Ämgigi älgä ayan

0
269 ret oqıldı

Panfilov nahiyäsidiki çoŋ egiliklärniŋ biri bolğan «Oktyabr'niŋ 40 jilliği» kolhozida 40 jilğa yeqin çarviçiliq boyiçä çoŋ buhgalter bolup işläp, adil ämgigi bilän hšrmätkä erişkän Sadiqҗan Yunusov moşu egiliktä täşkil qilinğan «Ösäk sadasi» nahşa-ussul ansamblida 16 jil muzıka rähbiri boldi. «Ösäk sadasi» ansambli däsläp šz hünirini nahiyä dairisidä kšrsitip, täҗribä toplidi. Repertuarlirini uyğurniŋla ämäs, qerindaş häliqlärniŋ nahşa-sazliri, ussulliri bilänmu beyitti. Ular keyiniräk vilayät vä җumhuriyätlik kšrük-festival'larğa qatnişip, laureat atilip, diplomlar bilän mukapatlandi. Bu utuqlarda Sadiqҗan akiniŋ ülüşi az ämäs, älvättä.
Sadiqҗan aka skripka, dutar, tämbür, ravap ohşaş çalğu äsvaplirini maharät bilän çalidu häm šzimu muzıka iҗat qilidu. Bäzidä nahşa mätinlirini yazidu. Uniŋ “Gšzäl yar”, “Jüräk navasi”, “Taŋ atqiçä”, “Tağ suliri”, “Meniŋ šlkäm”, “Mäylimu”, “Äl işqida yanmisa”, “Vätängä muhäbbät”, “Vätändin başqa därdim yoq”, “Vätänni äylidi gülzar”, “Säylä nahşisi”, “Bağvän nahşisi”, “Tarim qiziğa”, “Ösäk sadasi”, “Gšzäl Yarkänt” qatarliq nahşilirini sän°ät muhlisliri mämnuniyät bilän tiŋşaydu. Sadiqjan Yunusov Uyğur muqamliriniŋ kšpligän dastan-märğullirini mukämmäl egiligän häm ularni maharät bilän iҗra qilidu.
U hazir Almuta şähiridä yaşaydu. Yaşinip qalğiniğa qarimay, šzini tetik his qilidu, aditi boyiçä mäşräp-sorunlarda nahşisini eytip, skripkisini çelip, hämmini šzigä mähliya qilip kelivatidu.
Pütkül aŋliq hayatini milliy mädäniyitimizni, sän°itimizni täräqqiy ätküzüşkä birkişilik hässisini qoşup kelivatqan Sadiqjan Yunusov 1938-jili tarihiy Vätinimizniŋ Süydüŋ nahiyäsidä sän°ätkar-hünärvän ailisidä duniyağa kälgän. Öz jutida toluqsiz ottura mäktäpni tamamlap, Ğulҗa şähiridiki Ähmätҗan Qasimiy namidiki bilim yurtida tähsil kšrüp, 1955-jildin 1962-jilğiçä Süydüŋ nahiyälik baj işliri idarisidä buhgalter bolup işläydu. Amma bu yärdiki ämgäk yoli ançä uzunğa sozulmaydu.
Täğdir täqäzasi bilän ularniŋ ailisi 1962-jili ana diyarini taşlap Qazaqstan diyariğa kšçüp çiqidu vä Panfilov nahiyäsiniŋ Yarkänt şähiridiki äŋ ilğar egiliklärniŋ biri bolğan “Oktyabr'niŋ 40 jilliği” namidiki kolhozğa orunlişidu. U ämgäk yolini mäzkür egiliktä davamlaşturidu. Özigä tegişlik iştin qol üzmäy, Taldiqorğan şähiridiki zoovetirinariya tehnikuminiŋ buhgalterliq bšlümini tamamlaydu. 1998-jili hšrmätlik däm elişqa çiqqanğa qädär bir orunda, mal-çarviçiliği boyiçä çoŋ buhgalter bolup hizmät qilidu. Şu nämunilik hizmätliri tüpäyli, birnäççä qetim maddiy vä mäniviy mukapatlarni elişqa sazavär boldi.
Alahidä täkitläp štidiğan yänä bir närsä, Sadiqjan aka uzun jillardin beri uyğur häliq nahşiliri bilän muqamlirini izdäş vä rätläş bilänmu şuğullandi. Ataqliq häliq nahşiçisi Abduväli Җärullaev İli häliq nahşilirini jiğip, rätläp, 1984-jili 12 qisimdin ibarät toplamni Şinҗaŋ häliq näşriyatidin basturup çiqarğan edi. Ändi Sadiqҗan aka bolsa, peşqädäm ustaziniŋ yolida meŋip, zamaniviy kompozitorlirimizniŋ nahşiliriğa tüzülgän 12 jürüşlük nahşilar al'bomini rätläp çiqip, şagirtliriğa ügätti. Sadiqҗan Yunusovniŋ hardim-taldim demäy, yaşlarğa sän°ätniŋ qir-sirlirini ügätkän ämgäk-äҗri boşqa kätkini yoq. Adilҗan Niyazov, Mähsüm Äzizov, Qurvanҗan Sadirov, Abdureşit Һoşurov, Nurumҗan Ähmätov, İmärҗan Yüsüpov, Һüsän Suhratov vä başqimu sän°ätsšyär şagirtliri hälqimizniŋ izzät-hšrmitigä sazavär bolup, ustaziniŋ iҗat qilğan nahşilirini orunlap, kšpçilikniŋ kšŋlidin çiqmaqta.
2002-jili u märhum Sabit Ğäniev bilän hämkarliqta Yarkänt şähiriniŋ qurulğanliğiniŋ 120 jilliğiğa beğişlanğan “Qutluq diyar gšzäl Yarkänt” namliq muzıkiliq hšҗҗätlik fil'm vä moşu nam bilän kitap yezip näşir qildursa, 2013-jili uyğur milliy sän°itiniŋ җävhiri bolğan «On ikki muqam» mätinliri vä miŋdin oşuq häliq nahşa mätinlirini šz içigä alğan “Uyğur on ikki muqami vä uyğur häliq nahşiliri” toplimini oqurmänlär diqqitigä havalä qildi. Moşu künliri uniŋ şähsiy fondida ikki miŋğa yeqin nahşa, saz saqlanmaqta. Şundaqla uniŋ kitaphanisida uyğur tarihi, ädäbiyati vä sän°itigä ait ikki yüzgä yeqin qimmät bahaliq kitap bar. Kitap demäkçi, u tarihiy Vätinimizdin hälqimizniŋ tarihi, ädäbiyat-sän°iti, milliy urpi-adätliri, etnografiyasi, diniy işlar toğriliq näşir qilinğan nadir äsärlärni elip käldi. Uniŋ içidin 40tin oşuq äsärni kirill yeziğida näşirgä täyyarlap, hälqimizgä soğa qildi. Ularniŋ içidä: “Qur°an Kärim”, “İslam ählaqi”, “Qissäsul änbiya”, “Din vä hayat – 2000 soalğa җavap”, “Paydiliq nesihätlär”, “Uyğurniŋ orni nädä?”, “Vätän oğli”, “Qutadğu bilik” (näzmiy yäşmisi), “İlahiy qorğan”, “Pärzäntlirimizni qandaq tärbiyiläymiz”, “Ösmürlär üçün diniy savat”, “Һazirqi zaman uyğur tiliniŋ izahliq luğiti” (üç tomluq), “Sutuq Buğrahan”, “Sähih hädislär” (bäş tomluq), “Täpsir җävhärliri” (toqquz tomluq – Qur°an Kärimniŋ izahliq luğiti), “Mustäqillik üçün küräş” qatarliq qimmät bahaliq on bäşçä nadir äsärlär jutumizdiki sahavätlik kişilirimizniŋ hamiyliğida Almutidiki “Mir”, “Däuir” näşriyatlirida näşir qilinip, oqurmänlirimizgä täğdim qilindi.
Sadiqҗan Yunusovniŋ qiriq җil istiqamät qilğan juti – Yarkänt şähiridiki Dšŋmähällidimu izzät-abroyi çoŋ. U jutdarçiliq işlardin çättä qalmay, җigitbeşi, märhum Tohtär Vasilov bilän talay izgü-niyätlik işlarğa paal qatnaşti.
Sadiqҗan aka ällik ikki jil šy-otaqliq bolğan räpiqisi, heli märhum Nuhan hädä ikkisi tšrt pärzänt sšyüp, ularni oqutup tärbiyiläp, qatarğa qoşti. Çoŋ qizi Muniräm ata izi bilän meŋip buhgalter käspini egilisä, keyinkisi Munävvär ilim-pän çoqqisidin kšrünüp, pedagogika pänliriniŋ doktori ataldi. Oğli İminҗanmu hayattin šz ornini tapti. Toqquz nävrä bilän üç çävrimu bovisini kündilik yeŋiliqliri bilän hoşal qilip kälmäktä.
Öziniŋ yaşinip qalğiniğa qarimay, iҗtihat bilän işlävatqan tinimsiz insan, milliy mädäniyitimizniŋ җankšyäri Sadiqҗan Yunusovqa mustähkäm salamätlik, bähit-saadät vä hatirҗämlik tiläymiz.

Rabiläm MÄHSÜTOVA, peşqädäm ustaz. Almuta şähiri.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ