Meningit ağriğidin ehtiyat qilayli

0
223 ret oqıldı

Yoldaş MOLOTOV,
“Uyğur avazi”

Keyinki vaqitlarda iҗtimaiy torlarda, bolupmu vatsapta Almutida meningit ağriğiniŋ «käŋ tarqiğanliği»، «adämlärniŋ، bolupmu balilarniŋ kšp šlüvatqanliği» toğriliq ähbaratlar tarqimaqta. «Salahiyätlik vä šz kšzliri bilän kšrgän» «mutähässislärniŋ» hävärlirigä asaslansaq, hazir Almuta ağriqhaniliri meningit bilän ağriğanlarğa tolup kätkänmiş، dohturlar ağriqlarni qobul qilip ülgirälmäyvatqanmiş، bu җäriyan ammiviy harakterğa egä boluvetiptimiş vä hakazilar. Älvättä، bu hävärlärni aŋliğanlarniŋ biraz häläykümgä çüşkinimu sir ämäs. Şuŋlaşqa 3-iyun' küni Qazaqstanniŋ baş dšlät sanitar vraçi Jandarbek Bekşin räsmiy videomuraҗiät elan qildi.«ھazir vatsap arqiliq qorqunuşluq avazda, bağçiliriğa berivatqan balilarğa meningitqa qarşi antibiotikoterapiya amillirini jürgüzüşkä çaqirip sšzligän ayalniŋ ähbariti tarqimaqta. Bu ayalniŋ ismimu, qaysi täşkilatniŋ väkili ekänligimu namälum. Salamätlik saqlaş ministrligi bu ähbaratniŋ yalğan ekänligini täkitläydu häm iҗtimaiy torlardiki häqiqätkä mas kälmäydiğan ähbaratlarni paydilanmasqa çaqiridu. Päqät ministrlikniŋ räsmiy ähbaratliriğa riayä qilişiŋlarni iltimas qilidu»، dedi J.Bekşin.
Baş dšlät sanitar vraçiniŋ ähbaratliriğa asaslansaq, Qazaqstanda här jili 60tin 424kiçä meningit bilän ağriğanlar tirkilidekän. Ayrim päytlärdä ularniŋ içidä 21 adäm vapat bolğan faktlarmu bolğan. Uniŋdin taşqiri, bu ağriq Qazaqstan bilän ziç munasivät ornatqan dšlätlärdimu tirkilip turidu. Mäsilän, moşu jilniŋ birinçi kvartalida Rossiyadä – 31, Gruziyadä – 39, Ärmänstanda 31 ağriq tirkälgän. ھazir elimizdä meditsina hadimliri çüşändürüş işlirini jürgüzüvatidu.
«Bu yärdä ağriğan adämniŋ šz vaqtida, därhal meditsiniliq yardämgä tayinişi nahayiti muhim. Meningittin šlüp ketişniŋ asasiy sävävi, bemarlar dohturlarğa nahayiti käç muraҗiät qilğan. Ağriq nahayiti sür°ätlik štidu. Şuŋlaşqa «altun» vaqitni jütirip qoymasliq lazim»، dedi Jandarbek Bekşin.
Moşuniŋğa munasivätlik u qazaqstanliqlarğa ağriqniŋ aldini eliş üçün tšvändiki mäslihätlärni bärdi:
– Mümkinqädär adämlär kšp toplanğan җaylarğa, soda-däm eliş kompleksliriğa, havasi yahşi tazilanmaydiğan җaylarda štidiğan mädäniy- ammiviy çarä-tädbirlärgä barmas keräk;
– җämiyätlik transportta, adämlär kšp yärlärdä birqetimliq niqaplarni esiş;
dezinfektsiya vasitiliri bilän iş orunlirini, uhlaydiğan bšlmilärniŋ havasini tazilap turuş;
– soğ štüşniŋ bälgüliri, yäni, yštäl, çüşkiriş، gekitäk ağriği bayqilip, temperatura kštirilsä، tändä bšrütmilär päyda bolsa, därhal dohturlarğa muraҗiät qiliş lazim. Ağriq bilän munasivättä bolğanlarmu vraçlar nazaritigä elinişi keräk;
– qulaq, eğiz, burun organliriniŋ ağriqliri uzaqqa sozulsa, aldini eliş mähsitidä vraçlarğa kšrünüşi lazim;
– şähsiy gigiena qaidilirigä riayä qiliş، muzlap ketiştin, aç qeliştin, uyqisizliqtin saqliniş keräk.
“Mana moşu mäslihätlärgä riayä qiliş – šzäŋlarni vä yeqinliriŋlarni ağriqtin himayä qilidu”، däp täkitlidi J.Bekşin.
Ändi düşänbä küni salamätlikni saqlaş ministri Eljan Birtanov Astanadiki märkiziy kommunikatsiyalar hizmitidä štkän brifingta moşu mäsiligä munasivätlik toluq ähbaratlarni bärdi.
«Jil beşidin başlap meningit ağriği gumani bilän 80 adäm ağriqhanilarğa yatquzuldi. Ularniŋ içidä 35 adämniŋ ağriği dälilländi. Almutida 32 vaqiä tirkäldi, ularniŋ 6si vapat bolğan. Moşu küngä qädär elimiz boyiçä 128 adäm meningit ağriği bilän tirkäldi, ularniŋ 13i vapat boldi, 34 adäm davalinivatidu. İnfektsiya ilgiri bolğan, demäk, hazirmu bar. Bu biz üçün adättiki ähval. Şuŋlaşqa biz vraçlarniŋ mäslihätlirini tiŋşaşni, šz aldiğa davaliniş bilän şuğullinişni tohtitişni täläp qilimiz»، dedi ministr.
Ministrniŋ mälumatliri boyiçä، meningittin Qazaqstanda 2013-jili — 18, 2015-jili — 21, 2016-jili — 7, 2017-jili 11 adäm vapat bolğan ekän. Bu räqämlär şuni kšrsättiki, elimizdä meningit ağriğiğa munasivätlik epidemiyalik ähvalni җariy qilişqa bolmaydu. Mälumki, duniyaviy salamätlikni saqlaş täşkilatiniŋ qaidilirigä muvapiq ağriqniŋ aldini eliş çariliri häptisigä 540 ähval tirkälgändä، epidemiologiyalik ähval häptisigä 1800 ağriq tirkälgändä җariy qilinidu. Şu standartlarğa muvapiq, ammiviy ämlätkä seliş vä karantin qaidiliri kirgüzülidu. Ändi Almutida 21 – 27-may künliri ariliğida 13 ağriq tirkälgän. Demäk, ammiviy räviştä ahaliğa meningitqa qarşi ämlätkä seliş äqilgä muvapiq ämäs. Qoşumçä qilsaq, hazir Almuta vä Astana şähärliridä meningitqa qarşi ämlätkigä ehtiyaҗ šsmäktä. Uniŋ bahasi 20 – 40 miŋ täŋgä ätrapida bolmaqta.
ھazir qeliplaşqan ähvalğa, yäni ahali arisidiki parakändilikkä munasivätlik Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Salamätlikni saqlaş ministrligi mähsus muraҗiät elan qildi. Bu muraҗiättä meningit ağriğiniŋ bälgüliri, uniŋdin qandaq saqliniş uslubliri toluq kšrsitilgän. Şundaqla ministrlik meningit ağriğiniŋ aldini eliş mäsililiri boyiçä җumhuriyätlik vä vilayätlik Sall-märkäzlirini işqa qoşti. Mäzkür märkäzlär tävlük boyiçä işläydu häm infektsionist, epidemiolog vraçlar soallarğa җavap vä mäslihätlär beridu (җumhuriyätlik — 8-717-255-49-00, Almuta şähiri — 8-727-300-01-03, Almuta vilayiti — 8-718-241-12-12). Täkitläş lazimki, Salamätlikni saqlaş ministrliginiŋ meningit ağriğiğa munasivätlik iş-härikätlirini Prem'er-ministr B.Sağıntaev vä Parlement Senatiniŋ spikeri Q.Toqaev tänqit qilip, därhal ähvalni yahşilaşni tapşurdi.
Almutidiki ähvalğa bağliq şähärniŋ märkiziy meçitiniŋ baş imami Erkinbek Şohaev roza tutuvatqanlarğa muraҗiät elan qildi. Baş imamniŋ täkitlişiçä، roza tutuvatqanlariŋ hayatiğa hovup tuğulsa, rozini tohtitiş haҗät. E.Şohaev moşundaq ähvallarğa munasivätlik Qur'andiki ayätlärdin dälil kältürdi.
Täkitläş lazimki, duniyaviy salamätlikni saqlaş täşkilatiniŋ mälumatliri boyiçä، täbiät şaraitliri nurğunliğan ağriqlarniŋ، şuniŋ içidä meningit ağriğiniŋ täräqqiy etişigä çoŋ täsir qilidekän. Meningit infektsiyasi fevral' vä may ayliri ariliğida käskin küçiyidu. Biyil bolsa, yamğurniŋ kšp boluşi, bulutluq künlärniŋ nurğunliği «meningit mävsümini» tehimu sozuvätti. ھazir sinoptiklarniŋ mälumatliriçä، iyun' eyidimu yamğur-yeşinniŋ kšp boluşi kütülmäktä. Demäk, meningit ağriğiniŋ hovupi tehi bar.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ