Qoliŋiz talmisun, Usta!

0
611 ret oqıldı

Raşidäm RÄҺMANOVA, «Uyğur avazi»/ Äҗdatlirimizniŋ äzäldin şuğullinip kälgän qolhünärvänçiligini qayta tikläş mähsitidä qolğa elinğan «Atakäsip» programmisi talay talantlarniŋ rivaҗlinişiğa yol açmaqta. Qolhünärvänçiligi bilän şuğullinidiğan adämlär asasän yezida yaşaydu. Şundaq ustilarniŋ biri – çeläklik Mahmutҗan İsmayilovtur. Mahmutҗan İsmayilov 1945-jili Şärqiy Türkstanniŋ Ğulҗa şähiridä tuğulup, 11 yeşida täğdir täqäzasi bilän Qazaqstanğa kšçüp çiqqan. Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Malivay yezisida ottura mäktäpni tamamlap, bir jil sovhozda işläydu. Keyin Bayseyit yezisidiki İ.Tayirov namidiki 8-jilliq mäktäpkä ämgäk päniniŋ muällimi bolup orunlişidu. İştin qol üzmäy, Abay namidiki pedagogika institutiniŋ himiya vä biologiya fakul'tetini tamamlaydu vä 1973-jili Çeläktiki Abdulla Rozibaqiev namidiki mäktäpkä avuşup, uşbu bilim därgahida himiya vä biologiya pänliridin däris beridu. 1995-jili Mahmutҗan aka hšrmätlik däm elişqa çiqidu. Amma mäktäptä ämgäk päniniŋ muällimi yetişmigänliktin, uniŋğa paaliyitini davamlaşturuşqa toğra kelidu.
«Atakäsip» programmisi boyiçä tehnologiya päniniŋ muällimlirigä balilarni bilim bilän qatar ämgäkkä, tallavalğan käspigä ügitiş jükländi. Hälqimizdä är kişigä ”yätmiş türlük hünär az” degän äqilanä sšz barğu?! Biz yeŋi programmini җiddiy üginip, işqa kiriştuq. «Talni egişkä qolayliq» deginidäk, mäktäp yeşidiki oquğuçilar ämäliy işqa qizğin kirişip kätti, – däydu Mahmutҗan aka biz bilän bolğan sšhbättä.
Ämgäksšygüç, šzigä täläpçan Mahmutҗan Davut oğli maddiy vä tehnikiliq bazisi intayin tšvän bolğan mäktäp işhanisini kündilik turmuşta keräklik buyumlar: süt, qetiq quyidiğan mähsus soqa, sapan vä başqimu saymanlar bilän tolturdi. Balilarmu mäktäptä mähsus stanoklarniŋ yoqluğiğa qarimay, turmuşqa keräk җabduq vä buyumlarni yasaşni, ularğa näqişlärni selip, bezäşni ügändi. Oquğuçilarniŋ bu ämgäkliri başta mäktäptiki «Һünär – pütmäs bayliq» kšrgäzmisigä qoyulsa, keyiniräk nahiyälik, vilayätlik kšrüklärdin orun aldi. Mäsilän, Mahmutҗan akiniŋ şagirtliri Daniyar İsmayilov, Dilşat Bavdunov, Rufat Zayitov vä Bähtiyar Һasanov yasiğan bšşük, kündiliktä qollinilidiğan šy җabduqliri «Yaşlar iҗadiyiti» vilayätlik kšrgäzmisidä juquri bahağa egä bolup, Pähriy yarliqlar bilän täğdirländi.
Mahmutҗan İsmayilov bir näççä jil davamida Almuta vilayätlik muällimlärniŋ bilimini mukämmälläştürüş institutida tehnologiya päni boyiçä uyuşturulğan «Atakäsip» kšrgäzmisigä qatnaşti. Uniŋ vätänpärvärlik rohta suğirilğan ämgäkliri juquri bahalinip, onliğan mukapatlar bilän täğdirländi. Kšrgäzmä, uçrişişlar davamida Mahmutҗan Davut oğli başqa mäktäplär ustazliri vä ularniŋ hünärliri bilän tonuşup, täҗribä almaşturuş imkaniyitigä egä boldi. Kšrgäzmilärniŋ biridä çirayliq qapaq çšmüçlär ilinğan uyğur bariŋi uniŋ diqqitini šzigä җälip qildi. Şu çağda ustazniŋ beşiğa: “Mänmu qapaqtin buyumlar yasap kšrsäm…”, degän oy käldidä, därhal işqa kirişip kätti.
– Mälumki, hälqimiz uzun zamanlardin buyan qapaqni pärviş qilip, uni çšmüçniŋ ornida yaki tuz, su vä may saqlaydiğan qaça süpitidä paydilinip kälgän. U peläk sozup šsidiğan birjilliq šsümlük. Bir peläktin ikki-üç qapaq çüşidu. U ikki ayniŋ içidä pişidu. Qapaq dügläk şäkillik bolidu. Ändi bäzibir eksponatlarni yasaş üçün kvadrat yaki tšrtbuluŋluq şäkildiki qapaq haҗät bolidu. Uniŋ üçün yağaçtin qelip yasap, uni qapaqqa kiydürüp qoyimän. Buyumlarni bezäş üçün tügmä, monçaq vä başqimu qoşumçä täbiät materiallirini paydilinişqa bolidu. Yänä bir qoşumçä qilidiğan yeri, qapaqniŋ şipaliq roli zor ekän. Şuŋlaşqa uniŋ uruğini jiliğa bir-ikki qetim qaynitip, süyini içsä, tängä şipa bolidu, – däydu Mahmutҗan aka.
Bizniŋ sšhbitimiz Mahmutҗan İsmayilovniŋ hoylisidiki ustiniŋ qapaqtin yasalğan kompozitsiyaliriniŋ kšrgäzmisidä davamlaşti. Mahmutҗan aka härbir ämgiginiŋ tarihiğa alahidä tohtilip, uni täpsiliy tonuşturuşqa tirişti. Mäsilän, «Güllängän Qazaqstan» ämgigi elimiz täräqqiyatiğa beğişliniptu. «Müçäl» namliq ämgigidä jillarğa namliri berilgän 12 hayvanniŋ qiyapiti ustiliq bilän täsvirlängän. Şundaqla uniŋ ämgäkliri arisida Ömär Muhämmädiyniŋ «Eğir künlärdä» hekayisidiki qährimanlarniŋ obrazlirini, saz äsvaplirini, qaça-qomuç vä başqimu buyumlarni uçritişqa bolidu.
Äҗdatlirimizdin miras bolup qalğan qolhünärvänçilikni yaş ävlatqa ügitiştä ustaz Mahmutҗan İsmayilovniŋ qilivatqan äҗri zor. Şu säväplik ävlatlar namidin uniŋğa sämimiy minnätdarliğimizni bildürüp, «Qoliŋiz talmisun, Usta!» demäkçimiz.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ