Däsläpki qädäm qutluq bolsun

0
565 ret oqıldı

Yeŋi jilniŋ däsläpki künliriniŋ biridä çaç yasitiş üçün šyümdin ançä jiraq bolmiğan «Sälem» baziridiki satraşhaniğa kirgän edim. On toqquz-jigirmä yaşlar ätrapidiki satraş peşanisi illiq, çirayliq qiz ekän. Sšz җäriyanida uniŋ Şahnaz isimliq uyğur qizi ekänligini bildim. Şahnaz qazaqçini taza, ärkin sšzläydekän. Bu җähättin uniŋ talay qazaqni yolda qalduridiğanliğini bayqidim. Tärbiyä kšrgän, insapliq qiz ekänligi sezilip turidu. Qolimu çevär, härikätlirimu siliq. Öz käspini yahşi šzläştürgänligigä şübhä kältürmäysiz.– Aka, çeçiŋiz aziyip ketiptiğu, qaysi sahada hizmät qilisiz? – dedi sšzara häzillişip u.
– Kitap-qäğäzgä amraq adämmän. Çeçim şu säväptin çüşüp kätkän bolsa keräk, – dedim mänmu häziligä häzil bilän җavap qayturup.
– U çağda siz yazğuçima? – dedi säl häyran bolğandäk älpaz kšrsitip.
– Şundaq desämmu bolidu. Birnäççä kitavim yoruq kšrdi. Näşriyatta muhärrir bolup işläymän, – dedim uniŋ häyran bolğan çirayiğa beqip.
– U çağda siz meniŋ izdigän adimim bolup çiqtiŋizğu, – dedi Şahnaz hoşalliğini yoşurmay. – Öziŋiz kšrüp turğandäk, män hazir satraş bolup işlävatimän. Bu käsip maŋa yaqidu. Şundaqla aliy bilim därgahliriniŋ biridä sirttin oquvatimän. Rastimni eytsam, kiçik çeğimdin tartip ädäbiy kitaplarğa bolğan qiziqişim üstün boldi. Bolupmu şeiriyätkä aşiqmän. Uyğur şair-yazğuçiliridin başqa, qazaq iҗatkarliriniŋ ämgäklirinimu sšyüp oquymän. Ularniŋ arisida Muqağali Maqataevniŋ iҗadiyitigä bolğan ihlasmänligim šzgiçä, – dedi u.
«O-ho, bazardimu şeirni yahşi kšridiğan, oquydiğan adämlär bar ekänğu, «kitap oqumaydu» däp hämmisini birdäk äyipläşkä bolmaydekändä», degän oy käldi maŋa. Şuniŋdin keyin uniŋğa muraҗiät qilip, soridim:
– Mümkin, šzäŋmu şeir iҗat qilidiğansän?
– Һä, şeir yeziş üçün qolumğa qäläm alidiğan päytlärmu bolup qalidu. Yazğanlirim hazirçä qelin bir däptärgä toldi. Şularni җämläp, ihçam şeiriy toplam çiqarsam degän arminimmu bar. Şeirlirimni kšrsitip, mäslihätlişidiğan adäm yoluqarmu däp jürättim. Siz maŋa moşu täräptin yol-yoruq kšrsitälämsiz? – dedi u säl oylinip.
– Maqul, Şahnaz. Maŋa şeirliriŋni ävätip bärgin. Uyğur şair-yazğuçiliri arisidiki tonuş-bilişlirimgä kšrsitäy yaki gezit-jurnallarğa çiqirişqa qolumdin kelişiçä yardäm qilay, – dedim.
– Undaq qilsiŋiz intayin yahşi bolatti, – dedi satraş hoşal bolup.
– Bu meniŋ häq gepim, burunmu šzäŋ ohşaş yaş qiz-jigitlärgä yol kšrsätkän edim, – dedim män uniŋ hoşal boluvatqanliğidin hayaҗanlinip.
Moşu ariliqta Şahnaz çeçimnimu yasap ülgärgän edi. Һäqqini tšläp, rähmitimni eytip çiqip kättim.
İkki-üç kündin keyin Şahnaz biraz şeirlirini elektronluq poçtamğa ävätiptu. Uyğur tilidin biraz hävirim bolğaçqa, aldirimay oqup çiqtim. Şeirliridiki turaq, qapiyälärniŋ täl-tšküzlügi kšrünüp turidu. Muhimi, uniŋ şeirlirida yaşliqqa has ot-uçqun bar ekän. Älvättä, Şahnaz tehi qälimi qatmiğan, yaş talant egisi. Şeir iҗat qiliş asan ämäs, bolupmu qizlar üçün… Şundaq bolsimu, män bu qizniŋ şairliq qabiliyitigä işinimän, keläçigidin zor ümüt kütimän. Uniŋ bilän sšhbätlişiş җäriyanida vä şeirlirini oquğandin keyin, şuniŋğa kšz yätküzdüm. Şuŋlaşqa Şahnaz Җamaşevağa şeiriyät duniyasida taşliğan däsläpki qädimi mubaräk bolsun degän niyättä uniŋ birtürküm şeirlirini “Uyğur avazi” gezitiğa yollidim.
Älseyit OSPAN, yazğuçi.

Jiraq ketip…
Seğinip, qaldim yänä yalğuzsirap,
Bolğaçqa ana juttin bügün jiraq.
Kšŋlüm seni halaydu, äziz Tügmän,
Qolum yätmäs šzäŋgä häҗäp biraq.

Män jiraqta seğindim yezam seni,
Barğanda bas bağriŋğa šzäŋ meni.
Quçiğiŋğa baş qoyup, besip humar,
Tšküvalay jiğip kälgän kšz yeşimni.

Atamğa
Pärzänt üçün tär tšküp,
Kündä tinmay işlidiŋ.
Rähmät saŋa, җan ata,
Rähmät, däymän işqimdin.

Saŋa arnap män bügün,
Şeirimni eytimän.
Mäğrurlinip oqusaŋ,
Hoşal bolup ketimän.

Anilar
Keçä-kündüz uhlimay,
Bizni baqqan anilar.
Jiğlatmastin, päpiläp,
Aq süt bärgän anilar.

Ana degän qimmättur,
Ana bizgä keräktur.
Gär sürünsäŋ hayatta,
Dayim yanda yšläktur.

Türlük-tümän adämlär
Uçraşturdum šmürdä kšp adämni,
Gahi külüp, gahi aqti yaş kšzdin.
Bäzilärniŋ aŋliğanda sšzini
Hiyalimdin kšp närsilär štküzdüm.

Birliri bar – hätta җandin vaz käçkän,
Bu šmürniŋ «däşnimini» kšp yegän.
Birliri bar, qançä qiyin bolsimu,
Bu hayattin ümütini üzmigän.

Bäziliri razi bolmay türigä,
Kälsä-kälmäs kayip jürsä šzigä.
Bäziliri jürär puti, qoli yoq,
Kšrsitiştin äyminişip šzgigä.

Birliri bar içidiki därdini,
Yoşuridu sirliq külkä astiğa.
Jüräkliri kšyüp kavak bolsimu,
Azavini säzdürmäydu başqiğa.

Türlük-tümän adämlärni uçrattim,
Oydikini tapmaq täskän šmürdä…
Şuniŋ üçün bäzilärniŋ sšzliri,
Turup qaldi ta mäŋgügä kšŋüldä.

Razimän
Mäyli kšktä çaqnimisun yultuzum,
Räŋlik güllär eçilmisun yolumda.
Bar alämni tiräp turar bayliqniŋ,
Һaҗät ämäs bolğini häm qolumda.
Turmisimu duniya degän tškülüp,
Baliliğim yoşurunğan šyümdä.
Altun beliq, mäyli, üzüp jürmisun,
Süyi süzük, asman räŋlik kšlümdä.
Sayrimisun bulbul kelip zoqlinip,
Yeşilzarliq , mevizarliq beğimda,
Lekin meniŋ kšrär ikki kšzüm bar,
İkki ayaq, ikki qulaq, qolum bar.
Dilğa pükkän arman-mähsät, oyum bar,
Özämgä has tallavalğan yolum bar.
Äŋ sšyümlük adämlirim yenimda,
Bähit hori җoşqunlaydu qenimda,
Sšzliginim ärkin ana tilimda,
Äҗdadimniŋ yaşiğini dilimda…
Şuŋa razi däymän dayim, šzämgä,
Kälginimgä monu yoruq šmürgä.
İltimasim ändi päqät, täğdirdin,
Omuldurmay jürsä boldi šmürdä!

Bu duniyağa kälginimdin nä payda?!
Süzük taŋniŋ atqiniğa külälmisäm,
Kün nurida bähirlinip jürälmisäm,
Öz kšŋlümniŋ hahişini bilälmisäm,
Bu duniyağa kälginimdin nemä payda?!

Ata-anam ümütini aqlalmisam,
Һar-nomusum, vijdanimni saqlalmisam,
İlgiriläş yoq, bir orundin
qozğalmisam,
Bu duniyağa kälginimdin nemä payda?!

Qilalmisam Vätinimniŋ hizmitini,
Çüşänmisäm Ana tilniŋ hislitini,
Sezinmisäm millitimniŋ qismitini,
Bu duniyağa kälginimdin nemä payda?!

Zoqlanmisam Ana jutniŋ kšrkidin,
Çaqnap turğan yultuzidin kšktä miŋ.
Nemiligin bilmäy štsäm külkiniŋ,
Bu duniyağa kälginimdin nemä payda?!

Sürtälmisäm dostumniŋ kšz yeşini,
Bšlüşmisäm parçä nan vä eşimni,
Kiynalğanda elip qaçsam beşimni,
Bu duniyağa kälginimdin nemä payda?!

Durus meŋip, toğra qädäm basmisam,
Alda kütkän davanlardin aşmisam,
Quyaş käbi ätrapqa nur çaçmisam,
Bu duniyağa kälginimdin nemä payda?!

Qaytip kälgin…
Män üçünmu bahar teŋi etiptu,
Gšzäl yaşliq quçiğini eçiptu.
Gšdäklikniŋ yepivetip işigin,
Baliliq çağ kälmäs bolup ketiptu.

Jürginimdä gšdäk bolup, ärkiläp,
Baliliqni män mängülük däptimän,
Çapsaniraq çoŋ boluşni arzulap,
Ätäm häqtä šzämçä ğäm yäptimän.

Dostlar bilän billä oynap, jügrişip,
Vaqitniŋ tez štkinini säzmidim.
Һä, ändizä, derizidin tälmürüp,
Koçilardin baliliqni izdidim.

Tapalmidim qançä şähär käzsämmu,
Anam ätkän taamniŋ män tämini.
Tamaq ämäs, hazir uni oylisam,
Otluq mehri edikänğu bärgini.

Şu künlärni äsläp, kšŋlüm buzulup,
Kämpüt şorap, miskin oyğa berildim.
Tatliqtinmu tatliq ekän šmürdä,
Baliliğim qaytip kälgin… Seğindim!

Şahnaz ҖAMAŞEVA.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ