Zakir MÄMİROV: “Meniŋ hayatimda päqät birla ustazim boldi”

0
364 ret oqıldı

Bähtişat SOPİEV, “Uyğur avazi”/ Zakir Mämirov – ismi kšpçilikkä tonulğan şähs. Milliy mädäniyitimizniŋ җankšyäri. Öz vaqtida Uyğur nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizini başqurğan. Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ äzasi bolğan. İkki qetim Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ Täşäkkür heti bilän täğdirlängän. «Birlik» altun medaliniŋ sahibi. U bügünki kündä nemä iş bilän bänt? Bu soal biznila ämäs, kšpligän gezithanlirimizni qiziqturidiğanliği eniq. Şuŋlaşqa yeqinda biz uniŋğa moşu vä başqimu soallar bilän muraҗiät qilduq. Säksän yaşliğini nişanlaş aldida turğan Zakir Mämir oğli bizgä ata-anisi, ustazi, hoşnisiniŋ qizi vä hazir nemä iş bilän şuğullinvatqanliği häqqidä sšzläp bärdi.

– Män adättiki bir uyğur ailisidä duniyağa käldim,– däydu Zakir aka. – Dadam – Mämir Tohtibaqiev, anam Huşnäm. Һär ikkilisi dovunluq. Biz ailidä üç qiz, bir oğul. Dadam kolhozda mirap, brigadir, ferma başliği bolup işligän. Apam šy işidiki ayal bolğan. Män yättä yaşqa kälgändä apam hayattin štüptu. Ana mehrigä toymay çoŋ boldum. Buniŋğa dayim škünimän. Jitimlarni kšrsäm, beşini siypaşqa tirişimän. Mäğrurlinidiğinim, dadam bizni birävniŋ qoliğa qaratmidi. Älvättä, qerindaşlirimmu anamniŋ yoqluğini bilindürmidi. Män ottura bilimni däsläp Dovunda, andin Kätmändä aldim. Mäktäptin keyin bir jil kolhozniŋ quruluş işlirida ämgäk qildim. Җapa tartivatqinimni kšrgän dadam bir siyirimizni setip, meni Almutiğa oquşqa ävätti. Şähärgä kelip, KazPİniŋ uyğur tili vä ädäbiyati fakul'tetiğa oquşqa çüştüm. Uni 1962-jili tamamlap, däsläpki paaliyitimni Şuŋqar ottura mäktividä muällimliktin başlidim. Andin Dovun vä Ardolata yezilirida mudirniŋ orunbasari bolup işlidim. Keyiniräk Dardamtu ottura mäktiviniŋ mudiri boldum.

Hoşnisiniŋ qizi häqqidä
– Zakir aka, šmürlük җüptiŋiz Gülpäräm hädimizniŋmu muällim ekänligidin hävirimiz bar. İkkiŋlar institutta tonuşqanmu?
– Gülpäräm meniŋ hoşnam. Hoşnilirimiz Tursun vä Huşgül Җapparovlarniŋ qizi. İkkimiz bir koçida mškü-mšküläŋ, qoğlaşmaq, ağçiaylam oynap çoŋ bolduq. U yaq meniŋdin ikki yaş kiçik. Hatalaşmisam, 7-8-siniplarda oquvatqanda, bir-birimizgä bolğan sezimlar oyğinişqa başliğan bolsa keräk. İnstitutta u meniŋdin bir kurs tšvän oqudi. Studentliq dävrimizdä dostluğimiz tehimu küçiyip, uniŋ ahiri muhäbbätkä ulaşti. 1961-jili 22-aprel'da šyländuq. Almutida yataqhanida kursdaşlirimiz bilän ihçam toy štküzduq. Keyin Dovunğa kelip, çoŋ toy qilduq. Mana ariliqtin häş-päş degiçä 57 jil štüptu. Üç bala tepip qatarğa qoştuq. Altä nävrä, üç çävrä sšyduq. Һädäŋlär män iş babida qäyärdä bolsam, şu yärdä jürdi. Һayatniŋ qiyinçiliqliriğa tšzüp, kšpligän şagirtlarni täyyarlap çiqti. Ämgigi munasip bahalinip, «Qazaqstan maarip älaçisi» ataldi.
– İkki peşqädäm ustaz ilgärki oquğuçilar bilän bügünki oquğuçilarni selişturamsilär?
– Kšŋlümdiki soalni qoyduŋdä. Һäqiqätänmu bu häqqidä kšp oylaymiz. Mädäniyät märkizigä rähbärlik qilğanda kšpligän yezilarda boldum. Bizçä burunqi balilarniŋ oquşqa bolğan qiziqişi tamamän başqiçä edi. Muällim bilän oquğuçiniŋ arisida asman bilän yärdäk päriq bolidiğan. Koçida kelivatsaq, oquğuçilar «muällim kelivatidu» däp äyminätti. Bäzidä däris oqumiğanlarniŋ «däkkisini» berip qoyattuq. Һazirçu? Meniŋçä, muällim bilän oquğuçiniŋ arisidiki munasivät suslişip ketip barğandäk. Oquğuçilarni tillaş bu yaqta tursun, hätta ünüŋni kštiripmu sšzlälmäysän.

Zakir Mämirov kimniŋ mäktividin štti?
– Bir ariliqta Dardamtu bilän Dovun Sverdlov namidiki kolhozğa qoşuldi, – däp sšzini davam qildi Zakir Mämir oğli. – U vaqitlarda mäzkür kolhozğa yeza egiliginiŋ mahir täşkilatçisi Mirzigül Nasirov rähbärlik qilivatatti. U meni šzigä mädäniy işlar boyiçä orunbasari lavazimiğa täklip qildi. Keyiniräk mäzkür egilikniŋ başlanğuç partiya täşkilatiniŋ kativi bolup saylandim. Män Mirzigül akamniŋ «mäktividin» šttüm, däp işäşlik eytalaymän. Bäzidä tonuşlardin «saŋa hayattin šz ornuŋni tepişiŋda u yaki bu yardäm qilğan» degän gäplärni aŋlaymän. Meniŋ hayatimda birla ustazim bolğan. U – Mirzigül Nasirov. Uniŋdin kšp närsilärni ügändim. Һayattin šz ornumni tepişimda äynä şu ustazim çoŋ rol' oynidi. Uniŋ kšrsätmisi bilän on jil XXİİİ partiya s°ezi namidiki egiliktä partiya täşkilatiniŋ kativi bolup işlidim. Mirzigül akam nahayiti täläpçan insan edi. İş bilänla bolup kätmäy bäzidä çaqçaqmu qilatti. Uniŋ bilän billä jürüp bayqiğinim, šzi işqa alğan yaki yeŋidin tonuşqan adämniŋ dadisini, bolmisa läqimini soraydiğan. Moşundaq hislätliri arqiliqmu adämlärni šzigä җälip qilişni bilätti.

SPTUda štkän on bir jil
– Yätmişinçi jillarniŋ ahiri, säksininçi jillarniŋ başlirida nahiyädä işläpçiqiriş bilän yeza egiligi mähsulatlirini yetiştürüş kšläminiŋ šsüşigä bağliq sahağa salahiyätlik mutähässislär haҗät boldi. 1977-jili nahiyä rähbärligi meni şu vaqittiki 144-käspiy-tehnikiliq uçiliöeğa mudir qilip tayinlidi. Yahşi mutähässis täyyarlaş üçün nemä qiliş keräk? Aldi bilän uçiliöeniŋ tehnikiliq bazisini yahşilaş haҗät. Muällimlärniŋ iҗtimaiy ähvalini juquri däriҗigä kštiriş lazim. Bu yärdimu Mirzigül akamniŋ mäslihiti bilän iş tuttum. Män mudir bolup saylinipla, uçiliöeğa yeŋi bena salmaqçi boldum. Şu vaqitta Mirzigül aka meni šzigä çaqirivelip: «Aldirima, aldi bilän muällimlärgä şarait yaratqin, ularniŋ baliliri üçün bağçä sal» dedi. Degändäk, 30 orunluq bağçä saldim. Muällimlärniŋ bir problemisi bolsimu yeşildi. Keyin oquğuçilar üçün 300 orunluq yataqhana, şundaqla ular ämäliy täҗribidin štidiğan härhil işhanilarni bärpa qilduq. Ahirida oqutquçilar üçün 24 pätirlik 2 qävätlik 2 šy salduq. Şu jilliri bizdin jiliğa 150 – 200 mutähässis pütirip çiqatti. Ularniŋ arisida aşpäz, şofer, traktorist vä yeza egiligigä haҗät başqimu mutähässislär bar edi.

Mirapniŋ oğli
Mirapniŋ oğliniŋ uçiliöedin keyinki hayati suğa munasivätlik bolup qaldi. Һäzili yaraşqan Zakir akiğa bu qetim ağiniliri çaqçaq qildi. «At aylinip qoziğini tapidu» demäkçi, ändi ornuŋni taptiŋ, mirapniŋ oğli ämäsmu» däp häzilläşkänlärmu boldi. 1988-jili Zakir Mämirov nahiyädä birinçilärdin bolup, «Yolçi» däm eliş vä davaliniş märkizini quridu. U Arişaŋdiki issiq suda adämlärni davalaşni qolğa alidu. U yärgä Çonҗidin Nurmähämät Mäsütov vraç bolup baridu. Nahiyädä härhil sahalarda işläp kšzgä çeliqqan Zakir Mämirov 1996-jili nahiyälik «Vodokanalğa» rähbärlik qilidu. Keyin u «Uyğur su qubırı» däp ataldi. Mirapniŋ oğli mana moşu yärdin pensiyagä çiqti.

Mädäniyät märkizidiki muhim mäsililär
– Zakir aka, hatalaşmisam, җämiyätlik işlarğa helä çoŋ yaşta arilaştiŋizğu däymän?
Bu pikirgä toluq qoşulup kätmäymän. Keŋäş İttipaqiniŋ päytidiki muällim, mudir, partiya täşkilatiniŋ kativi җämiyätlik işlarğimu yeqin boldi. Rast, u vaqitlarda väziyät tamamän başqiçä edi. Seniŋ soaliŋdin «milliy mäsililärgä» demäkçi boluvatqiniŋni çüşändim. Millätpärvär boluş üçün çoŋ yaki kiçik boluş şärt ämäs. Päqät hämmä närsini jüräk bilän seziş keräk. Mädäniyät märkizidä iş nahayiti kšp. Bir vaqitta qanun dairisidä mäktäplärdä qazaq tili bilän uyğur tiliniŋ qatar jürüş mäsilisini kštärduq. Kün tärtivigä Uyğur nahiyäsiniŋ namini šzgärtiş mäsilisi qoyulğandimu bir top aqsaqallar šzimizniŋ mävqäsidä turduq. Һär ikki mäsilä iҗabiy häl boldi. Ötüvatqan härhil mädäniy çarä-tädbirlär šz aldiğa. Dästihan yeyip, dap-dumbaq çalidiğanğa biz mahir. Bäzidä moşularnimu qilidiğan adämlärniŋ tepilmaydiğanliğiğa eçinisän. Uyğur nahiyälik etnomädäniyät märkiziniŋ säkkiz yezida şšbisi bar. Ularniŋ arisida işlävatqanliri sanaqliqla.
Yänä bir eytip ketidiğinim, mädäniyät märkizi häyrihahliq bilän şuğullanmaydu. Märkäzgä yardäm sorap muraҗiät qilmaydiğanlar yoqniŋ ornida desämmu bolidu. Һätta otun-kšmür sorap kelidiğanlarmu uçrişatti. Mundaq päytlärdä nahiyädiki bäzibir çoŋ-kiçik karhanilarniŋ rähbärliriniŋ yardimigä tayinattim. Ävu bir jili җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi arqiliq tšrt baliniŋ çät äldä oquşiğa imkaniyät yarattuq. Bu başqa gäp. Biz bolupmu balilarniŋ bilim elişiğa kšp kšŋül bšlüşimiz keräk.

«Yättä qerindaş» häqqidä
Biyil Zakir akiniŋ «Yättä qerindaş» mäşräp ähligä 40 jil toldi. Buni šz vaqtida nahiyälik avtoparkni başqurğan Yoldaş Ahmollaev täşkil qilğan ekän. Äzaliri ilgiri nahiyädä җavapkär hizmätlärdä bolğan birdemätliklär. Җümlidin Kommunar Tohtibaqiev, Nurväg Seyitov, Һasan Mäşürov, Ähmätҗan Teyipov, Mahmut Qasimov, Һämzahun Һosmanov. Keyin ularğa Mars Ähmätov bilän Molut Һevizov qoşulidu. Mäşräp ähliniŋ beşi qoşulup qalsa, štmüşniŋ gepini qilidu. Zakir akiniŋ häzil-çaqçaqçilirini tiŋşaydu. U turupla millät toğriliq qaynap sšzläp ketidu.
– Şundaq qilip, hazir Zakir Mämir oğli nemä iş bilän bänt?
– «Daniyar» dehan egiligigä rähbärlik qilimän. Toqquz gektar yärdä abrikos šstürüvatimiz. Räisliktin boşap kätkinim bilän җämiyätlik iştin qol üzginim yoq. Pähriy räis bolğanliqtin, haҗät bolğanda, yol-yoruq kšrsitip, aqsaqalliq mäslihitimni berip turimän.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ