Pähäs boluŋ, yoluvçi!

0
376 ret oqıldı

Raşidäm RÄҺMANOVA, «Uyğur avazi»/ Almuta vilayiti boyiçä altä yol meditsiniliq-qutulduruş punkti bar ekän. Ularniŋ arisidiki «Jaŋa-Arna», «Tarğap», «Qurtı», «Şelek» punktliri Almuta regioniğa, «Üçaral» vä «Sarqand» punktliri Taldiqorğan regioniğa hizmät qilidu. Transport meditsinisi Dšlät rähbiriniŋ 2011 – 2015-jillarda Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ salamätlikni saqlaş sahasini rivaҗlanduruşqa beğişlanğan «Salamattı Qazaqstan» programmisi boyiçä bärpa bolğan edi. Mähsiti – täbiiy vä yol apätliridä zärdap çäkkänlärgä tez meditsiniliq-psihologiyalik yardäm kšrsitiş, җarahät alğan adämlärni därhal ağriqhaniğa yätküzüş. Statistikiliq mälumatlar boyiçä, yoldiki šlüm kšrsätküçi 11 payizğa tšvänläp, 7 jil içidä meditsiniliq-qutulduruş punktliri šzliriniŋ muhim ekänligini ispatlidi.
Bu punktlar yol apätlirigä uçriğan adämlär üçün eçilğan bolsimu, bu yärdä ambulatoriya bolğanliqtin, yeqin yezilarniŋ turğunlirimu pat-pat yardäm sorap kelidu. Fel'dşerlarniŋ täkitlişiçä, ular tuğut aldidiki ayallarğimu, attin jiqilip çüşkän çopanlarğimu, su quduqliriğa çüşüp kätkän bemarlarğimu, gaz yaki päç isi aqivitidin oğilanğan adämlärgimu yardäm kšrsitivetiptu. Şundaqla uzaq yolğa çiqip, säpär davamida salamätligi naçarlaşqan, qan qisimi kštirilgän vä başqimu bemarlar trassa punktiğa yoluqidu.
Һärbir punktta novät bilän 2 top hizmät qilidu. Top tärkivigä ikki fel'dşer, bir fel'dşer-dispetçer, bir qutuldurğuçi vä bir qutuldurğuçi-şofer kiridu. Jigitlärniŋ eytişiçä, punktlarğa aliy bilimlik dohturlar yetişmäydekän. Һärbir top 15 tävlük işläp, 15 tävlük däm alidu. Ularğa eyiğa 10 – 15, jiliğa bolsa, 120 – 150 adäm muraҗiät qilidekän.
2012-jildin tartip Almuta vilayitiniŋ punktlirida 1311,Çeläk yol punktida 228 härhil pävquladdä ähvalliri tirkälgän. Ularniŋ aqivitidä 1417 adäm zärdap çekip, 1200i ağriqhanilarğa yätküzülgän. Eçinişliq yeri, yol -transport apätliridä zärdap çäkkänlärniŋ 102si – balilar. Punktqa šzliri kelip yoluqqanlarniŋ sani – 1448 adäm.
Statistikiliq mälumatlarğa asaslansaq, meditsiniliq yardäm kšrsitiş punktliri Rossiyadä 1937-jili päyda boptu. Qazaqstanda däsläpki punktlar 1994-jili QҖ Salamätlikni saqlaş ministrliginiŋ buyruği bilän 7-Almuta şähärlik ağriqhanisiniŋ yenida eçilğan ekän. Mäzkür hizmätkä bügünki kündä җumhuriyät boyiçä 327 adäm işqa җälip qilinğan. Buniŋdin başqa 400 ştattin taşqiri hadimlar bar.
İçki işlar ministrligi Pävquladdä ähvallar komitetiniŋ tärkividä Җumhuriyätlik operativ-qutuldurğuçi otryadi, şähärlik qutulduruş hizmiti vä paҗiälär meditsiniliq märkizi bar. Ahirqi vaqitlarda ularniŋ väzipilirigä bäzibir šzgirişlärmu kirgüzüldi. Ular ändi izdäştürüş işlirinimu ämälgä aşuridu. Maşiniğa qolaysiz yärlärni vertolet bilän arilap, zärdap çäkkän adämlärni izdäydu. Transport baralmaydiğan yaki vertolet qonalmaydiğan yärlärgä qutuldurğuçilarğa keräk җabduqlirini dümbisigä artip, piyadä meŋişqa toğra kelidu. Ular pävquladdä ähval yüz bärgän җayda zärdap çäkkänlärni qutuldursa, yol punktliriniŋ hadimliri meditsiniliq yardäm kšrsitidu.
– Män burun Almuta şähiridä «Tez yardäm» bšlümçisidä işligän edim, – däydu top rähbiri, çoŋ fel'dşer Nursultan Tayşimanov. – Mana ikki jildin aşti, moşu yärgä avuştum. İkki jil içidä här türlük vaqiälärniŋ guvaçisi boldum. Bolupmu, balilarni eğir halättä kšrgändä jürigiŋ moҗup, qolliriŋ işqa barmay qalidu. Qattiq uruluş nätiҗisidä miҗilğan avtomaşinilar içidä adämlär qisilip, eğir jarahät alidu. Ularnimu kšrüvatimiz. Biz sanaqliq minutlar içidä yardäm kšrsitip, adäm hayatini saqlap qelişqa tirişişimiz keräk. Elimizdä avtomaşinilar saniniŋ šsüşigä bağliq yol-transport apätliriniŋ sanimu kšpiyivatidu. Bolupmu qişliği yol halakätliriniŋ kšpiräk yüz beridiğanliği hämmimizgä mälum.
Top rähbiriniŋ eytişiçä, qutuldurğuçilarniŋ barliği mähsus täyyarliqtin štkän. Zärdap çäkkän adämni apät ornidin elip çiqiş, uniŋ alğan җarahitigä muvapiq meditsiniliq yardäm kšrsitiş, haҗät bolsa, bemarni ağriqhaniğa yätküzüş – buniŋ hämmisi bevasitä qutuldurğuçilarniŋ väzipisi.
– Çeläk yol punktida işlävatqinimğa 3 jil boldi. Meniŋ väzipäm – yüz bärgän apätlär häqqidiki ähbaratni qobul qiliş, uni eniqlap, tegişlik orunlarğa yätküzüş. Apät häqqidä asasän uniŋğa täsadipi guva bolğan adämlär hävär qilidu. Apät yüz bärgän җay eniqlinip bolğandin keyin 3 minutniŋ içidä qutuldurğuçilar topi punkttin çiqip ketidu. Bu – härbir qutuldurğuçi üçün untuşqa bolmaydiğan muhim qaidä. Käsipdaşlirim apät bolğan yärgä barğandin keyin bolğan ähvalni eniqlap, ağriqhaniğa yätküzidiğan adämlär bolsa, maŋa telefon qilidu. Män därhal ağriqhanilarğa hävär berimän. Burun mänmu qutuldurğuçi bolup işligän edim. Şuŋlaşqimu bu işniŋ näqädär eğir ekänligini ämäliyatta kšrüp, bildim. Şuniŋ üçün käsipdaşlirimğa härdayim bärdaşliq tiläymän. Äŋ muhimi biz adämlärgä yahşiliq qilimizğu. Şu yeqini oylisam, kšŋlüm hatirҗäm bolup, käypiyatim kštirilidu, – däydu fel'dşer-dispetçer Talipҗan Mähämmät.
— «Çeläk» yol punkti eçilğan kündin tartip işqa qobul qilindim. Başta bizni qutuldurğuçilarniŋ mähsus kursiğa ävätti. Qiyin väziyättä qandaq riayä qiliş, tegişlik qural-yaraqni qandaq paydiliniş lazimliğini üginip kälgändin keyinla hizmätkä toluq kiriştuq. 4 jilniŋ içidä kšpni kšrdüm. Gayida şundaq eğir apätlär boliduki, undaq künni hätta düşminiŋgimu tilimäysän. 30 jildin oşuq vaqit maşina haydap jürsämmu, bäzi vaqitlarda rul'ğa oltirişniŋ aldida oylinidiğan boldum. Sävävi, yoldiki halakätlärniŋ kšpçiligi yaşlarniŋ bepärvarliği nätiҗisidin yüz berivatidu. Ular iştik maŋğanni yaqturidu. Şuŋlaşqa pärzändigä hätärlik «oyunçuq» elip beriştin burun ata-anilarniŋ kšpiräk oylanğini toğrimekin, däymän. Bolupmu, «Ğärbiy Hitay – Ğärbiy Evropa» avtomagistrali eçilğandin beri yol apätliriniŋ sani tamamän šsüp kätti. Yol täp-täkşi. Maŋsa, maŋğusi kelidu adämniŋ. Biraq pähäs boluş keräktä. Bäribir u qara yol. Yolda «uçuşniŋ» heçbir haҗiti yoq, – däydu qutuldurğuçi Pähirdin Raşitov.
Biz qutuldurğuçi jigitlär bilän sšhbätlişivatqan päyttä punktqa yol-transport halakiti yüz bärgänligi häqqidä hävär käldi. Käçki saat säkkizlär çamisi. Yärgä gugum çüşüşkä başliğan päyt. Qutuldurğuçilarniŋ käynidin bizmu qozğalduq. «Ğärbiy Hitay – Ğärbiy Evropa» avtomagistraliniŋ boyida birnäççä avtomaşina turidu. Eniq boluşiçä, iştik kelivatqan çät äl avtomaşinisi yoldin štüp ketip barğan baytal bilän uniŋ quluniğa uruluptu. İştik kelivatqan maşina җanivarlarniŋ aman qelişiğa heç mümkinçilik qaldurmaptu. Eçinarliği, yeri, uniŋ käynidin kelivatqan yänä ikki maşina tohtap ülgirälmigän. Bähitkä yarişa, päqät ikkinçi avtomaşininiŋ jürgüzgüçisi putini sunduruvalğan, qalğanliri aman-esän ekän.
Qutuldurğuçilarniŋ «Ğärbiy Hitay – Ğärbiy Evropa» avtomagistralida yol apätliriniŋ kšpäygänligi häqqidä eytqan sšzliri yadimğa käldi. Avtomagistral'niŋ eçilişi – elimizniŋ ihtisadiy täräqqiyati üçün ähmiyätlik layihä, älvättä. Biraq uniŋ arqiliq maŋğan adämlärgä: «Pähäs boluŋ, yoluvçi!» degümiz kelidu. Sävävi, avtomagistral'diki maşinilarniŋ härikiti intayin iştik. Mal-varanni yezilardin yaylaqlarğa elip baridiğan yollar qaraşturulmiğan. Şuŋlaşqa ularni çoŋ yol arqiliq štküzidu. Öz novitidä, buniŋ barliği adämlär üçün hovup-hätär tuğduridu. Bu mäsilä yol punktliri hadimlirinila ämäs, ekologlar bilän veterinariya hadimlirinimu oylanduruvatidu.
SÜRÄTTÄ: qutuldurğuçilar (soldin oŋğa) Rähimҗan Bavdun, Talipҗan Mähämmät, Pähirdin Raşitov, Nursultan Tayşimanov vä Pärhatҗan Һasanov halakät yüz bärgän җayğa atliniş aldida.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ