Һetahunniŋ himmiti

0
328 ret oqıldı

Ğalҗattiki «Sotsializm» kolhoziniŋ räisi bolup bir ubdan işlävatqan yerimdin meni Çarinğa – Ämgäk Qizil Tuği ordenliq «Sverdlov» namidiki kolhoz başqarmisiniŋ räisi lavazimiğa täklip qilişti. U päytlärdä partiyaniŋ qarariğa qarşi çiqiş heç mümkin ämäs edi. Şuŋlaşqa, rastimni eytsam, amalimniŋ yoqidin raziliğimni bärdim.
Ğalҗat bilän Çarinniŋ ariliği az yol ämäs. Çarinğa yätkiçä miŋ türlük oy-hiyallarda boldum. «Çarinliqlar meni qandaq qarşi alarkin, ularniŋ işänçisini aqlaş qolumdin kelämdu?» degängä ohşaş oy-hiyallar ilkidin neri bolalmidim. Bu jutqa ilgiri nahiyälik kšmüqonaq šstürgüçilärniŋ keŋäşmisigä qatnişiş üçün bir-ikki qetim kälginimni demisäm, Çarinda maŋa yahşi tonuş adämmu yoq edi.
Bizni – yenimda meni çarinliqlarğa tonuşturuş vä kolhoz räisi qilip saylaş üçün kälgän nahiyälik partiya komitetiniŋ birinçi kativi Һaşim Arziev vä başqimu nahiyä däriҗisidiki lavazimliq şähslär bar – çarinliqlar Mädäniyät šyidä kütüvaldi. Һämmimiz sähnä tšridin, yäni prezidiumdin orun alduq. Kšzüm zalda, jiŋnä sançar orun yoq, pütkül çarinliqlar moşu yärgä jiğilğandäk täsirat qalduratti. Ular «Bu yeŋidin kälgän adäm bizni qandaq başquridu? Uniŋ qolidin bizniŋ kolhozni tehimu gülländürüş kelärmu?» däp oltarğandäk bilinätti.
Jiğinni Һaşim Arziev eçip, ismi daŋliq Mirzigül aka Nasirovqa kolhozçilar namidin minnätdarliğini bildürüp, uniŋ pensiyagä çiqişi munasiviti bilän yezilğan ärizisi asasida Sverdlov namidiki kolhozniŋ räisi väzipisidin boşitilğanliğini vä uniŋ orniğa meniŋ namzitimniŋ tävsiyä qilinivatqanliğini eytip, kolhozçilarni avaz berişkä çaqirdi. Uniŋ aldida meni qisqiçä tonuşturup, qilğan-ätkinimniŋ hämmisini häşlärgä kštirip mahtidi, hätta «Häliqlär dostluği» ordeni bilän mukapatlanğinimnimu untumidi. Һaşim akiniŋ sšzi täsir qildimu yaki başqa ilaҗä-amali yoqmu, äytävir, zaldikilärniŋ hämmisi, huddi bir adämdäk qollirini kštirip, meni Sverdlov namidiki kolhozniŋ räisi qilip saylidi. Bu 1985-jilniŋ 20-may küni edi.
Şu künila kolhoz işläpçiqirişi bilän tonuşuşni baş mutähässislärdin başlidim. Kolhoz räisiniŋ orunbasara Tuğluq Madaliev, baş agronom Setivaldi Nurahunov, baş injener Säbitqali Mämirhanov šz işiniŋ mahirliri ekänligi gäp-sšzliridin bilinip turatti. Kolhozda yättä brigada bar bolup, şularniŋ birini Һetahun Avalov başquridekän. U ornidin turup, «Meniŋ sizgä bir soalim bar» dedi. Özäm änsiräp oltarğaçqa, uniŋ «Meniŋ soalim bar» degini maŋa bšläkçila aŋlanğan edi.
Biyil biz uruq terişni helila ätigän başliğan eduq. Һärbir brigadida 150 – 200 gektar kšmüqonaq üşşüp kätti. Bäzi brigadilar qaytidin uruq terişkä kiriştuq, bäzilirimiz uniŋ häşimi tola däp tohtitip qoyduq. Siz bizgä qandaq mäslihät berisiz? – dedi qät°iy türdä.
«Üstäldä oltirip mäslihät bärgändin kšrä, etizğa berip, ähvalni šz kšzümiz bilän kšrüp, andin mäslihätlişäyli» dedimdä, hämmini başlap etiz beşiğa kälduq. Yeŋi ünüp çiqqan kšmüqonaq kški toluği bilän üşşüp ketiptu. Çünki buniŋdin birnäççä kün ilgiri, yäni 12-mayda qattiq soğ bolup, nahiyä boyiçä üşşük maŋğan edi. Üşşüp kätkän kšmüqonaq kškigä qarap biz bir närsini kesip eytalmiduq. Mundaq ähvalğa täҗribilik vä kšpni kšrgän Tuğluq akimu, mänmu duç kälmigän ekänmiz. Män barliq җavapkärçilikni šz beşimğa elip vä brigadir Һetahun Avalovniŋ mäslihitigä qulaq selip, «üşşüp kätkän mäydanni qayta haydap, uruq çeçişni tohtitiŋlar, bir häptä kütimiz», däp buyruq bärdim. Һämmä aŋ-taŋ bolup qelişti.
Һär küni ätigänligi Һetahun ikkimiz etiz beşiğa kelip, üşşüp kätkän kšmüqonaqlarğa eçiniş ilkidä qarap qoyimiz vä «häpni» yağduruvetip qaytimiz. Bir häptidin keyin kšmüqonaq kški qaytidin çiqişqa başlidi. Uniŋ yiltizi saq qalğan ekän. Һämmimiz huddi kiçik balilardäk hoşal bolup kättuq. Ägär kolhoz boyiçä miŋliğan gektar yärgä kšmüqonaq terilidiğanliğini hesapqa alsaq, yärni osa qiliş, haydaş, kšmüqonaq teriş nahayiti nurğun çiqimni täläp qilatti, uniŋ üstigä vaqitni štküzüp qoyattuq.
Һetahunniŋ iltimasi bilän barliq mäydanni qoşumçä ozuqlandurduq. Qisqisi, şu jili rekordluq hosul elinip, planimizni oşuği bilän orunliduq.
Meniŋ Çarindiki ämgäk paaliyitim äynä şundaq başlandi. Äŋ muhimi, yenimda işbilärmän, uyuşturuş qabiliyiti juquri adämlär boldi. Ularniŋ arisida bolupmu Һetahunniŋ orni bšläkçä edi. Uniŋ bilän bäş jil billä işlidim. Birär qetim šz işiğa җavapkärsizlik bilän qariğanliğini zadila äslälmäymän. U häqiqiy ämgäk adimi edi, huddi işläş üçünla tuğulğandäk bilinätti maŋa.
Һetahun äsli tügmänlik ekän. U talçiviqni ändila at qilip mingän gšdäk päytidä atisidin ayrilip qalidu. Bu därtni az degändäk, Uluq Vätän uruşi başlinip, akiliri Äkräm bilän Bäkräm Vätänni faşizm vabasidin saqlaş üçün җäŋ mäydanliriğa atlinidu. Uruş jilliridiki balilar ähvaliniŋ qandaq bolğanliğini eytmisaqmu çüşinişlikqu, moşu eğirçiliqlarniŋ hämmisini Һetahunmu šz beşidin štküzdi.
Uruş säväp bolup, Һetahun Tügmändiki yättä jilliq mäktäpkä 1946-jili baridu vä uni 1953-jili tamamlap, Keŋäş Armiyasi sepigä çaqirtilidu. U yaqtin kelip, 1960-jili Talğir şähiridiki yeza egiligi tehnikumiğa çüşüp, uni 1963-jili agronom mutähässisligi boyiçä tamamlaydudä, yollanma bilän Sverdlov namidiki kolhozniŋ «Şuŋqar» bšlümçisigä agronom bolup, paaliyitini başlaydu. Keyiniräk Çarinğa kelip, üçinçi vä tšrtinçi brigadilarniŋ agronomi, kolhoz käspiy ittipaq täşkilatiniŋ räisi bolidu. 1979-jildin ta hšrmätlik däm elişqa çiqqiçä altinçi brigadiniŋ brigadiri väzipisini şäräplik orunlaydu.
Kolhoz boyiçä näq moşu brigadida kšmüqonaqniŋ az hosul beridiğan, biraq bahasi nahayiti qimmät sortliri šstürüldi. Lekin Һetahunniŋ äҗri tüpäyli kšmüqonaqniŋ bu gibridliq sortidin tšvän hosul elindi däp eytişqa til barmaydu. Çünki u här jili turaqliq bir gektardin 55 – 60 tsentnerdin hosul elip, kolhoz ihtisadiğa šziniŋ salmaqliq hässisini qoşti. Şuŋlaşqimu uniŋ 1980-jili «Häliqlär dostluği» ordeni bilän mukapatlanğanliği täsadipi ämäs edi. Һetahun şundaqla şu jili pütkülittipaqliq häliq egiligi muvappäqiyätliri kšrgäzmisiniŋ bronza medaliğa sazavär boldi, bir jildin keyin Almuta vilayätlik partkomiğa äza bolup saylinip, Qazaqstan Kompartiyasiniŋ HV qurultiyiğa delegat bolup qatnaşti. Eytivärsäŋ, uniŋ ämgäktä qol yätküzgän utuqliri, şundaqla mukapat-ataqliri helä nurğun. Bu maqalini yeziştiki asasiy mähsät u ämäs, bälki tehi yeqindila hayattin štkän Һetahunni äsläp, uniŋ nämunilik hayatini yaşlarğa ülgä süpitidä kšrsitiştin ibarät.

Nurväg SEYİTOV,
Uyğur nahiyälik Veteranlar keŋişiniŋ räisi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ