiz.

Pärhat SOPİEV.Panfilov nahiyäsi.

Käspim — keläçigim

Mälumki, äl-Farabi namidiki Qazaq milliy universiteti elimizdiki yetäkçi aliy oquş orni bolup hesaplinidu. Mäzkür bilim därgahi bilim beriş vä ilmiy tätqiqatlar sahasida bay täҗribigä, qeliplaşqan än°änilärgä, şäkilliniş tarihiğa egä. Universitet aliy däriҗilik, çoŋqur bilimlik mutähässislärni täyyarlaydu. Näq moşu yärdä bilim alğanlarniŋ nurğuni – hazir elimizniŋ täräqqiyatiğa çoŋ tšhpä qoşup kelivatqan şähslär.
Һazir män QazMUniŋ filosofiya vä politologiya fakul'tetiniŋ Dinşunasliq vä mädäniyätşunasliq fakul'tetida oquvatimän. Bu fakul'tetniŋ eçilğiniğa on jildin aşti. Moşu vaqit içidä җämiyitimiz üçün muhim bolğan mutähässislärni täyyarlaşta äŋ ilğar tehnologiyalärni, tärbiyäviy ähmiyiti zor uslublar qollinilidu. Özäm «dinşunasliq» mutähässisligini tallidim.
Täkitläş lazimki, bu mutähässislikni egiläş üçün tarihni, mädäniyätni, sän°ätni, arheologiyani biliş lazim. Çünki din – etiqatlar bilän insaniyätniŋ mäniviy bayliği. Din dayim härqandaq җämiyätniŋ hayatida muhim rol' oyniğan. Dinşunasliq mutähässisi duniyadiki barliq dinlarni ilmiy, iҗtimaiy, tarih җähättin çoŋqur üginidu.
Һämmimizgä mälum, hazir җämiyättä härqandaq sahta diniy eqimlar päyda bolup, insaniyät täräqqiyatiğa hovup tuğduruvatidu. Şuŋlaşqa dšlät äynä şundaq sälbiy kšrünüşlär bilän kürişiş üçün bilimlik mutähässislärni täyyarlaşqa alahidä kšŋül bšlüvatidu. Demäk, dinşunas mutähässislärgä bolğan ehtiyaҗ tehimu šsidu.
Älvättä, šzämniŋ bilimgä bolğan iştiyaqimni oyğatqan, zamanğa layiq bilim bärgän meniŋ mäktäptiki ustazlirim. Şundaqla universitetta bilim berivatqan täläpçan ustazlirimnimu alahidä tilğa almaqçimän. Pursättin paydilinip, barliq ustazlirimğa minnätdarliğimni izhar qilmaqçimän.
Faruh ĞÄNİEV, QazMUniŋ IV kurs studenti.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ