Evolyutsiyalik yeŋilaşniŋ ilmiy asasi

0
442 ret oqıldı

Nursultan Nazarbaev “Yeŋi gumanitarliq bilim. Qazaq tilidiki 100 yeŋi därislik” layihisi dairisidä näşir qilinğan kitaplarni tonuşturuş märasimiğa qatnaşti. Bu vaqiäniŋ 2017-jili 12-aprel'da Prezidentniŋ “Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş” programmiliq maqalisi elan qilinip, top-toğra bir jildin keyin bolup štkänligi alahidä rämzgä egä. Şuniŋdin etivarän “Ruhani jaŋğıru” çüşänçisi qazaqstanliqlarniŋ aŋ-säviyäsidä muqum orun aldi. Bu programma käŋ etirap qilinip, pütkül җämiyätni yeŋilaşniŋ bärpakarliq printsipliriğa birläştüridiğan strategiyalik nişanğa aylandi.

Mälumki, Dšlät rähbiri “Yeŋi gumanitarliq bilim. Qazaq tilidiki 100 yeŋi därislik” layihisini “Ruhani jaŋğıru” rohiy yeŋilaş programmisi dairisidä ämälgä aşuruşni täklip qildi. Uniŋ ideyasi studentlarniŋ dšlät tilida gumanitarliq pänlär boyiçä toluq mäzmunluq bilim elişi üçün şarait yaritiştin ibarät. Tärҗimä qiliş üçün kitaplar tarih, säyasätşunasliq, sotsiologiya, filosofiya, psihologiya, mädäniyätşunasliq, dinşunasliq ohşaş yšnilişlär boyiçä tallavelindi.
Tärҗimä işliri štkän jili mähsus qurulğan “Wlttıq audarma byurosı” җämiyätlik fondi asasida başlandi. Mana ändi Nursultan Nazarbaevqa җämiyätlik aŋ-säviyäni yeŋilaş dairisidä tärҗimä qilinip, näşirdin çiqqan däsläpki 18 kitap tonuşturuldi.
Tonuşturuş märasimida Prezident “Ruhani jaŋğıru” programmisiniŋ ayrim yšnilişliri boyiçä jürgüzülgän işlarniŋ bäzibir nätiҗilirigä tohtaldi.
— Barliq regionlar “Tuğan jer”, “Qazaqstanniŋ muqäddäs җayliri” vä “100 yeŋi isim” layihilirigä qoşuldi. Bir jilda iҗtimaiy infraqurulumni täräqqiy ätküzüşkä metsenatlar mäbliğidin onliğan milliard täŋgä җälip qilindi. 700din oşuq mädäniyät yadikarliği җšndäldi vä äsligä kältürüldi, yüzligän ilmiy ekspeditsiyalär uyuşturuldi, – dedi Dšlät rähbiri.
Prezidentniŋ sšziçä, yeŋi qazaq alfavitini muhakimä qiliş җämiyitimizniŋ bärpakarliq birligini namayiş qilidiğan tarihiy qädäm boldi. “100 yeŋi isim” layihisi mämlikätni Qazaqstanniŋ bepayan territoriyasidä yaşavatqan adämlärniŋ çäksiz ihtidarini açidiğan utuq-muvappäqiyätlär tarihi bilän tonuşturdi. Çät ällärdä zamaniviy Qazaqstan mädäniyitini ilgirilitiş dairisidä bolsa, elimizniŋ iҗadiy kollektivliri duniyaniŋ äŋ yahşi sähniliridä šz hünirini namayin qilivatidu.
Nursultan Nazarbaev җämiyätlik aŋ-säviyäni yeŋilaş boyiçä paaliyätniŋ ähmiyätlik ekänligini täkitläp, yaş ävlatni oqutuş işida “Qazaq tilidiki 100 yeŋi därislik” layihisiniŋ alahidä rol'ğa egä ekänligini täkitlidi.
— Yaşlar aliy ilmiy ülgilärgä muvapiq bilim elişi keräk. Şuŋlaşqimu biz äŋ yahşi därisliklärniŋ 800 kitaptin ibarät çoŋ tizimini täyyarliduq. Milliy tärҗimä byurosi qurulup, işqa kirişti. Bügün biz däsläpki 18 kitapniŋ tonuşturuluşiniŋ guvaçisi boluvatimiz, – dedi Prezident.
Dšlät tiliğa tärҗimä qilinğan kitaplar arisida Derek Djonstonniŋ “Filosofiyaniŋ qisqa tarihi”, Entoni Djon vä Patrik Kenniniŋ ikki tomluq “Ğärip filosofiyasiniŋ yeŋi tarihi”, Remi Hessniŋ “ Filosofiya toğriliq 25 muhim kitap”, Devid Brinkerhofniŋ “Sotsiologiya asasliri”, Djordj Rittserniŋ “Sotsiologiyalik näzäriyä”, Eliot Aronsonniŋ “İҗtimaiy hayvan”, Dueyn Şul'ts vä Ellen Şul'tsniŋ “Һazirqi psihologiya tarihi”, Devid Mayersniŋ “İҗtimaiy psihologiya” Gregori Menk'yu vä Mark Teylorniŋ “Ekonomiks”, “Donal'd Kuratkoniŋ “Tiҗarätçilik: näzäriyä, җäriyan, ämäliyat”, Rikki Griffinniŋ “Menedjment”, Karen Armstrongniŋ “Huda tarihi: yähudiy, hristian vä islam dinidiki 4 miŋ jilliq izdinişlär”, Viktoriya Fromkin, Robert Rodman vä Nina Haymsniŋ “Tilğa kirişiş”, Svetlana Ter-Minasovaniŋ “Til vä mädäniyätlärara kommunikatsiya”, Alan Barnardniŋ “Antropologiya tarihi vä näzäriyäsi”, Klaus Şvabniŋ “Tšrtinçi sanaät inqilavi” vä Li Anna Pekniŋ “Media-etika” ohşaş kitapliri bar.
Tärҗimä qilinğan kitaplar 10 miŋ nusha bilän çiqirildi vä bir ay җäriyanida mämlikät aliy oquş orunliri bilän kitaphaniliriğa häqsiz yätküzülidu. Ularni 2018 – 2019-oquş jilidin başlap bilim beriş programmiliriğa kirgüzüş planlinivatidu.
Umumän, moşu 18 kitap 47 million nusha bilän duniyaniŋ 34 tiliğa tärҗimä qiliniptu. Ändi bu tillarğa qazaq tiliniŋmu qoşulğanliği alahidä diqqätkä sazavärdur.
— “100 yeŋi därislik” layihisi muhim väzipini häl qilişqa – gumanitarliq bilimni yeŋilaşqa qaritilğan. Därisliklärni vä akademiyalik resurslarni yeŋilaş җämiyät aŋ-säviyäsini evolyutsiyalik yeŋilaş üçün ilmiy asasni yaritidu. Moşu kitaplarni varaqliğaç, ularniŋ mavzulirini kšrgändä, nemişkä ilgiri şundaq qilmiduq? däp häyran bolusän, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Prezident mäzkür kitaplarniŋ qazaq tiliğa äsli nushisidin – ingliz, rus, frantsuz tilliridin uttur tärҗimä qilinğanliğiğa diqqät ağdurdi. Buniŋda moşu därisliklärniŋ äŋ yeŋi näşirliri elindi.
Dšlät rähbiriniŋ pikriçä, layihä dairisidä yeŋi kitaplarni tonuşturuş җämiyät aŋ-säviyäsini yeŋilaş programmisiniŋ yeŋi basquçini başlap bärdi.
— Bu käŋäytilgän entsiklopediyalik izdiniş arqiliq insaniyät täräqqiyatiniŋ upuqliriğa yol açidiğan basquç, – däp bildürdi Nursultan Nazarbaev.
Prezident şundaqla qazaq tiliğa tärҗimä qilinğan yeŋi çätällik därisliklärniŋ elimiz alimlirini äynä şundaq ähmiyätlik vä täläp qilinivatqan ämgäklärni yezişqa ilhamlanduridiğanliği toğriliq pikirni bildürdi.
Uniŋdin taşqiri Dšlät rähbiri “100 därislikniŋ” mämlikätniŋ, җämiyätniŋ riqabätkä qabilliğini aşuruş üçünmu muhim ekänligini täkitlidi.
Şundaqla Prezident üç tilniŋ birligi printsipiğa ämäl qilişniŋ muhimliğini atap kšrsitip, biyil birnäççä çätällik därislikni rus tiliğa tärҗimä qilişnimu kšzdä tutuşni tapşurdi.
Dšlät rähbiri Qazaqstan Һškümitigä vä Milliy tärҗimä byurosiğa birqatar eniq tapşurmilarni bärdi.
— Birinçidin, 2018-jilğa bälgülängän 30 kitapniŋ süpätlik tärҗimä qilinip çiqirilişini täminläş zšrür. Mäbläğ šz vaqtida vä toluq kšlämdä bšlünüşi şärt. Kelär jillarğa tärҗimä qilişqa planlanğan därisliklär šz vaqtida tallavelinip, tählil qilinişi keräk. İkkinçidin, äŋ muhim väzipilärniŋ biri – moşu därisliklärni bilim beriş sistemiğa nätiҗidarliq җariy qiliş. Ular boyiçä üginilivatqan pänlär yeŋi oquş jilida bilim beriş programmisiğa җariy qilinişi şärt. Üçinçidin, ilmiy ämäliyatta qollinilivatqan atalğularni sistemiğa selişni vä gumanitarliq häm ihtisadiy leksikiniŋ yeŋi izahliq luğitini näşir qilişni tapşurimän, — dedi Nursultan Nazarbaev.
Tunҗa Prezident – Millät Lideri Kitaphanisida bolup štkän “Yeŋi gumanitarliq bilim. Qazaq tilidiki 100 yeŋi därislik” layihisi dairisidä tärҗimä qilinğan däsläpki kitaplarni tonuşturuş märasimiğa ataqliq җämiyät ärbapliri, aliy oquş orunliriniŋ rektorliri, ilmiy gumanitarliq märkäzlärniŋ hadimliri, oqutquçilar vä yaş alimlar, ziyalilar väkilliri, şundaqla layihigä qatnişivatqan muhärrirlär, tärҗimanlar häm näşriyat hadimliri qatnaşti.
Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ bilim vä pän ministri Erlan Sağadiev räislik qilğan tonuşturuş märasimida “Milliy tärҗimä byurosi” җämiyätlik fondiniŋ iҗraiy mudiri Rauan Kenjehanulı, L.Gumilev namidiki Evraziya milliy universitetiniŋ rektori Erlan Sıdıqov, “Qazaqstan ”ҖTRK” aktsionerliq җämiyiti başqarmisiniŋ räisi Erlan Qarin, İ.Jansügirov namidiki Jetısu dšlät universitetiniŋ kafedra mudiri Ayımjan Rısqieva, “Qazaqstan-2050” Umummilliy härikitiniŋ räisi Muhtar Mankeev vä başqilar sšzgä çiqip, mäzkür kitaplarniŋ tärҗimä qilinişiniŋ muhim vaqiä ekänligini vä bu qädämniŋ mämlikätniŋ mustäqillik jillirida barliqqa kälgän äqliy ihtidarini namayiş qilğanliğini täkitlidi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ