Gšdäklär qälbigä yol tapqan qäläm sahibi

0
7 036 ret oqıldı

Mälumki, balilar ädäbiyatiğa šzliriniŋ ülüşini qoşuvatqan uyğur şair-yazğuçiliri sanaqliqla. Ularniŋ qatarida ottuz jilğa yeqin vaqit balilar ädäbiyatiniŋ täräqqiyati yolida paal qäläm tävritip kelivatqan talantliq iҗatkar Avut Mäsimovni tilğa alimiz.
Ötkän äsirniŋ 80-jilliri ädäbiyat mäydaniğa kirip kälgän Avut Mäsimov, bügünki kündä šzigä has yeziş uslubiğa egä, šz mavzusini tapqan yazğuçi bolup şäkilländi. Ötkän jillar içidä u ünümlük işläp, balilarğa beğişlanğan «Dästihan», «Bälgülär bäslişişi», «Һäptä vä on ikki ay», «Ağmihan», «Barmaqlar oyuni», «Aq bulut» toplamliri arqiliq yaş oqurmänlärniŋ kšŋlidin çiqip kelivatmaqta. Milliy tärbiyä yoq yärdä milliy täräqqiyatniŋ bolmaydiğanliğini näzärdä tutqan yazğuçi 1986-jili yoruq kšrgän däsläpki «Dästihan» toplimi arqiliq yaş oqurmänliriniŋ diqqitini җälip qilip, šz iҗadiyitiniŋ muhlislirini tapti. Mäzkür toplamdin orun alğan «Dästihan» povesti yezidiki mäktäp hayatiğa beğişlanğan bolup, päydin-päy täräqqiy ätkän syujet davamida başlanğuç sinip balililiriniŋ beşidin štkän qiziq vaqiälär Diläräm muällimgä bağlinişliq halda bayan qilinidu. Yazğuçi bu äsärdä biz hayatta uçritip jürgän kiçik qährimanlirimizniŋ harakterlirini Ğäyrät, Azat, Bäkrim, Vaҗit, Mahinur ohşaş birqatar obrazlar arqiliq eçip beridu. Ular bir-birigä mehrivan, yahşiliq hislätliri bilän ülgä bolalaydiğan, tirişçan, ädäplik, bäzidä baliliq şohluği yaraşqan balilar bilän qizlar. Avut Mäsimov härhil müҗäzlik balilar obrazlirini yaritiş arqiliq kiçik kitaphanlarğa oy salidu, ularni insaniy aliy päzilätlik boluşqa, ustazlarni hšrmätläşkä ündäydu.
Yazğuçiniŋ «Ağmihan» namliq toplimidin orun alğan zamaniviy çšçäklärniŋmu tärbiyäviy ähmiyiti zor bolup, gšdäklirimizdä mehrivanliq, dostluq, ittipaqliq ohşaş aliy insaniy päzilätlärni şäkilländürüştä härtäräplimä yardäm beridu.
Avut Mäsimovniŋ «Barmaqlar oyuni» kitapçisidiki şeirlarda bolsa, eytmaqçi bolğan pikir kiçiklärgä çüşinişlik addiy sšzlär bilän yätküzülüp, ändila mäktäp bosuğisini atliğan balilarniŋ ana tili bilän matematika pänini bağlaşturup šzläştürüşigä yardäm beridu. Kitapçidiki şeirlar gšdäklärni, birinçidin, barmaqlarniŋ namliri bilän tonuştursa, ikkinçidin, inaq yaşaşqa çaqiridu:
«On» degändä barmaqlar,
Bir-birigä qaraydu.
İkki qolni kšrsitip,
İnaqliqqa ündäydu.
Avut Mäsimovniŋ 2013-jili näşirdin çiqqan «Aq bulut» namliq yeŋi toplimimu mäktäp yeşiğiçä vä başlanğuç sinip baliliriğa beğişlanğan bolup, uniŋdin orun alğan hekayilär, şeirlar, nahşa mätinliri gšdäklirimizniŋ yaş alahidiligigä layiq bolup, yaş ävlatni ätrap muhitni, Vätänni, ana jutini, dost-qerindaşlirini sšyüşkä dävät qilidu. Bolupmu toplamdin orun alğan hekayilärdä qazaqstanliq vätänpärvärlikkä tärbiyiläydiğan bügünki kündiki muhim muämma šz ipadisini tapqan.
Balilar psihologiyasini yahşi çüşängän Avut Mäsimov mäzkür toplamdiki bala tilida yezilğan şeirlar arqiliq gšdäklär qälbigä yol tapqan. Balilarniŋ hämmä närsini šz täsävvuri arqiliq qobul qilidiğanliğini bilgäçkä, yazğuçi şeirlarda eytilivatqan pikirniŋ kiçiklär üçün işinärlik boluşiğimu etivar beridu vä ularni oylaşqa, yahşiliq bilän yamanliqni ayrişqa dävät qilidu. Mäsilän, «Aq bulut» şeirida:
Aq bulutni at qilip,
Minip, oynap külgüm bar.
Qara bulut uçraşsa,
Aqqa boyap qoyğum bar.
Armanlarni yar qilip,
Mänmu kškni quçqum bar, –
däp, kiçik oqurmänlirini yahşiliq qilişqa ündäydu. Toplamdiki «Küçügüm», «Tayçiğim», «Botlaq» ohşaş şeirlarmu moşundaq pikirlär bilän suğirilğan.
Mäzkür toplamniŋ yänä bir alahidiligi, uniŋda nahşa mätinliriniŋ nota bilän berilgänligidä. Bu balilirimizniŋ muzıkidin savatliq bolup tärbiyilinişigä yardäm beridu, älvättä. Avut Mäsimovniŋ bu toplimi gšdäklirimizniŋ mäniviy täşnaliğini qanduridiğan bir tamça bolidiğanliğini alahidä täkitläş orunluqtur. Ötkän jili Quddus Ğoҗamiyarov namidiki dšlät akademiyalik Uyğur teatrida yazğuçiniŋ «Ömür şirnisi» çšçäk-spektakli täyyarlinip, däsläpkilärdin bolup A.Rozibaqiev namidiki 153-mäktäp gimnaziyasidä balilar üçün kšrsitildi. Gšdäklär spektakl'ni çoŋ qizğinliqta qarşi aldi.
Hulasiläp eytqanda, yaş ävlatniŋ şatliq-bäŋvaşliğini, arzu-ümütlirini äsärliriniŋ baş mavzusiğa aylandurup, gšdäklärgä beminnät hizmät qiliş arqiliq ularniŋ qälbigä yol tapqan yazğuçi Avut Mäsimovni 65 yaşliq tävälludi bilän täbrikläp, kiçiklär üçün çoŋ ädäbiyat yaritiş yolida qälimiŋiz harmay, balilarniŋ mäniviy duniyasini yeŋi-yeŋi äsärliriŋiz bilän beyitiveriŋ, demäkçimiz.
Patigül MÄHSÄTOVA, şairä.

Çoŋ amät

Yazğuçi Avut Mäsimovta äŋ aldi bilän milliy roh, milliy hususiyät, millätkä degän işänçä küçlük. U šzini šzi tonuğan ziyali, ataqliq balilar yazğuçisi. Nomus, vijdaniniŋ taziliği bilän maŋa qädirlik. Yazğuçiniŋ hoşalliği, miŋliğan oqurmänlärniŋ hoşalliği däp oylaymän.
Yazğuçiniŋ hekmätlik sšzliri: «Yazğuçiliqta ozsaŋ, hekayäŋ, povest', romaniŋ, qisqisi, iҗadiŋ bilän ozğin. Talantiŋ bilän tonulğin. Qabiliyitiŋ bilän aliy zat bolğin. Äqilgä tayanğin, maharätni çiŋ tutqin! Dost bilän iҗadiyätkä sadiqliqni yoqatma». U ğunçilar, balilar, yaşlar ädäbiyatiğa sadiq bolup yaşimaqta vä, äŋ muhimi, paal iҗat qilmaqta. Mäsilän, «Ömür şirnisi» dramisi bilän yaş talantlarni hursän qilğanliğini bilimiz.
Balilarniŋ bähti – yazğuçiniŋ bähti! Balilar – u bizniŋ parlaq keläçigimiz, dilimiz, tilimiz, hayatimizniŋ yoruq yultuzi, quyaş nuri. Avut Mäsimov äynä şu hayatniŋ quyaşliq nurini šçärmäy kelivatqan qälämdişimiz, äziz inimiz!
Ähmätҗan ҺAŞİRİ,Qazaqstanniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi,yazğuçi-dramaturg.

Mehir-şäpqiti – yaş ävlatqa

Balilar yazğuçisi Avut aka Mäsimovqa buniŋdin bäş jil ilgiri “Ğunçä” balilar jurnalini çiqiriş täşäbbusi bilän yoluqqinimda, maŋa aq yol tiligäç, qolidin kelidiğan yardimini ayimaydiğanliğini eytqan edi. Mana şu kündin etivarän Avut aka «Ğunçä» jurnaliğa muhärrirlik qilip, mäzkür näşirniŋ qiziqarliq çiqişiğa munasip tšhpisini qoşup kelivatidu.
Balilar qälbigä yol tapqan yazğuçi “Ğunçä” jurnaliniŋ sähipiliridä yaş ğunçilar — mäktäp oquğuçiliriniŋ arisidin yeŋi talantlarni izdäştürüp, ularğa yol-yoruq beriş väzipisinimu šzigä mäҗburiyät qilip alğan.
Avut Mäsimovqa «Ğunçä» jurnaliniŋ kollektivi namidin iҗadiy utuq, mustähkäm salamätlik tiläymiz. Tuğulğan küniŋiz mubaräk bolsun, käsipdaş!
Diläräm ҖÄLİLOVA, «Ğunçä» jurnaliniŋ iҗraiy mudiri.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ