«Bizgä sizdäk sän°ätkar keräk»

0
130 ret oqıldı

Sabiräm ÄNVÄROVA, «Uyğur avazi»/ Bäzi adämlärni tonup-biliş üçün aylar-jillar azliq qilidu. Һä, bäzi adämlärni bir qetim uçrişipla tonup bilivelişqa bolidu. Çoŋaqsuluq mštivär Tohtasun Hoşniyazov häqqidä aŋliğinim bolmisa, däsläpki qetim uçrişişim edi. U küni ikkimizniŋ gepi uzaqqa sozulmidi. Amma şuniŋğa qarimay, maqalä qährimani häqqidä kšp mälumatqa egä boldum. Kšzliridin nur, üzidin mehir tškülgän mštivär sän°ätkar, şair, qoşaqçi, huş çaqçaqçi insanlardin bolup çiqti. U birnäççä kitapniŋ muällipi ekän. Säksän yaşqa qädäm täşrip qilğan ata bu künlärdä «Dilraba» namliq yeŋi kitavini näşirgä täyyarlavetiptu.
– Män 1938-jili 5-iyun'da tarihiy vätinimizniŋ İli Qazaq vilayitigä qaraşliq Җağistay yezisida, dehan ailisidä duniyağa käldim, – däp sšzini başlidi mštivär. – Atam Häyrulla vä anam Änälhan saz-näğmigä, häliq eğiz iҗadiyitigä yeqin kişilärdin bolğan. Meniŋ sän°ätkä yeqin boluşumğa säväpkar şu ata-anam. Kiçigimdin sän°ätkä häväs bağliğanliqtin, šmäklärdä tärbiyiländim. 1949-jili Ğulҗida män dutarda, Ämitahun Һämraev tämbirdä vä başqilar bolup däsläpki qetim kontsert kšrsättuq. Bu šmäkkä 1951-jili Abdukerim İliev isimliq ğulҗiliq skripkiçi rähbärlikkä täklip qilinip, u kişi bizni talay şähär, yezilarğa gastrol'ğa elip bardi. Qisqisi, ata-anamniŋ qollap-quvätlişi, käsipdaşlirimniŋ yardimi bilän sän°ätkä bolğan muhäbbitim küçiyip, kšpçilikkä tonuluşqa başlidim. Bu yärdä män “Nurbüvi” isimliq bir qiz bilän işlidim. Familiyasi Mämätova. Bügünki kündä u ŞUARğa häm Qazaqstanğa tonulğan sän°ätkar. Qazaqstan häliq artisti. Äynä şundaq insanlar bilän bir bir säptä bolğanliğim üçün pähirlinimän.
Tohtasun atiniŋ dadisi nahşa-sazğa yeqin bolsa, anisi beyit-qoşaqlarni yadliğanni yaqturattekän. Ularniŋ balisimu kiçigidin şair Lutpulla Mutällipniŋ şeirlirini qiziqip oqattekän. Keyin u şeir, qoşaq vä qiziq miniatyurilarni yezişqa başlaydu. T.Hoşniyazov Җağistaydiki toluqsiz ottura mäktäptä tälim alğandin keyin, Ğulҗidiki gimnaziyadä bilim elişni davamlaşturidu. Bu yärdä sän°ät häväskarliri šmigigä qatnişip, Qadir Qayimov yetäkçiligidä kšp yärlärdä kontsert kšrsitidu. Uniŋ sän°ätkä bolğan iştiyaqini bayqiğan hälqimizniŋ daŋliq sän°ätkarliri Zikri Älpatta, Üsänҗan Җami, Paşa İşan, Ablizhan Mamutlar «Ukam, siz bizniŋ šmäktä işläŋ. Sizniŋ qabiliyitiniŋ җoşqun ekän. Bizgä sizgä ohşaş sän°ätkarlar keräk», degän pikrini eytidu. Älvättä, moşundaq insanlarniŋ illiq inkasiğa erişişniŋ šzi uniŋ rohini tehimu kštiridu. Şuŋlaşqa kündüzi teatrda işläp, käçqurunluği oquydu.
Şu jilliri u skripkida iҗra qilğan «Җenim-henim», «Ävrişim» ahaŋliri tamaşibinlar täräptin juquri bahağa egä bolidu. Bu yaş sän°ätkarni tehimu rohlandurdi. Uni kšpligän teatrlar akterliqqimu täklip qilidu. Şundaqla sän°ätkarniŋ šzi iҗat qilğan «Täşnaliq», «Nemä yahşi» degän nahşiliri radiolardin aŋlitilidu.
– 1957-jili atamdin ayrilğandin keyin, Jağistayğa qaytip kelip, šzäm oquğan mäktäptä muällim bolup işlidim, – däp sšzini davamlaşturdi ata. – U yärdä «Dostluq» degän ansambl'ni täşkil qildim. Mäzkür sän°ät kollektivi vilayätlik musabiqilärdä dayim aldinqi orunlardin kšründüm. Tirişip jürüp, satar, ğeҗäk, huştar, tämbir, çaŋ, ravap, näy, sünäy, nağra, dap ohşaş saz äsvaplirinimu mukämmäl ügändim. 1959-jili anam siŋlisi Rähiläm bilän Keŋäş eligä, yäni Qazaqstan diyariğa qaraşliq, Uyğur nahiyäsiniŋ Çoŋ Aqsu yezisiğa kšçüp çiqtuq. Mana şu jildin etivarän «hayat» namliq däptirimniŋ yeŋi bir sähipisi eçildi. Başqilar qatarida kolhozda işläp jürüp, kolhoz räisi Nasir Mäŋsürovniŋ iltimasi bilän ataqliq iҗatkar Sultanmurat Räzämov ikkimiz çoŋ bir šmäkni barliqqa kältürduq. 32 adämdin tärkip tapqan šmäkniŋ iҗadiy paaliyiti kšpçilikniŋ alqişiğa erişti.
Bu šmäktä «Ğunçäm» muzıkiliq dramisi qoyulup, baş rol'da män «Nurumniŋ» obrizini, ayalim Meymangül Ömaralieva «Ğunçämni» obrizini yarattuq. Bizniŋ šmäkkä šz vaqtida Qazaqstan Mädäniyät ministrligi «Häliq teatri» namini bärgän edi. Bu šmäk 1963-jili Moskvadiki Pütkülittipaqliq kšrgäzmigä berip, tarihiy җaylarni ziyarät qiliş pursitigä eriştuq.
1963-jildin başlap Tohtasun aka Çoŋ Aqsuda muällim bolup işläşkä başlaydu. Şundaqla mäktäp yenida «Dildar» namliq häväskarlar ansamblini täşkil qilidu. Uşbu ansambl'mu juquri pällilärdin kšrüngän ekän. Mäzkür bilim därgahida 40 jildäk ämgäk qilip, talay şagirtlarni tärbiyiläydu. Җümlidin bügünki kündä Uyğur teatrida işlävatqan Mahmut Däraev, Turdibüvi Ablizova, märhum Karlin Paltaev, şundaqla yäkkä sän°ätkarlar Qutluq Ğenäkov bilän Һuriyät Sasiqova äynä şu Tohtasun akiniŋ şagirtliri. Dehan tärgän aşliği bilän mahtansa, ustaz tärbiyiligän şagirtliri bilän härqaçan mäğrurlinidu ämäsmu. Atimizmu ustaz retidä šz şagirtliriniŋ isimlirini mahtiniş bilän tilğa alidu.
Şu jilliri yeza sän°ätkarliridin tärkip tapqan «Huşvaq» ansamblinimu Tohtasun aka täşkil qilğan edi. Mäzkür ansambl' nahiyädä štküzülgän muqam bayqaşlirida birinçilikni qoldin bärmigän ekän. Şundaqla Hoşniyazovlarniŋ ailäviy ansamblimu kšpçilikkä tonulup, birnäççä qetim teleekranğa çiqqan. 30 jilğa yeqin nahiyälik Uyğur mädäniyät märkiziniŋ Çoŋ Aqsu yezisidiki şšbisigä rähbärlik qiliş җäriyanida u Ğoҗähmät Sädvaqasov namidiki mirasgahini eçişqa, «Atu» paҗiäsi qurvanliriğa, yalqunluq şair L.Mutällipkä yadikarliq ornitiş işliriğa yeqindin arilişidu.
Tohtasun Hoşniyazovniŋ «Dilrabadin» bšläk, şeir, qoşaq, häzillärdin tärkip tapqan «Külkilik hekmätlär», «Külkä kšŋül arami» namliq kitapliri bar. Bu künlärdä “Dilraba” kitavi yoruq kšrüş aldida turidu.
– Bu sšzniŋ aŋlinişila gšzäl bolup qalmay, mänasimu çoŋqur. Dilraba – kšŋül yorutquçi, dilni roşänläştürgüçi degän mänalarni bildüridu, – däydu Tohtasun aka.
Ömürlük җüpti Meymangül Ömäralieva bilän 3 qiz, 4 oğul tärbiyiläp qatarğa qoşup, ulardin 21 nävrä, 18 çävrä quçqan Tohtasun aka häqiqätänmu kšpçilikniŋ kšŋlini yorutuşqa yaralğan insan. Uniŋğa zamandaşliriniŋ bärgän bahasi äynä şundaq.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ